Otonom Sinir Sistemi Farmakolojisi

Glokom tanısıyla uzun süredir topikal bir göz damlası kullanan 68 yaşındaki erkek hasta, akut batın tablosu ile acil servise başvuruyor. Acil cerrahi planlanan hastaya anestezi indüksiyonunda standart dozda (1 mg/kg) süksinilkolin uygulanıyor. Operasyon sonunda hastanın spontan solunumunun geri dönmediği ve nöromusküler blokajın beklenenden çok daha uzun sürdüğü (uzamış apne) gözleniyor. Hastanın postoperatif sorgulamasında kullandığı glokom ilacının bir 'organofosfat' türevi olduğu öğreniliyor.

Bu klinik tabloya neden olan en olası ilaç ve etkileşim mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Organofosfatlı bir insektisit ile zehirlendiği şüphesiyle acil servise getirilen $55$ yaşındaki erkek hastada; yoğun bronşiyal sekresyonlar, bradikardi ve miyozis saptanmıştır. Özgeçmişinde dar açılı glokom ve benign prostat hiperplazisi öyküsü olan hastaya, bu komorbiditeleri nedeniyle 'minimum etkin dozda' atropin tedavisi başlanmıştır. Tedavi süresince hastanın klinik durumu değerlendirilirken; muskarinik reseptörlerin yeterli düzeyde bloke edildiğini (atropinizasyon), ancak kolinerjik uyarının nikotinik reseptörler üzerinden halen devam ettiğini gösteren en spesifik bulgu çifti aşağıdakilerden hangisidir?

Major travma sonrası uzun süreli immobilizasyon öyküsü olan ve yaygın kas atrofisi gelişen bir hastada, elektif cerrahi sırasında entübasyon amacıyla süksinilkolin uygulanmasını takiben ani kardiyak arrest gelişmiştir. Bu klinik tablonun ortaya çıkmasında rol oynayan en olası mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Myastenia gravis tanısıyla piridostigmin tedavisi alan 30 yaşındaki kadın hastada, son günlerde kas güçsüzlüğünün arttığı gözlenmiştir. Ayırıcı tanı amacıyla uygulanan edrofonyum (tensilon) testi sonrasında hastanın kas gücünde düzelme yerine; bradikardi, aşırı tükürük salgısı ve kas fasikülasyonlarında artış izlenmiştir. Bu klinik bulgular doğrultusunda hastadaki mevcut durum ve yapılması gereken en uygun müdahale aşağıdakilerden hangisidir?

Postoperatif non-obstrüktif üriner retansiyon tanısıyla betanekol tedavisi başlanması planlanan bir hastanın tıbbi öyküsünde hipertiroidi olduğu saptanmıştır. Bu hastada betanekol kullanımının atriyal fibrilasyon gibi ciddi aritmileri tetikleyebilmesi nedeniyle kontrendike olmasının temel mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

68 yaşında erkek hasta, benign prostat hiperplazisine (BPH) bağlı idrar yapma zorluğu şikayeti ile başvuruyor. Hastanın fizik muayenesinde kan basıncı değerleri normal sınırlarda ($120/80$ $mmHg$) saptanmıştır. Bu hastada, vasküler düz kaslardaki $\alpha_{1B}$ reseptörlerini minimal düzeyde etkileyip prostatik üretra ve mesane boynundaki $\alpha_{1A}$ reseptörlerini selektif olarak bloke ederek ortostatik hipotansiyon riskini en aza indiren ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$72$ yaşında, benign prostat hiperplazisi (BPH) öyküsü olan bir erkek hasta, uzun bir otobüs yolculuğu sırasında oluşabilecek taşıt tutmasını (hareket hastalığı) önlemek amacıyla kulak arkasına uygulanan flaster formunda bir ilaç kullanıyor. Yolculuk başladıktan birkaç saat sonra idrarını yapamama (akut üriner retansiyon) ve ağız kuruluğu şikayetleri gelişen bu hastanın kullandığı ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Otonom sinir sistemi organizasyonunda, hem sempatik hem de parasempatik sistemlerin tüm pregangliyoner sinir uçlarından salınan ve gangliyonlardaki reseptörleri uyararak iletiyi başlatan temel nörotransmiter aşağıdakilerden hangisidir?

Karın krampları nedeniyle evde bulunan 'spazm çözücü' bir ilaçtan yüksek dozda alan 24 yaşındaki erkek hasta, ailesi tarafından 'garip konuşmalar yapması ve hayaller görmesi' üzerine acil servise getiriliyor. Fizik muayenede hastanın ajite olduğu, yer ve zaman oryantasyonunun bozulduğu görülüyor. Vital bulgularında ateş 38.8°C, nabız 124/dk, kan basıncı 150/90 mmHg saptanıyor. Pupiller bilateral midriatik ve ışık refleksi alınamıyor. Bu hastadaki zehirlenme tablosunu, benzer kardiyovasküler ve santral sinir sistemi bulguları oluşturan akut sempatomimetik (örn. amfetamin) zehirlenmesinden ayırt etmede en güvenilir fizik muayene bulgusu aşağıdakilerden hangisidir?

Primer açık açılı glokom tanısı alan ve eşlik eden hafif şiddetli bronşiyal astımı bulunan bir hastada, intraoküler basıncı düşürmek amacıyla topikal $\beta$-blokör tedavisi planlanmaktadır. Sistemik emilim sonrası bronkospazm tetikleme riskini minimize etmek için bu hastada tercih edilmesi gereken kardiyoselektif ($\beta_1$ selektif) antagonist aşağıdakilerden hangisidir?

Pitozis, çift görme ve yorulmakla artan proksimal kas güçsüzlüğü şikayetleri nedeniyle piridostigmin bromür ($60\text{ mg} \times 4$) tedavisine başlanan bir hastada, semptomların ani kötüleşmesi ve solunum sıkıntısı gelişmesi üzerine acil müdahale gerekmiştir. Hastanın mevcut klinik tablosunun ilacın yetersizliğine mi (myastenik kriz) yoksa aşırı dozuna mı (kolinerjik kriz) bağlı olduğunu ayırt etmek amacıyla ultra-kısa etkili bir antikolinesteraz ile farmakolojik test yapılması planlanmaktadır. Bu klinik tablo ve kullanılan ilaçların farmakolojik özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Otonom sinir sistemi nörotransmisyon süreçleri ve bu süreçlerin presinaptik modülasyonu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Feokromositoma tanısı ile cerrahiye hazırlanan bir hastada, preoperatif kan basıncı kontrolü için fenoksibenzamin tedavisi başlanmıştır. Tedavi sırasında hastada belirgin refleks taşikardi geliştiği gözlenmiştir. Benzer düzeyde vazodilatasyon yapan prazosin gibi selektif $\alpha_1$ reseptör antagonistlerinin, fenoksibenzamine göre daha az şiddetli taşikardiye yol açtığı bilinmektedir. Fenoksibenzamin kullanımında taşikardinin daha şiddetli olmasının temel farmakolojik mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) olan hipertansif bir hastada, bronşlardaki $\beta_2$ reseptörlerini bloke ederek bronkospazma yol açma riski en düşük olan (kardiyoselektif) $\beta$ blokör aşağıdakilerden hangisidir?

Seksen iki yaşındaki kadın hasta; sık idrara çıkma, aciliyet hissi ve sıkışma tipi idrar kaçırma (aşırı aktif mesane) şikayetleriyle polikliniğe başvuruyor. Hastanın özgeçmişinde erken evre Alzheimer hastalığı bulunmaktadır. Hekim tarafından hastaya bir antimuskarinik ajan başlanması planlanmaktadır, ancak hastanın mevcut kognitif fonksiyonlarının ilacın olası santral yan etkilerine bağlı olarak daha da bozulmasından endişe edilmektedir.

Buna göre, kimyasal yapısı nedeniyle kan-beyin bariyerini geçemeyen ve bu hasta için santral yan etki (konfüzyon, bellek bozukluğu) riski en düşük olan antimuskarinik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Otonom sinir sistemi fizyolojisinde, postgangliyonik sinir uçları arasındaki presinaptik etkileşimler organ fonksiyonlarının koordinasyonunda kritik rol oynar. Özellikle miyokard gibi her iki sistemin de yoğun innervasyon yaptığı dokularda, parasempatik aktivite sonucu salınan asetilkolin, sempatik sinir uçları üzerinde bulunan reseptörlerine bağlanarak norepinefrin salınımını baskılar.

Sempatik sinir uçları üzerinde bulunan ve asetilkolin tarafından aktive edilerek norepinefrin salınımını inhibe eden bu "heteroreseptör" aşağıdakilerden hangisidir?

Genel anestezi indüksiyonunda süksinilkolin uygulanan bir hastada, nöromusküler blokajın beklenenden çok daha uzun ($>2$ saat) sürdüğü saptanmıştır. Hastadan alınan kan örneğinde plazma kolinesteraz enzim aktivitesinin kantitatif olarak normal sınırlarda ($80-120$ Ü/L) olduğu, ancak Dibukain sayısının (Dibucaine number) $20$ (Normal: $>80$) olduğu belirlenmiştir. Bu klinik tabloya neden olan mekanizma ve hastanın genetik durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Otonom sinir sisteminde nörotransmisyonun presinaptik modülasyonu süreçleri değerlendirildiğinde; postgangliyoner parasempatik sinir uçları üzerinde yer alan ve sempatik aktivasyon sonucu salınan norepinefrin ($NE$) aracılığıyla asetilkolin ($ACh$) salınımını inhibe eden heteroreseptör aşağıdakilerden hangisidir?

Adrenerjik sinir uçlarından norepinefrin salınımı, presinaptik reseptörler aracılığıyla sıkı bir şekilde modüle edilmektedir. Bu modülasyon genellikle hücre içi kalsiyum girişini azaltarak nörotransmitter salınımını baskılayan (inhibisyon) reseptörler üzerinden gerçekleşir. Ancak fizyolojik durumlarda (örneğin stres anında) salınımı daha da artırmak için pozitif feedback mekanizmasıyla çalışan 'presinaptik fasilitatör' reseptörler de bulunmaktadır.

Buna göre, adrenerjik sinir ucunda yerleşmiş olan ve aktivasyonu sonucunda norepinefrin salınımını artıran reseptör aşağıdakilerden hangisidir?

Alzheimer hastalığı tanısıyla takip edilen $72$ yaşındaki erkek hastaya başlanan kolinesteraz inhibitörü ilaç; asetilkolinesteraz enzimini geri dönüşümlü olarak inhibe etmesinin yanı sıra, nikotinik reseptörlerdeki allosterik bölgelere bağlanarak asetilkolinin etkisini potansiyelize etmektedir. Bu farmakolojik profile sahip olan antikolinesteraz ilaç aşağıdakilerden hangisidir?