Examkin

Question

Difficulty: MediumDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Divan edebiyatında beyitlerle kurulan nazım şekillerinin kafiye örgüleri kendilerine has özellikler gösterir. Örneğin gazel ve kaside gibi nazım şekillerinin ilk beyiti (matla) kendi arasında kafiyeliyken (aaaa), mesnevi nazım şeklinin tüm beyitleri kendi arasında kafiyeli (aa,bb,cc...aa, bb, cc...) olarak düzenlenir.

Buna göre, aşağıdaki beyitlerden hangisi hem bir gazelin matla beyiti hem de bir mesnevinin herhangi bir beyiti olmaya uygundur?

  1. A
    Minnet hudâya devlet-i dünyâ fenâ bulur
    Bâkî kalır sahîfe-i âlemde adımız
  2. B
    Haddeden geçmiş edâlar süzülmüş nâz ile
    Böyle bir âfet-i devrânı Nedîmâ kim görür
  3. Âşiyan-ı mürg-i dil zülf-i perîşânındadır
    Kanda olsam ey perî gönlüm senin yanındadır    Answer
  4. D
    Âb-gûndur günbed-i devvâr rengi bilmezem
    Yâ muhît olmuş gözümden günbed-i devvâra su
  5. E
    Şeb-i yeldâyı müneccimle muvakkıt ne bilir
    Mübtelâ-yı gama sor kim geceler kaç sâat

Answer

Âşiyan-ı mürg-i dil zülf-i perîşânındadır / Kanda olsam ey perî gönlüm senin yanındadır beyiti hem bir gazelin matla beyiti hem de bir mesnevinin herhangi bir beyiti olmaya uygundur.
Âşiyan-ı mürg-i dil zülf-i perîşânındadır / Kanda olsam ey perî gönlüm senin yanındadır beyiti, mısra sonlarında yer alan '-ındadır' eklerinin görevdeş olması (redif) ve '-ân' seslerinin zengin kafiye oluşturması sayesinde kendi arasında kafiyelidir (aa). Divan edebiyatında gazel ve kasidelerin ilk beyitleri (matla) ile mesnevilerin bütün beyitleri kendi arasında kafiyeli (aa) olduğundan, bu beyit hem bir gazelin matla beyiti hem de bir mesnevinin herhangi bir beyiti olmaya uygundur.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerde verilen beyitlerin mısra sonlarındaki ses benzerliklerini analiz ederek kafiye örgülerini (şemalarını) belirlemek.
Seçeneklerde yer alan beyitlerin mısra sonlarındaki kelimeler incelendiğinde; sadece 'perîşânındadır / yanındadır' kelimeleriyle biten beyitin kendi arasında kafiyeli (aa) olduğu, diğer beyitlerin ise kafiyeli olmadığı (ab/xa) saptanır.
Gazelin ilk beyitinin (matla) ve mesnevinin tüm beyitlerinin kendi içinde kafiyeli (aa) olması kuralını uygulamak.
2
Kendi arasında kafiyeli olan beyitteki kafiye ve redif unsurlarını ayırt ederek yapıyı kesinleştirmek.
'perîşân-ı-ndadır' ve 'yan-ı-ndadır' kelimelerindeki '-ındadır' iyelik, hâl ve bildirme eklerinin görevdeş olduğu saptanarak redif; köklerdeki '-ân' seslerinin ise zengin kafiye olduğu doğrulanır.
Beyitin rastgele bir ses benzerliği taşımadığını, klasik şiir tekniğine uygun olarak aa şeklinde kafiyelendiğini doğrulamak.
3
Elde edilen kafiye şemasını divan edebiyatı beyitlerle kurulan nazım şekillerinin yapısal kurallarıyla eşleştirmek.
Kendi içinde kafiyeli (aa) olan bu beyitin hem gazelin matlası hem de mesnevinin herhangi bir beyiti olabileceği sonucuna varılır.
Soruda istenen iki yapısal özelliği aynı anda karşılayan tek doğru seçeneği belirlemek.

Key Concept

Divan edebiyatında beyitlerle kurulan nazım şekillerinin kafiye yapıları ve beyit özellikleri.
Rate this question

Topics

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

More questions from this topic