Question

Difficulty: EasyDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Divan edebiyatında gazel ve kaside gibi nazım şekillerinin ilk beytine "matla" adı verilir. Matla beytinin en belirgin özelliği, dizelerinin kendi arasında kafiyeli (aa) olmasıdır.

Buna göre, aşağıdaki beyitlerden hangisi bir gazel veya kasidenin matla beyti olabilir?

  1. Haddeden geçmiş nezâket yâl ü bâl olmuş sana
    Mey süzülmüş şîşeden ruhsâr-ı âl olmuş sana
    Answer
  2. B
    Şeb-i yeldâyı müneccimle muvakkıt ne bilir
    Mübtelâ-yı gama sor kim geceler kaç sâat
  3. C
    Âv��zeyi bu âleme Dâvûd gibi sal
    Bâkî kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş
  4. D
    Aşk derdiyle hoşem el çek ilâcımdan tabîb
    Kılma dermân kim helâkim zehri dermânındadır
  5. E
    Minnet Hudâ’ya devlet-i dünyâ fenâ bulur
    Bâkî kalır sahîfe-i âlemde adımız

Answer

Haddeden geçmiş nezâket yâl ü bâl olmuş sana / Mey süzülmüş şîşeden ruhsâr-ı âl olmuş sana beyti, kendi arasında kafiyeli (aa) olduğu için matla beytidir.
Doğru seçenekte yer alan 'Haddeden geçmiş nezâket yâl ü bâl olmuş sana / Mey süzülmüş şîşeden ruhsâr-ı âl olmuş sana' beyti, kendi arasında kafiyeli (aa) bir yapıya sahiptir. 'Sana' kelimeleri yazılış ve görev bakımından aynı olduğu için redif, 'yâl' ve 'âl' kelimelerindeki 'âl' sesleri ise tam kafiyedir. Bu kafiye şeması sadece matla (ilk) beytine aittir.

Step-by-Step Solution

1
Beyitlerin kafiye düzenini (uyak şemasını) incelemek.
Seçeneklerdeki beyitlerin son kelimeleri ses benzerliği yönünden karşılaştırılır. Doğru seçenekteki beytin dizeleri 'sana' kelimeleriyle biterek ses uyumu (aa) gösterirken; diğer beyitlerin dizeleri farklı seslerle bitmektedir (ab).
Gazel veya kasidenin ilk beyti olan matla beyti, kendi arasında kafiyeli (aa) olma kuralına tabidir.
2
Kafiye ve redif analizini yaparak doğrulamak.
Doğru beytin sonundaki 'sana' sözcükleri rediftir. 'Yâl' ve 'âl' sözcüklerindeki 'âl' sesleri (uzun ünlü iki ses değerinde kabul edildiğinden) tam kafiyedir. Diğer beyitlerde bu tür bir kafiye ortaklığı ilk dize ile ikinci dize arasında yoktur.
Dizeler arasındaki ses benzerliğinin tesadüfi olmadığını ve teknik olarak matla şemasına uyduğunu teyit etmek için bu analiz gereklidir.

Key Concept

Gazel ve kaside nazım şekillerinin yapısal özellikleri ve matla beytinin tespiti.
Estimated Time:45s
Rate this question