Question

Difficulty: HardDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Aşağıda Divan edebiyatından alınan bazı beyitler ve ait oldukları nazım şekilleri verilmiştir. Bu beyitleri, kafiye düzeni, yapısal özellikleri ve içerikleri göz önünde bulundurularak ait oldukları nazım şekilleriyle eşleştiriniz.

  • Fermân-ı aşka cân ile var inkıyâdımız
    Hükm-i kazâya zerre kadar yok inâdımız
    Gazel (Matla)
  • Bir eşek var idi zaîf ü nizâr
    Yük elinden anın katı bîzâr
    Mesnevi
  • Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlara su
    Kim bu denlü dutuşan odlara kılmaz çâre su
    Kaside (Matla)
  • Tâhir Efendi bana kelb demiş
    İltifatı bu sözde zâhirdir
    Kıta

Answer

Fermân-ı aşka ile başlayan beyit Gazel (Matla) ile; Bir eşek var idi ile başlayan beyit Mesnevi ile; Saçma ey göz ile başlayan beyit Kaside (Matla) ile; Tâhir Efendi ile başlayan beyit ise Kıta ile eşleşir.
Fermân-ı aşka ile başlayan beyit bireysel aşk konusunu işleyen ve aa şeklinde kafiyelenen bir gazel matla beytidir. Bir eşek var idi ile başlayan beyit, Harnâme'den alınmış olup olay anlatımına dayalı kendi arasında kafiyeli (aa) bir mesnevi beytidir. Saçma ey göz ile başlayan beyit, Fuzûlî'nin peygamber övgüsü içeren ünlü Su Kasidesi'nin matla (aa) beytidir. Tâhir Efendi ile başlayan beyit ise yergi içerikli olup ilk beyti kendi arasında kafiyeli olmayan (ab) bir kıta örneğidir.

Step-by-Step Solution

1
Beyitlerin kafiye şemalarının çıkarılması
Birinci beyit: aa (inkıyâdımız / inâdımız), İkinci beyit: aa (nizâr / bîzâr), Üçüncü beyit: aa (odlara su / çâre su), Dördüncü beyit: ab/xa (demiş / zâhirdir).
Nazım şekillerinin belirlenmesinde kafiye düzeni en önemli yap��sal ipucudur.
2
Kendi arasında kafiyeli olmayan (ab) beytin incelenmesi
Dördüncü beyit kendi arasında kafiyeli değildir ve satirik (hiciv) bir konuyu ele almaktadır. Bu özellik, matla beyti olmayan kıta nazım şekline işaret eder.
Gazel, kaside ve mesnevi nazım şekillerinin ilk beyitleri (veya mesnevinin tüm beyitleri) kendi arasında kafiyeli olmak zorundadır. Kıtanın ise ilk beyti kendi arasında kafiyeli değildir.
3
Kendi arasında kafiyeli (aa) olan beyitlerin tema ve anlatım tarzına göre ayırt edilmesi
İkinci beyit bir eşeğin başından geçenleri hikâye etmektedir (olay anlatımı). Bu durum mesnevi nazım şekline özgünüdür. Birinci beyit rintçe bir aşk anlayışını işler (gazel matla). Üçüncü beyit ise su redifiyle dinî bir övgü içeren kaside matla beytidir.
Ayni kafiye düzenine sahip beyitleri birbirinden ayırmak için anlatım tutumu (lirik, epik, didaktik) ve nazım şekillerinin içerik özellikleri incelenmelidir.

Key Concept

Divan Edebiyatı Beyitlerle Kurulan Nazım Şekillerinin Yapısal ve İçeriksel Analizi
Rate this question