Glikozaminoglikanlar (GAG) ve Proteoglikanlar

Kıkırdak dokusunda ekstraselüler matrisin (ECM) mekanik direncini ve hidrasyonunu sağlayan en temel yapı, merkezi bir hyalüronan omurgasına çok sayıda agrecan molekülünün bağlanmasıyla oluşan devasa 'proteoglikan agregatları'dır. Bu agregatların yapısal organizasyonu ve stabilitesi ile ilgili doğru olan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Böbrek glomerüler bazal membranında (GBM) yer alan proteoglikanlar, filtrasyon bariyerinin "şarja (yüke) bağımlı" seçiciliğini belirleyen temel bileşenlerdir. GBM yapısında en bol bulunan ve sahip olduğu polianyonik karakter sayesinde albümin gibi negatif yüklü plazma proteinlerinin idrara geçişini engelleyen temel glikozaminoglikan ($GAG$) aşağıdakilerden hangisidir?

Glikozaminoglikanlar ($GAG$), bağ dokusunun ekstraselüler matrisinde bulunan ve tekrarlayan disakkarit birimlerinden oluşan lineer polisakkaritlerdir. Bu disakkarit birimleri genel olarak bir amino şeker ve bir uronik asit ($D$-glukuronik asit veya $L$-iduronik asit) içerir. Ancak bir $GAG$ türü, yapısında uronik asit yerine galaktoz bulundurmasıyla bu genel yapısal kuralın dışına çıkar.

Buna göre, yapısında uronik asit bulundurmayan glikozaminoglikan aşağıdakilerden hangisidir?

Glikozaminoglikanların (GAG) büyük çoğunluğu, hücre dışı matriste proteoglikanları oluşturmak üzere bir çekirdek proteine (core protein) kovalent olarak bağlanır. Bu bağlanma sürecinde kullanılan trisakkarit köprüsü ve bu köprünün bağlandığı amino asit kalıntısı aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Üç yaşından itibaren başlayan gelişimsel duraklama, hiperaktivite ve agresif davranışlar nedeniyle değerlendirilen bir çocukta, fizik muayenede hafif kaba yüz hatları ve hepatomegali saptanmıştır. Oftalmolojik muayenede kornealar berrak izlenmiş, radyolojik değerlendirmede ise iskelet sisteminin yaşa uygun olduğu görülmüştür. İdrar tarama testlerinde sadece heparan sülfat miktarında anlamlı artış saptanmıştır. Bu klinik ve laboratuvar bulguları temel alındığında, hastada aşağıdaki enzimlerden hangisinin eksikliği beklenir?

Glikozaminoglikanların ($GAG$) biyolojik fonksiyonları, polimer zinciri üzerindeki şeker birimlerinin spesifik sülfasyon desenleri ve modifikasyonları ile belirlenir. Heparinin antitrombin III ($AT-III$) ile yüksek afiniteyle etkileşime girerek pıhtılaşma faktörlerini inhibe edebilmesi için, yapısındaki pentasakkarit dizisinde mutlaka bulunması gereken ve bu bağlanma için "kritik anahtar" rolü üstlenen nadir modifikasyon aşağıdakilerden hangisidir?

Glikozaminoglikanlar ($GAG$), tekrarlayan disakkarit birimlerinden oluşan ve bağ dokusunun ekstraselüler matrisinde önemli görevleri olan heteropolisakkaritlerdir. İnsan vücudunda miktar olarak en yaygın bulunan; kıkırdak, kemik ve büyük kan damarlarının yapısında temel bileşen olarak yer alan $GAG$ türü aşağıdakilerden hangisidir?

Glikozaminoglikan ($GAG$) zincirlerinin (hyaluronik asit hariç) proteoglikan yapısını oluşturmak üzere çekirdek proteine kovalent olarak bağlandığı tetrasakkarit köprüsünde, şekerlerin proteinden $GAG$ polimerine doğru dizilimi aşağıdakilerden hangisidir?

Hiyalüronik asit dışındaki glikozaminoglikanların ($GAG$) sentezi sırasında, glikan zincirinin çekirdek proteine (core protein) kovalent olarak bağlandığı trisakkarit eklem bölgesinde, serin kalıntısının hidroksil grubuna doğrudan bağlanan ilk şeker molekülü aşağıdakilerden hangisidir?

Hunter sendromu ($MPS$ $II$) ve Hurler sendromu ($MPS$ $I$), glikozaminoglikan yıkımında görevli farklı lizozomal enzimlerin eksikliği sonucu ortaya çıkan hastalıklardır. Eksik olan enzimler farklı olsa da, her iki hastalık tablosunda da yıkılamayan ve dokularda birikerek klinik bulgulara yol açan ortak glikozaminoglikan ($GAG$) çifti aşağıdakilerden hangisidir?

İskelet anomalileri ve boy kısalığı nedeniyle takip edilen bir hastada, korneal bulanıklık saptanmasına rağmen zeka gelişiminin yaşına uygun olduğu gözlenmiştir. Laboratuvar incelemelerinde idrarla atılan ana glikozaminoglikan ($GAG$) türünün keratan sülfat olduğu belirlenmiştir.

Bu hastada birikimi gözlenen molekülü diğer tüm majör glikozaminoglikanlardan ayıran temel yapısal özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Dokularda basınca karşı direnç ve kayganlık sağlayan glikozaminoglikanlar ($GAG$), ekstraselüler matriste yüksek miktarda su bağlayarak "şok emici" bir ortam oluştururlar. Bu moleküllerin söz konusu biyofiziksel özelliklerinden sorumlu olan temel yapısal karakteristik aşağıdakilerden hangisidir?

Glikozaminoglikanlar ($GAG$), tekrarlayan disakkarit birimlerinden oluşan lineer polisakkaritlerdir. Tipik bir $GAG$ zinciri, bir amino şeker ve bir üronik asit ($D-glukuronat$ veya $L-iduronat$) içerir. Yapısında üronik asit bulunmayan ve bu bileşenin yerine galaktoz içeren glikozaminoglikan aşağıdakilerden hangisidir?

Hücre yüzeyi proteoglikanları olan sindekan ve glipikanlar, fibroblast büyüme faktörü ($FGF$) ve damar endotelyal büyüme faktörü ($VEGF$) gibi sinyal molekülleri için 'ko-reseptör' olarak görev yaparlar. Bu proteoglikanlar, ligandların kendi özgün reseptörlerine bağlanmasını ve sinyal iletimini kolaylaştırırlar.

Buna göre, söz konusu ko-reseptör fonksiyonunun gerçekleşmesini sağlayan ve ligandlarla spesifik etkileşim kuran glikozaminoglikan ($GAG$) bileşeni ile bu etkileşimin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Glikozaminoglikanlar ($GAG$), tekrarlayan disakkarit birimlerinden oluşan ve doku biyokimyasında önemli işlevleri olan heteropolisakkaritlerdir. Bu moleküllerin büyük bir kısmı protein çekirdeğine kovalent bağlanarak proteoglikanları oluştururken; bir tanesi diğerlerinden farklı olarak yapısında sülfat grubu içermez, protein çekirdeğine kovalent bağlanmaz ve Golgi aygıtı yerine doğrudan plazma membranında sentezlenir. Bahsedilen bu özelliklere sahip glikozaminoglikan aşağıdakilerden hangisidir?

Glikozaminoglikanların ($GAG$) biyosentez süreci ve hücresel organizasyonu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kaba yüz görünümü, hepatosplenomegali ve ilerleyici korneal bulanıklık bulguları saptanan 3 yaşındaki bir hastanın laboratuvar incelemelerinde idrarda dermatan sülfat ve heparan sülfat düzeylerinde belirgin artış saptanmıştır. Bu klinik ve laboratuvar tablosuna neden olan temel lizozomal enzim eksikliği sonucunda, ilgili glikozaminoglikanların ($GAG$) non-redüktif ucundan aşağıdaki yapısal birimlerden hangisinin uzaklaştırılması engellenmiş olur?

$5$ yaşındaki bir erkek çocuk; kreşte arkadaşlarına karşı sergilediği agresif davranışlar, hiperaktivite ve ağır uyku bozuklukları nedeniyle pediatrik nöroloji polikliniğine getirilmiştir. Fizik muayenede hafif kaba yüz görünümü ve hafif hepatomegali saptanmış; ancak korneaların berrak olduğu ve belirgin iskelet deformitelerinin bulunmadığı gözlenmiştir. Laboratuvar incelemesinde idrarda glikozaminoglikan ($GAG$) fraksiyonlarından sadece heparan sülfatın patolojik düzeyde arttığı belirlenmiştir. Bu hastada aşağıdaki enzimlerden hangisinin eksikliği bu tabloya neden olmuş olabilir?

Glikozaminoglikan sentezi sırasında Golgi aygıtında gerçekleşen modifikasyonlar, doku spesifik fonksiyonların kazanılmasında anahtar rol oynar. Özellikle heparin ve heparan sülfat biyosentezinde, polimer zinciri üzerindeki $D$-glukuronik asit ($GlcA$) kalıntılarının $L$-iduronik asit ($IdoA$) formuna epimerizasyonu, bu moleküllerin protein bağlanma kapasitesini (örneğin antitrombin III ile etkileşim) belirleyen en kritik basamaklardan biridir. Buna göre, $C5$-epimeraz enziminin aktivite gösterebilmesi için substrat olan polimer zincirinde aşağıdaki modifikasyonlardan hangisinin önceden tamamlanmış olması zorunludur?

Glikozaminoglikanlar ($GAG$), hücre dışı matrisin yapısal bütünlüğünü sağlamanın yanı sıra dokularda selektif geçirgenlik ve filtrasyon süreçlerinde de kritik roller üstlenirler. Özellikle böbrek glomerül bazal membranında ($GBM$) yaygın olarak bulunan, sahip olduğu sülfat grupları sayesinde negatif yük bariyeri oluşturarak albümin gibi anyonik proteinlerin idrara geçişini engelleyen temel $GAG$ bileşeni aşağıdakilerden hangisidir?