Question

Difficulty: EasyDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Aşağıda verilen beyit ve şiir parçalarını, ait oldukları divan edebiyatı nazım şekilleriyle eşleştiriniz.

  • Bir eşek var idi zaîf ü nîzâr
    Yük elinden katı şikeste vü zâr
    Mesnevi
  • Âvâzeyi bu âleme Dâvûd gibi sal
    Bâkî kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş
    Gazel
  • İlm kesbiyle pâye-i rif'at
    Ârzû-yı muhâl imiş ancak
    Aşk imiş her ne var âlemde
    İlm bir kîl ü kâl imiş ancak
    Kıt'a

Answer

Bir eşek var idi beyti mesneviyle; Bâkî kalan bu kubbede beyti gazelle; İlm kesbiyle şiiri ise kıt'a ile eşleşir.
Verilen beyitlerin yapısal özellikleri ve anlam dünyası incelendiğinde; hikaye edici anlatıma sahip 'Bir eşek var idi' beyti mesneviyle, Bâkî mahlasını içeren 'Bâkî kalan bu kubbede' beyti gazelle, iki beyitlik matlasız (xaxa) yapıya sahip 'İlm kesbiyle' şiiri ise kıt'ayla doğru bir biçimde eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
İlk beyit biçim ve içerik yönünden incelenir.
Beytin 'aa' şeklinde kafiyelendiği (nîzâr - zâr) ve bir eşeğin durumunu tasvir ederek olay anlattığı belirlenir. Bu özellikler mesnevi nazım şeklini gösterir.
Mesneviler her beyti kendi içinde kafiyeli olan ve olay anlatımına dayanan uzun manzumelerdir.
2
İkinci beyit biçim ve içerik yönünden incelenir.
Beytin lirik bir söyleyişe sahip olduğu ve içinde Bâkî adının (mahlas) geçtiği görülür. Bu özellikler gazel nazım şeklinin makta beytine işaret eder.
Gazeller lirik konuları işleyen ve son beytinde şairin mahlasına yer veren nazım şekilleridir.
3
Üçüncü şiir parçası incelenir.
İki beyitten oluşan bu parçanın ilk beytinin kendi içinde kafiyeli olmadığı, genel kafiye örgüsünün 'xaxa' (rif'at - ancak - âlemde - ancak) şeklinde olduğu saptanır. Bu yapı kıt'a nazım şeklinin ayırt edici özelliğidir.
Kıt'alar matla beyti olmayan, genellikle 2-12 beyit arasında yazılan ve 'xaxa' şeklinde kafiyelenen nazım şekilleridir.

Key Concept

Divan edebiyatında beyitlerle kurulan nazım şekillerinin kafiye düzeni, mahlas kullanımı ve içerik özelliklerine göre ayırt edilmesi.
Rate this question