Delta Cumhuriyeti, silahlı kuvvetlerinin lojistik ve altyapı modernizasyonu kapsamında ihtiyaç duyduğu özel üretim çelik zırh plakalarını tedarik etmek amacıyla, komşusu Omega Cumhuriyeti'nde faaliyet gösteren özel bir çelik döküm firmasıyla uluslararası bir alım satım sözleşmesi imzalamıştır. Sözleşme şartlarına uyulmaması ve ödemelerin aksaması nedeniyle ilgili firma, Omega Cumhuriyeti'nin yerel mahkemelerinde Delta Cumhuriyeti aleyhine alacak ve tazminat davası açmıştır. Davaya katılan Delta Cumhuriyeti temsilcileri, yapılan alımın münhasıran ordunun donatılması ve milli güvenlik gibi üstün bir devlet yetkisine dayandığını, bu nedenle yerel mahkemenin yargı yetkisinin bulunmadığını iddia etmiştir.
Modern uluslararası hukukta genel kabul gören 'sınırlı (kısıtlı) yargı bağışıklığı' teorisi ve ilgili uluslararası sözleşmeler dikkate alındığında, bu uyuşmazlığın hukuki nitelendirmesi ve yargı yetkisi hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Aİşlemin nihai amacı doğrudan ulusal savunma ve güvenlik kapasitesinin artırılmasına yönelik olduğundan, bu sözleşme bir egemenlik tasarrufu (acta jure imperii) kabul edilir ve yabancı devletin yerel mahkemelerinin yargı yetkisi dışında kalır.
- Sözleşmenin silahlı kuvvetlerin donatılması amacıyla yapılmış olması işlemin hukuki doğasını değiştirmez; standart bir özel hukuk sözleşmesi (acta jure gestionis) niteliğinde olduğundan devlet bu davada yargı bağışıklığından yararlanamaz.Answer
- CDevletin tüzel kişiliğine karşı yerel mahkemelerde dava açılamayacağı eşitlik ilkesinin emredici bir kuralı olup, bu tür devletlerarası ticari uyuşmazlıkların yalnızca Uluslararası Adalet Divanında çözümlenmesi zorunludur.
- DYargı bağışıklığı münhasıran diplomatik temsilciliklere ve konsolosluk binalarındaki resmi işlemlere tanınan bir ayrıcalık olduğundan, devletin sınır ötesindeki tüm sözleşmeleri bağışıklık iddiası olmaksızın evrensel yargı yetkisine tabidir.
- EDevletlerin yabancı ülkelerde taraf olduğu ticari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar, öncelikle o ülkedeki iç hukuk yolları tüketilmeden dava edilemeyeceğinden, yargı bağışıklığı kuralı diplomatik koruma mekanizmasına tabi olarak işletilir.