Examkin

Question

Difficulty: Very hardDivan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

Divan edebiyatında beyit esasına dayalı olarak kurulan nazım şekillerinin yapısal, kafiye ve tematik özelliklerini araştıran bir öğrenci, farklı eserlerden şu üç beyti seçmiştir:

I.
*Görüp Mecnûn'u ol bî-çâre vü zâr*
*Dedi: Ey derd-i aşka mübtelâ yâr*

II.
*Süzme çeşmün gelmesün m��jgân müjgân üstüne*
*Urma zahm-ı sîneme peykân peykân üstüne*

III.
*İlm kesbiyle pâye-i rif'at*
*Bir acâyib belâ imiş ancak*

Buna göre, incelenen beyitlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

  1. A
    I. beyit; Mecnûn kahramanı etrafında gelişen tahkiyeli (olay anlatımlı) içeriği ve kendi arasında kafiyeli olma (aaaa) özelliğiyle bir mesnevinin gövde beyitlerinden biridir.
  2. B
    II. beyit; soyut ve lirik duygu dünyasını yansıtan konusu, dize sonlarındaki zengin kafiye ve redif örgüsüyle (aaaa) bir gazel veya kasidenin matla beytidir.
  3. C
    III. beyit; ilk dizesinin serbest, ikinci dizesinin ise genel kafiye ile uyumlu olması (xaxa) ve didaktik/felsefi içeriğiyle kıta nazım şeklinin ilk beytidir.
  4. I. ve II. beyitlerin her ikisi de kendi arasında kafiyeli (aaaa) olduğundan, ait oldukları şiirlerin sonraki beyitleri de benzer şekilde her beyit kendi içinde bağımsız (bb,cc,dd...bb, cc, dd...) kafiyelenecek şekilde devam eder.Answer
  5. E
    III. beytin ait olduğu nazım şekli ile II. beytin ait olduğu gazel/kaside nazım şeklinin ikinci beyitlerinden itibaren kafiye düzeni (ba,ca...ba, ca...) yapısal olarak aynı biçimde ilerler.

Answer

I. ve II. beyitlerin her ikisinin de kendi arasında kafiyeli olmasından yola çıkarak ait oldukları şiirlerin sonraki beyitlerinin de aynı şekilde kendi arasında kafiyeleneceğini savunan yargı yanlıştır.
Kendi arasında kafiyeli (aaaa) olan beyitlerden birincisi tahkiyeli anlatımıyla mesneviye, ikincisi ise lirik anlatımıyla gazel/kaside matlasına aittir. Mesnevi sonraki beyitlerde de kendi arasında kafiyeli (bb,cc,dd...bb, cc, dd...) ilerlerken, gazel/kaside sonraki beyitlerde matla beytine bağlı olarak (ba,ca,da...ba, ca, da...) şeklinde kafiyelenir. Bu sebeple her iki şiirin de sonraki beyitlerinin kendi içinde bağımsız kafiyeleneceği yargısı yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Verilen beyitlerin kafiye şemalarını ve dize sonlarındaki ses benzerliklerini analiz etmek.
I. beyit 'zâr - yâr' sözcükleriyle kendi arasında (aaaa) kafiyelidir. II. beyit 'üstüne' redifleri ve 'müjgân - peykân' sözcükleriyle kendi arasında (aaaa) kafiyelidir. III. beyit ise 'rif'at - ancak' sözcükleriyle ilk beyit içinde kafiyesiz (xaxa) olup serbesttir.
Nazım şekillerinin yapısal özelliklerini belirlemede ilk adım kafiye düzeninin tespit edilmesidir.
2
Beyitlerin içeriksel ve tematik özelliklerini (tahkiye, liriklik, didaktiklik) incelemek.
I. beyitte 'Mecnûn' adı geçmekte ve olay anlatımı (tahkiye) yapılmaktadır, bu da mesnevi nazım şeklini gösterir. II. beyitte sevgilinin kirpikleri ve ok gibi kirpikleri tasvir edilmekte olup son derece lirik ve coşkulu bir gazel/kaside matlasıdır. III. beyitte ise bilginin ve aşkın karşılaştırılmasıyla felsefi/didaktik bir düşünce aktarılmaktadır, bu da kıta nazım şekline uygundur.
Aynı kafiye şemasına sahip olabilen nazım şekillerini (mesnevi ve gazel/kaside matlası gibi) birbirinden ayırmak için tematik içerik analiz edilmelidir.
3
Belirlenen nazım şekillerinin şiir boyunca nasıl devam ettiğini (kafiye gelişimini) ortaya koymak.
Mesnevi her beyti kendi arasında kafiyeli olarak (aa,bb,cc...aa, bb, cc...) devam ederken; gazel ve kaside ilk beyitten sonra (ba,ca,da...ba, ca, da...) şeklinde, yani ilk dizeleri serbest, ikinci dizeleri matla ile kafiyeli olacak şekilde devam eder. Kıta ise baştan itibaren (xa,ba,ca...xa, ba, ca...) şeklinde ilerler.
Seçeneklerdeki yapısal karşılaştırmaların doğruluğunu test etmek için şiirlerin bütünsel kafiye mimarisini bilmek gerekir.
4
Yanlış olan seçeneği belirlemek için seçeneklerdeki yargıları analiz etmek.
Gazel/kaside (II. beyit) ve mesnevi (I. beyit) başlangıçta aaaa şemasına sahip olsalar da, gazel/kaside sonraki beyitlerde bb,ccbb, cc şeklinde değil, ba,ca,daba, ca, da şeklinde kafiyelenir. Bu nedenle her iki şiirin de sonraki beyitlerinin bb,cc,ddbb, cc, dd şeklinde ilerleyeceğini iddia eden yargı yanlıştır.
Soru kökünde bizden yanlış olan yargı istendiği için bu yapısal farkı göz ardı eden yargı doğru cevaptır.

Key Concept

Divan Edebiyatı Beyitlerle Kurulan Nazım Şekillerinin Yapısal ve Kafiye Düzenleri
Estimated Time:3m 0s
Rate this question

Topics

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar

More questions from this topic