Examkin

All practice questions

8734 questions

All types8,734Multiple choice4,865Multiple select1True / False289Numeric852Matching1,797Ordering842Fill in the blank63Short answer25
Question 4781Question →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye (uyak) türlerini, sağda verilen uygun kavramlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Niçin kondun a bülbül kapımdaki asılmaya / Ben yarimden ayrılmam götürseler asılmaya
Bursa'da bir eski cami avlusu / Mermer şadırvanda şakırdayan su
İstemem artık ışık, ruhum karardı biraz / Sönmesin kalbimdeki o gizli itiraz
Yar deyince kalem elden düşer / Gözlerimden kanlı yaşlar taşar

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleşmeler şu şekildedir: 'asılmaya' dizeleri cinaslı kafiye, 'avlusu / su' dizeleri tunç kafiye, 'biraz / itiraz' dizeleri zengin kafiye ve 'düşer / taşar' dizeleri yarım kafiye ile eşleşir.
Verilen eşleştirmede her dize örneği, temsil ettiği kafiye türünün temel özelliklerini (cinas için anlam farkı, tunç için iç içe geçme, zengin için 3+ ses, yarım için tek ses) tam olarak yansıtmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Dize sonlarındaki sözcüklerin anlamlarını kontrol etmek.
'Asılmaya' sözcüklerinin farklı anlamlara geldiği görülür.
Yazılışı aynı, anlamı farklı ses benzerlikleri cinaslı kafiyedir.
2
Sözcüklerin birbirinin içinde geçip geçmediğini incelemek.
'Su' sözcüğünün 'avlusu' içinde olduğu saptanır.
Bir kelimenin diğerinin içinde tam olarak yer alması tunç kafiye olarak adlandırılır.
3
Ek ve kök ayrımı yaparak ses benzerliklerini saymak.
'Biraz' ve 'itiraz' köklerinde 4 ses (iraz), 'düşer' ve 'taşar' köklerinde 1 ses (ş) benzerliği bulunur.
3+ ses zengin, tek ses benzerliği yarım kafiyedir; ek halindeki benzerlikler ise rediftir.

Key Concept

Şiirde kafiye türlerinin ses sayısı ve anlam ilişkisine göre sınıflandırılması.
Estimated Time:1m 30s
Question 4782Question →

Aşağıdaki dizelerde yer alan ahenk unsurlarını (kafiye ve redif), karşılarında verilen türlerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Bursa'da bir eski cami avlusu /
Küçük şadırvanda şakırdayan su
Üstümüzden gelen boran kış gibi /
Şahin pençesinde yavru kuş gibi
Neden kondun ey bülbül kapımdaki asılmaya /
Ben yarimden ayrılmam götürseler asılmaya
Fariğ olmam eylesen yüz bin cefa sevdim seni /
Böyle kalmaz devr-i alem eyler vefa sevdim seni

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki ahenk unsurları şu şekilde eşleşmektedir: avlusu/su - Tunç Kafiye; kış/kuş gibi - Yarım Kafiye ve Redif; asılmaya/asılmaya - Cinaslı Kafiye; cefa/vefa sevdim seni - Zengin Kafiye ve Redif.
Verilen eşleştirmelerde dizelerin ahenk yapıları tam olarak karşılanmıştır. Birinci örnekte tam bir kelime diğerinin içine yerleşmiş (Tunç), ikinci örnekte ek görevli tekrarların önünde tek ses benzemiş (Yarım), üçüncü örnekte sesteş kelimeler kullanılmış (Cinas) ve dördüncü örnekte üç sesli zengin bir benzerlik kurulmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Dize sonlarındaki ses benzerliklerini ve kelime yapılarını analiz etmek.
Dize sonlarında hem kelime tekrarları (redif) hem de köklerde ses benzerlikleri (kafiye) tespit edildi.
Kafiye ve redif ayrımını yapmak için önce eklerin ve köklerin işlevini belirlemek gerekir.
2
Köklerdeki ses benzerlik sayısına göre kafiye türlerini belirlemek.
Tek ses benzerliği (ş) yarım, iki ses (su-avlusu) tunç, üç ses (efa) zengin ve anlam farkı (asılmaya) cinas olarak sınıflandırıldı.
Ses benzerliğinin sayısı ve niteliği kafiyenin türünü belirleyen temel ölçüttür.
3
Eşleştirme listesindeki kavramlarla sonuçları karşılaştırmak.
Her dize örneği tam olarak bir ahenk türü ile örtüştü.
Verilen tanımların örnek dizelerdeki uygulamalarını doğrulamak için son kontrol yapılır.

Key Concept

Şiirde ahengi sağlayan ses benzerliklerinden olan kafiye (uyak) ve rediflerin yapısal analizidir.
Question 4783Question →

Bizim elin bayırları
Coşar akar çayırları
Yâre giden hayırları
Arar oldum bu yerlerde

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Dizelerde "-ları" ekleri görevleri aynı olduğu için redif, "ayır" sesleri ise zengin kafiyedir.

Answer

Dörtlükte dize sonlarındaki "-ları" ekleri görevdaş oldukları için redif, köklerdeki "ayır" sesleri ise dört ses benzerliğiyle zengin kafiyedir.
Verilen dörtlükte dize sonlarındaki 'bayır', 'çayır' ve 'hayır' kelimeleri kök durumundadır. Bu köklere getirilen '-lar' (çokluk eki) ve '-ı' (belirtme durumu eki) birleşerek '-ları' şeklinde her dizede aynı görevde kullanılmıştır. Bu nedenle '-ları' kısmı rediftir. Kelime köklerinde kalan 'ayır' sesleri ise dört seslik bir benzerlik teşkil ettiği için zengin kafiye kuralına uygundur.

Step-by-Step Solution

1
Dize sonlarındaki kelimelerin yapısal analizi yapılır.
bayır-ları, çayır-ları, hayır-ları. Kökler: bayır, çayır, hayır.
Kafiye ve redifi ayırmak için önce kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Eklerin görevleri kontrol edilir.
"-ları" ekleri her üç dizede de çokluk eki ve belirtme durumu eki işleviyle kullanılmıştır.
Yazılışları ve görevleri aynı olan ekler redif oluşturur.
3
Köklerdeki ses benzerlikleri sayılır.
bayır, çayır, hayır kelimelerinde "a-y-ı-r" olmak üzere 4 ses benzemektedir.
Üç ve daha fazla ses benzerliği zengin kafiye olarak adlandırılır.

Key Concept

Şiirde Redif ve Kafiye Ayrımı

Practice More

Dize sonlarındaki kelimelerin köklerinin farklı olduğu ancak eklerinin aynı olduğu benzer örnekler çözerek redif ve kafiye ayrımını pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 4784Question →

Aşağıdaki şiir parçalarında kullanılan kafiye (uyak) türlerini sağdaki kavramlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Yine bahar geldi, bülbüller öter
Gönlümde hasretin dumanı tüter
Geçmesin günümüz boşa, yel gibi
Ömür akar gider, coşkun sel gibi
Ruhumu sarıyor eski bir yolculuk
Son nefeste duyulan o derin soluk
Bursa'da bir eski cami avlusu
Mermer şadırvanda şakırdayan su

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki ahenk unsurları incelendiğinde; tek ses benzerliğine dayanan dize yarım, iki ses benzerliği olan tam, üç ve üzeri ses benzerliği içeren zengin ve bir kelimenin diğerinin içinde yer aldığı örnek ise tunç kafiye ile eşleşmektedir.
Verilen eşleşmelerde; öter/tüter dizelerinde '-er' redif, 't' sesi yarım kafiyedir. Yel/sel dizelerinde 'gibi' redif, 'el' sesi tam kafiyedir. Yolculuk/soluk dizelerinde 'oluk' zengin kafiyedir. Avlusu/su dizelerinde 'su' kelimesi 'avlusu' kelimesinin içinde olduğu için tunç kafiyedir.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin sonundaki kelimeleri kök ve eklerine ayırmak
öt-er/tüt-er; yel gibi/sel gibi; yolculuk/soluk; avlusu/su
Redif ve kafiyeyi birbirinden ayırmak için kelime tahlili şarttır.
2
Yazılışları ve görevleri aynı olan ek/kelimeleri (redif) belirlemek
L1: -er; L2: gibi; L3: yok; L4: yok
Kafiye bulunmadan önce rediflerin elenmesi gerekir.
3
Kalan kısımlardaki ses benzerlik sayılarını saymak
L1: 1 ses (t), L2: 2 ses (el), L3: 4 ses (oluk), L4: Kelime tekrarı (su)
Ses sayısı kafiye türünü (yarım, tam, zengin, tunç) belirler.

Key Concept

Şiirde Ahenk: Kafiye (Uyak) ve Redif Ayrımı
Question 4785Question →

Açınca baharın rengârenk gülü
Figan eder dertli dertli bülbülü
Her seher kokladım taze sümbülü

Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Tam kafiye ve redif kullanılmıştır.

Answer

Dizelerde tam kafiye ve redif unsurları bir arada kullanılmıştır.
Verilen dizelerde 'gül-ü', 'bülbül-ü' ve 'sümbül-ü' kelimelerindeki '-ü' ekleri aynı dil bilgisel işleve (belirtme hâli) sahip oldukları için redif görevindedir. Kelime köklerinde kalan '-ül' sesleri ise iki seslik bir benzerlik teşkil ettiği için tam kafiye olarak adlandırılır. Bu durum ahengin hem kafiye hem de redif ile sağlandığını gösterir.

Step-by-Step Solution

1
Dize sonlarındaki kelimelerin ek ve kök ayrımını yapınız.
gül-ü, bülbül-ü, sümbül-ü şeklinde ayrılır.
Redif ve kafiyeyi doğru ayırt edebilmek için eklerin görevlerini belirlemek gerekir.
2
Eklerin görevlerini karşılaştırarak redifi belirleyiniz.
'-ü' eklerinin tamamı belirtme hâl eki görevindedir, dolayısıyla rediftir.
Yazılışları ve görevleri aynı olan ekler şiirde redif oluşturur.
3
Köklerdeki ses benzerliklerini inceleyerek kafiye türünü bulunuz.
'gül', 'bülbül' ve 'sümbül' kelimelerinde ortak olan '-ül' sesleri iki ses benzerliğidir.
İki ses benzerliğine dayanan kafiye türüne tam kafiye denir.

Key Concept

Şiirde Redif ve Kafiye Ayrımı

Practice More

Kafiye ve redifi ayırt etmekte zorlanıyorsanız, önce dize sonundaki kelimenin kökünü bulun; kök dışındaki eklerin görevlerini karşılaştırarak işe başlayın.
Estimated Time:1m 30s
Question 4786Question →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye türlerini, yanlarındaki örneklerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Yarım Kafiye
Tam Kafiye
Zengin Kafiye
Tunç Kafiye

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki ahenk unsurları incelendiğinde; tek ses benzerliği olan (l) yarım kafiye, iki ses benzerliği olan (or) tam kafiye, dört ses benzerliği olan (oluk) zengin kafiye ve bir kelimenin diğeri içinde geçmesiyle oluşan (su) tunç kafiye sırasıyla eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede her dize, taşıdığı ses benzerliği sayısına uygun kafiye türüyle birleştirilmiştir: tek ses benzerliği yarım kafiyeye, iki ses tam kafiyeye, üç ve üzeri ses zengin kafiyeye ve iç içe geçmiş kelimeler tunç kafiyeye karşılık gelir.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerdeki kelimelerin kök ve eklerini ayırarak redifleri tespit edin.
"güler/özler" dizelerinde "-er" ve "-r" geniş zaman ekleri; "yordum/sordum" dizelerinde ise "-dum" kişi ve zaman ekleri rediftir.
Redifler kafiye arayışından önce elenmelidir ki kafiye türü yanlış belirlenmesin.
2
Redifler çıkarıldıktan sonra dize sonlarındaki ses benzerliklerini sayın.
"l" tek ses (yarım), "or" iki ses (tam), "oluk" dört ses (zengin) olarak belirlenir.
Kafiye türleri, ses benzerliğinin sayısına göre isimlendirilir.
3
Kelime içi benzerlikleri kontrol edin.
"su" kelimesinin "avlusu" içinde tam bir biçimde geçtiği görülür.
Bir kelimenin diğerinin içinde aynen bulunması tunç kafiye olarak adlandırılır.

Key Concept

Şiirde dize sonlarındaki ses benzerliklerinin görevlerine (redif) ve ses sayısına (kafiye türleri) göre analiz edilmesi.
Question 4787Question →

Ruhumda gizli bir emel mi kaldı
Gönlümde bitmeyen bir sel mi kaldı
Bilmem ki tutacak bir el mi kaldı
Garibim, her yanım virane şimdi

Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Dizelerde zengin kafiye kullanılmıştır.

Answer

Dizelerde zengin kafiye kullanılmıştır ifadesi yanlıştır; çünkü mısra sonlarındaki benzerlik iki sesle sınırlıdır ve bu durum tam kafiye oluşturur.
Verilen dörtlükte dize sonlarındaki 'mi kaldı' ifadeleri rediftir. Redifler atıldığında geriye kalan 'emel', 'sel' ve 'el' sözcüklerindeki 'e' ve 'l' harfleri (iki ses) benzerlik göstermektedir. Türk edebiyatı geleneğinde iki ses benzerliği 'tam kafiye' olarak adlandırılır. Bu nedenle dizelerde 'zengin kafiye' (en az üç ses) kullanıldığı yargısı yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Ölçü kontrolü yapılır.
Ünlü harfler sayıldığında (Ru-hum-da-giz-li-bir-e-mel-mi-kal-dı) 11 hece olduğu saptanır.
Şiirin ritmik yapısını belirlemek için hece ölçüsüne bakılır.
2
Redif tespiti yapılır.
Dize sonlarındaki 'mi kaldı' ifadelerinin hem yazılışı hem de anlam/görevi aynıdır. Dolayısıyla bunlar rediftir.
Kafiyeden sonra gelen görevdaş unsurları ayırt etmek gerekir.
3
Kafiye (uyak) tespiti yapılır.
Redifler çıkarıldıktan sonra kalan 'emel', 'sel' ve 'el' kelimelerindeki ortak sesler incelenir. Üçünde de ortak olan 'el' (e ve l) sesleridir.
Kafiye türünü belirlemek için benzeşen ses sayısı sayılır.
4
Kafiye türü adlandırılır.
İki ses benzerliği (e+l) olduğu için bu 'tam kafiye'dir.
Edebiyat bilgilerine göre iki ses benzerliği tam kafiyeyi tanımlar.

Key Concept

Şiirde ahenk unsurlarından kafiye ve redif ayrımı.
Question 4788Question →

Aşağıdaki dizelerde yer alan kafiye (uyak) türlerini, sağdaki kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Kandilli yüzerken uykularda,
Mehtabı sürükledik sularda.
Başım dağ, saçlarım kardır,
Deli rüzgârlarım vardır.
Ertesi gün başladı gün doğmadan yolculuk,
Soğuk bir mart sabahı buz tutmuştu her soluk.
Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç,
Bu son fasıldır ey ömrüm nasıl geçersen geç.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki ses benzerlikleri incelendiğinde; tek ses benzerliği olan 'uykularda/sularda' yarım kafiye, iki ses benzerliği olan 'kardır/vardır' tam kafiye, üçten fazla ses benzerliği olan 'yolculuk/soluk' zengin kafiye ve anlam farkı olan 'geç/geç' ise cinaslı kafiyedir.
Doğru eşleştirme; dizelerin sonundaki eklerin görevleri ayrıldıktan sonra kalan ses benzerliklerinin miktarına ve niteliğine dayanır. 'u' sesi yarım, 'ar' sesi tam, 'oluk' sesleri zengin kafiyedir; 'geç' kelimeleri arasındaki anlam farkı ise cinası kurar.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin sonundaki kelimelerin kök ve eklerini ayırın.
Eklerin görevlerinin aynı olup olmadığını (redif) kontrol edin.
Kafiye, redifler ayrıldıktan sonra köklerdeki ses benzerliklerine bakılarak bulunur.
2
Köklerdeki seslerin sayısını sayın.
Tek ses (yarım), iki ses (tam), üç ve daha fazla ses (zengin) olarak sınıflandırın.
Kafiye türleri, ses benzerliğinin sayısına göre belirlenir.
3
Yazılışı aynı olan kelimelerin anlamlarını karşılaştırın.
Anlamlar farklı ise cinaslı kafiye olarak adlandırın.
Cinas, sesteş sözcüklerin bir arada kullanılmasıyla oluşan bir ahenk unsurudur.

Key Concept

Kafiye Türleri ve Redif Ayrımı

Practice More

Tunç kafiye örneği olarak 'kalem / âlem' gibi bir kelimenin diğerinin içinde tam olarak geçtiği örnekleri inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 4789Question →

Kardaş senin ile yollarımız bir
Söylenen lisanlar dillerimiz bir
Bizim özümüz bir ellerimiz bir
Bir ana, bir baba, bir kardaşız biz

Bu dörtlükteki ahenk unsurlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Zengin kafiyeye yer verilerek ses akışı güçlendirilmiştir.

Answer

Zengin kafiyeye yer verilmiştir.
Dizelerin köklerinde (yol, dil, el) benzer olan tek ses "l" sesidir. Edebiyat bilgisinde tek ses benzerliği 'yarım kafiye' olarak adlandırılır. Zengin kafiye olabilmesi için köklerde en az üç sesin benzer olması gerekir. Bu nedenle 'zengin kafiye kullanılmıştır' ifadesi yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin hece sayılarını kontrol etme.
Tüm dizelerin 11 heceden oluştuğu tespit edildi (Kar-daş se-nin i-le yol-la-rı-mız bir = 11).
Nazım biçimini ve ölçü doğruluğunu saptamak için hece sayımı gereklidir.
2
Dize sonlarındaki ses benzerliklerini kök ve eklerine ayırma.
yol-lar-ımız bir / dil-ler-imiz bir / el-ler-imiz bir.
Kafiye ve redif ayrımını doğru yapmak için kelime köklerini belirlemek esastır.
3
Redifleri belirleme.
"-ler" (çoğul eki), "-imiz" (iyelik eki) ve "bir" (sözcük) kısımları görevdaş olduğu için rediftir.
Yazılışları ve görevleri aynı olan parçalar redifi oluşturur.
4
Kafiye türünü saptama.
Köklerdeki (yol, dil, el) benzer olan tek ses "l" sesidir, bu da yarım kafiyedir.
Ses benzerliği sayısı kafiye türünü (yarım, tam, zengin) belirler.

Key Concept

Şiirde kafiye (uyak) ve redif ayrımı

Practice More

Kafiye ve redif arasındaki farkı pekiştirmek için eklerin görevlerini (yapım eki, çekim eki) doğru analiz etmek çok önemlidir.
Estimated Time:1m 30s
Question 4790Question →

Aşağıdaki numaralanmış şiir parçalarını, mısra sonlarındaki ses benzerliklerine göre karşılarında verilen ahenk özellikleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

I. Garibim namıma Kerem diyorlar
Aslı'mı el almış harem diyorlar
II. Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı
Felekler yandı âhımdan murâdım şem'i yanmaz mı
III. Durgunlaşır ufukta süzülen bakışların
Solgun birer rengidir o eski nakışların
IV. Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç
Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç

Matches

Show answer & explanation

Answer

Doğru eşleştirme şu şekildedir: I - Zengin kafiye ve kelime hâlinde redif; II - Tam kafiye ile hem ek hem kelime hâlinde redif; III - Zengin kafiye ve ek hâlinde redif; IV - Cinaslı kafiye.
I numaralı örnekte 'erem' sesleri 4 ses olduğu için zengin kafiyedir, 'diyorlar' kelime rediftir. II numaralı örnekte 'an' tam kafiyedir ve '-maz mı' yapısı hem ek hem kelime içerir. III numaralı örnekte 'akış' 4 sesle zengindir ve '-ların' ek rediftir. IV numaralı örnekte sesteş kelimeler cinas oluşturur.

Step-by-Step Solution

1
Mısra sonlarındaki kelimelerin kök ve ekleri ayırt edilir.
I. Kerem/harem (kök), II. usan/yan (kök), III. bakış/nakış (kök), IV. geç/geç (sesteş kelimeler).
Redif ve kafiye ayrımını doğru yapabilmek için kelimenin yapısal analizi şarttır.
2
Aynı görevdeki ekler ve kelimeler (redifler) belirlenir.
I. 'diyorlar', II. '-maz mı', III. '-ların' ifadelerinin redif olduğu saptanır.
Yazılışı ve görevi aynı olan ses toplulukları ahengi sağlamak için redif olarak kullanılır.
3
Köklerdeki ses benzerlikleri sayılarak kafiye türü isimlendirilir.
İki ses benzerliği tam, üç ve üzeri ses benzerliği zengin kafiye olarak tanımlanır.
Kafiye türleri, benzer ses sayısına göre (yarım, tam, zengin) sınıflandırılır.

Key Concept

Şiirde ahenk unsurları olan kafiye (ses benzerliği) ve redifin (görev benzerliği) kök-ek analizi yoluyla tespit edilmesi.
Question 4791Question →

Derdimin dermanı sensin sanmıştım,
Aşkın deryasına dalıp yanmıştım,
Vuslatın hayali ile kanmıştım,
Şimdi hicran ile bitti bu rüya.

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki ahenk unsuru analizlerinden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Dizelerde 'n' sesleri yarım kafiye, '-anmıştım' sesleri ise redif görevindedir.

Answer

Dizelerde 'n' seslerinin yarım kafiye, '-anmıştım' seslerinin redif olduğunu savunan ifade yanlıştır; çünkü 'an' sesleri kelime köküne dahildir ve tam kafiye oluşturur.
Doğru cevap olan analizde, 'n' sesinin yarım kafiye olduğu ve 'an' hecesinin redife dahil edildiği iddia edilmiştir. Ancak 'san-', 'yan-' ve 'kan-' fiillerinin kökünde bulunan 'an' sesleri iki ses benzerliğine dayandığı için tam kafiyedir. Redif, kökten sonra gelen ve aynı dilbilgisel işleve sahip olan '-mıştım' ekleridir.

Step-by-Step Solution

1
Kafiyeli kelimelerin kök ve ek ayrımını yapın.
san-mış-tım / yan-mış-tım / kan-mış-tım
Kafiye kökte, redif ise ekte veya görevdaş sözcüklerde aranır.
2
Köklerdeki ses benzerliklerini belirleyin.
san, yan, kan -> 'an' (2 ses benzerliği)
İki ses benzerliği tam kafiyeyi oluşturur.
3
Eklerin görevlerini kontrol edin.
-mıştım (Duyulan geçmiş zaman + Hikaye birleşik zaman)
Aynı görevdeki ekler redif oluşturur.

Key Concept

Şiirde Ahenk Unsurları (Kafiye ve Redif Analizi)

Practice More

Benzer bir analizi Divan edebiyatından bir gazel beyiti üzerinde yaparak 'zengin kafiye' ve 'tunç kafiye' farklarını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 4792Question →

Gevherî der dert azdırdım
Yüreğimi köz gezdirdim
Ak kâğıda dert yazdırdım
Bağrım yara neleyim ben

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Dize sonlarındaki 'az' ve 'ez' sesleri tam kafiye oluşturmaktadır.

Answer

Dize sonlarındaki 'az' ve 'ez' sesleri arasında tam kafiye bulunduğu yargısı yanlıştır.
Dizelerdeki 'az', 'gez' ve 'yaz' kelimeleri arasındaki uyum incelendiğinde, bu kelimelerin kök durumunda olduğu ve ortak tek sesin 'z' olduğu görülür. Tek ses benzerliği yarım kafiyedir. Seçeneklerde belirtilen 'tam kafiye' ifadesi en az iki ses benzerliği gerektirdiğinden yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Hece ölçüsünü hesaplayın.
88'li hece ölçüsü
Dizelerdeki ünlü harf sayıları (1,2,31, 2, 3 ve 44. dizeler) kontrol edildiğinde hepsinin 88 olduğu görülür.
2
Dize sonlarını kök ve eklerine ayırarak redifleri belirleyin.
'-dırdım / -dirdim' kısımları rediftir.
Az-dır-dı-m, gez-dir-di-m, yaz-dır-dı-m sözcüklerinde eklerin yazılışları küçük ünlü uyumuna göre değişse de görevleri (ettirgenlik + zaman + şahıs) tamamen aynıdır.
3
Kelimelerin köklerinde kalan ses benzerliklerini analiz edin.
Yarım kafiye ('z' sesi)
'Az', 'gez' ve 'yaz' köklerinde ortak olan tek ses 'z' ünsüzüdür. Tek ses benzerliği yarım kafiyeyi oluşturur. 'Az' ve 'ez' kısımları ikişer harften oluşsa da 'a' ve 'e' sesleri farklı olduğu için tam kafiye kabul edilemez.

Key Concept

Şiirde Redif ve Kafiye Ayrımı
Question 4793Question →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan uyak (kafiye) türlerini sağdaki uygun kavramlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Üstümüzden gelen boran kış gibi
Yavru şahin pençesinde kuş gibi
Yârim altın hızma takar
Gözleri şimşek gibi çakar
Ertesi gün başladı gün doğmadan yolculuk
Soğuk bir mart sabahı buz tutmuştu her soluk
Niçin kondun ey bülbül kapımdaki asmaya
Ben yârimden vazgeçmem götürseler asmaya

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki uyak türleri; kış/kuş için yarım uyak, tak/çak kökleri için tam uyak, yolculuk/soluk için zengin uyak ve anlamları farklı asmaya sözcükleri için cinaslı uyak şeklinde eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede; tek ses benzerliği (ş) yarım uyakla, iki ses benzerliği (ak) tam uyakla, üçten fazla ses benzerliği (oluk) zengin uyakla ve eş sesli sözcük kullanımı cinaslı uyakla eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Rediflerin belirlenmesi
"kış gibi / kuş gibi" dizesinde "gibi" edatları; "takar / çakar" dizesinde "-ar" geniş zaman ekleri rediftir.
Kafiye bulunmadan önce kelimelerin kök ve eklerine ayrılarak aynı görevdeki eklerin (redif) ayıklanması gerekir.
2
Kafiye köklerindeki ses benzerliklerinin sayılması
kı-ş / ku-ş (1 ses), t-ak / ç-ak (2 ses), yolculuk / soluk (4 ses: oluk).
Redifler ayrıldıktan sonra köklerde kalan benzer seslerin sayısı uyak türünü belirler.
3
Eş sesli sözcüklerin analizi
"asmaya" (bitki) ve "asmaya" (eylem) sözcükleri belirlendi.
Yazılışları aynı ancak anlamları tamamen farklı sözcüklerin dize sonlarında tekrarı cinaslı uyak oluşturur.

Key Concept

Şiirde Ahenk Unsurları: Uyak (Kafiye) Türleri
Question 4794Question →

Güzellerin bahçesinde gül olur
Uzanıp gittiği yerler yol olur
Kişi sevdiğine elbet kul olur
Onun için çeker ah ile zârı

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Dizelerdeki "l" sesleri tam kafiye örneğidir.

Answer

Dizelerdeki "l" sesleri tek bir ses benzerliğine dayandığı için tam kafiye değil, yarım kafiyedir.
Verilen dörtlükte "gül, yol, kul" kelimelerinin köklerinde ortak olan tek ses "l" ünsüzüdür. Edebiyat bilgisinde tek ses benzerliğine dayanan kafiye türüne 'yarım kafiye' denir. Seçenekte belirtilen 'tam kafiye' olması için en az iki sesin benzer olması gerekirdi.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin hece sayılarını ve duraklarını kontrol et.
Dizeler 11 heceden oluşur ve 6+5 duraklıdır.
Halk edebiyatı geleneğindeki koşma tipi şiirlerde yaygın olan ölçü yapısını teyit etmek için.
2
Dize sonlarındaki ses benzerliklerini analiz et.
Gül, yol ve kul kelimeleri kök halindedir ve ardından gelen "olur" kelimeleri aynı anlamdadır.
Kafiye ve redif ayrımını yapabilmek için kök ile ek ayrımına bakılmalıdır.
3
Kafiye türünü belirle.
Gül, yol ve kul kelimelerinde sadece "l" sesi ortaktır. Tek ses benzerliği yarım kafiyedir.
Tam kafiye için en az iki ses benzerliği gereklidir; burada sadece bir ünsüz benzerliği vardır.

Key Concept

Şiirde kafiye türleri ses benzerliği sayısına göre belirlenir; tek ses yarım, iki ses tam, üç ve üzeri ses ise zengin kafiyedir.
Question 4795Question →

Milli Edebiyat Dönemi Türk şiirinde farklı estetik ve ideolojik yönelimleri yansıtan üç temel şiir anlayışı belirgindir. Aşağıda bu anlayışları temsil eden üç şiir parçası verilmiştir:

I. Şiir:
*Güzel dil Türkçe bize,*
*Başka dil gece bize.*
*İstanbul konuşması*
*En saf, en ince bize.*

II. Şiir:
*Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç;*
*Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç!*
*Cihana bir daha gelmek hayal edilse bile,*
*Avunmak istemeyiz böyle bir teselliyle.*

III. Şiir:
*Geçen akşam eve geldim, dediler: —Seyfi Baba*
*Hastalanmış, yatıyor. Görmeye gittim ama,*
*O ne feci manzara! Yavrucaklar sere serpe,*
*Yer yataklarında yatıyor, bir köşede ise...*

Bu şiirler ve temsil ettikleri şiir anlayışlarıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: II. şiir ile III. şiir, biçimsel ve tematik olarak aynı edebi anlayışın (Saf Şiir) ürünü olup her iki şair de sanatın sadece estetik bir gaye taşıması gerektiğini savunarak toplumsal sorunlardan tamamen uzak durmuşlardır.

Answer

İkinci şiir ile üçüncü şiirin biçimsel ve tematik olarak aynı edebi anlayışın (Saf Şiir) ürünü olduğunu ve her iki şairin de toplumsal sorunlardan uzak durduğunu iddia eden yargı söylenemez.
Doğru cevap, ikinci ve üçüncü şiirlerin aynı edebi anlayışa sahip olduğunu ve her iki şairin de toplumsal konulardan uzak durduğunu iddia eden seçenektir. Yahya Kemal Beyatlı estetik kaygıyı öne çıkaran saf şiir anlayışını benimserken, Mehmet Âkif Ersoy toplumun yaşantısını ve sıkıntılarını anlatan manzum hikayeler yazmıştır. Dolayısıyla bu iki şair hem tematik hem de edebi anlayış bakımından tamamen farklı kutuplardadır. Mehmet Âkif toplumsal meselelerden hiçbir zaman uzak durmamıştır.

Step-by-Step Solution

1
Verilen şiir parçalarının dil, üslup ve içerik özelliklerini incelemek.
I. şiirin sade Türkçe ve hece ölçüsüyle yazılmış didaktik bir metin (Ziya Gökalp'in Lisan şiiri), II. şiirin estetik kaygıyı öne çıkaran ahenkli bir saf şiir (Yahya Kemal'in Rindlerin Ölümü şiiri), III. şiirin ise konuşma diliyle yazılmış toplumsal bir manzume (Mehmet Akif'in Seyfi Baba şiiri) olduğu belirlenir.
Her şiirin hangi anlayışa ve şaire ait olduğunu saptamak için ilk adımdır.
2
Şiir anlayışlarının temel ilkelerini ve temsilcilerini karşılaştırmak.
Ziya Gökalp'in hececi-milliyetçi şiiri, Yahya Kemal'in aruzla yazılan estetik saf şiiri ve Mehmet Akif'in aruzla yazılan sosyal gerçekçi manzum hikayeciliği arasındaki farklar ortaya konur.
Şairlerin edebi duruşlarını ve yönelimlerini doğru eşleştirmek için bu analiz gereklidir.
3
Şairlerin toplumsal meselelere bakış açılarını ve aruz/hece kullanımlarını değerlendirmek.
Yahya Kemal sanat için sanat (saf şiir) anlayışını benimserken, Mehmet Akif'in toplumsal dertleri anlatan manzumeler yazdığı ve bu iki şairin tamamen farklı edebi anlayışlara sahip olduğu görülür. Ayrıca Akif'in aruzu konuşma diline uydurmada gösterdiği başarı teyit edilir.
Seçeneklerdeki iddiaların doğruluğunu test etmek ve yanlış yargıyı tespit etmek amacıyla yapılır.
4
Yanlış yargıyı içeren seçeneği saptamak.
İkinci ve üçüncü şiirlerin aynı edebi anlayışa sahip olduğunu ve her iki şairin de toplumsal konulardan uzak durduğunu iddia eden seçeneğin yanlış olduğu belirlenir.
Soru kökündeki 'söylenemez' ifadesine uygun olan doğru cevaba ulaşmak için son adımdır.

Key Concept

Milli Edebiyat Dönemi Şiir Anlayışları ve Temsilcileri
Question 4796Question →

Şiirde ahengi sağlayan en önemli unsurlardan biri olan kafiye, dize sonlarındaki ses benzerliklerine dayanır. Aşağıda verilen dizeleri, içerdikleri kafiye türleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Gevheri der dert azdı
Yüreğimden kan sızdı
Miskin Yunus biçareyim
Baştan ayağa yareyim
Kısmetindir gezdiren yer yer seni
Arşa çıksan akıbet yer yer seni
Her şey akar, su, tarih, yıldız, insan ve fikir
Oluklar çift; birinden nur akar, birinden kir

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleştirme sonucunda; birinci dize Yarım Kafiye, ikinci dize Zengin Kafiye, üçüncü dize Cinaslı Kafiye ve dördüncü dize Tunç Kafiye ile eşleşmektedir.
Eşleştirmede her dize, ses benzerliği sayısına ve yapısına göre (tek ses için yarım, üç ve üzeri için zengin, kelime içinde kelime için tunç, sesteşlik için cinaslı) doğru kategorilerle eşleşmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci örneği incele: 'az-dı' / 'sız-dı'
'-dı' ekleri redif, 'z' sesleri yarım kafiyedir.
Kelimelerin kökleri 'az' ve 'sız'dır. Ekler görevce özdeş olduğu için rediftir, kökteki tek ses benzerliği yarım kafiyeyi oluşturur.
2
İkinci örneği incele: 'biçare-yim' / 'yare-yim'
'-yim' ekleri redif, 'are' sesleri zengin kafiyedir.
'-yim' ekleri ek-fiil ve şahıs eki görevindedir. Köklerdeki üç sesli (a-r-e) benzerliği zengin kafiye kuralına uygundur.
3
Üçüncü örneği incele: 'yer yer seni'
Sesteşlik durumu tespit edildi; cinaslı kafiyedir.
İlk dizede 'mekan mekan' anlamında, ikinci dizede ise 'yemek' fiili anlamında kullanılmıştır. Yazılış aynı, anlam farklıdır.
4
Dördüncü örneği incele: 'fikir' / 'kir'
Kelime içinde kelime durumu; tunç kafiyedir.
'kir' kelimesinin tüm harfleri 'fikir' kelimesinin sonunda aynen yer almaktadır.

Key Concept

Şiirde kafiye türlerinin belirlenmesi için önce rediflerin ayrılması, ardından köklerdeki ses benzerliği sayısına bakılması gerekir.
Estimated Time:2m 0s
Question 4797Question →

Gönül gurbet ele çıkma,
Canımı boş yere sıkma,
Umut köprülerin yıkma,
Şu garip halimden bıkma.

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Zengin kafiye kullanılarak ahenk sağlanmıştır.

Answer

Zengin kafiye kullanılarak ahenk sağlanmıştır ifadesi söylenemez çünkü dizelerde iki ses benzerliğine dayanan tam kafiye bulunmaktadır.
Verilen dörtlükte 'çık-', 'sık-', 'yık-' ve 'bık-' eylemleri kök durumundadır. Bu köklerdeki 'ı' ve 'k' harfleri (toplam iki ses) benzeşmektedir. Edebiyat bilgisinde iki ses benzerliğine dayanan kafiye türü 'tam kafiye'dir. 'Zengin kafiye' olabilmesi için en az üç ses benzerliği gerekmektedir. Dolayısıyla zengin kafiye kullanıldığı yargısı yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin hece sayılarını kontrol et.
8 hece (Gö-nül gur-bet e-le çık-ma).
Ölçüyü belirlemek için ünlü harfler sayılır.
2
Kafiye ve redifi ayırmak için sözcüklerin kök ve eklerini analiz et.
çık-ma, sık-ma, yık-ma, bık-ma.
Redif ve kafiye ayrımı için dil bilgisi görevlerini saptamak gerekir.
3
Aynı görevdeki ekleri (redifleri) belirle.
'-ma' olumsuzluk ekleri görevdeş oldukları için rediftir.
Yazılışı ve görevi aynı olan ekler redif oluşturur.
4
Sözcük köklerindeki ses benzerliklerini say.
'ç-ık', 's-ık', 'y-ık', 'b-ık' köklerinde 'ık' sesleri (2 ses) ortaktır.
Köklerdeki ses benzerliği kafiye türünü belirler.

Key Concept

Şiirde kafiye (ses benzerliği) ve redif (görevdeş ek/sözcük) ayrımı yapılarak ahenk unsurları tespit edilir.

Practice More

Benzer bir analizi 'Tunç Kafiye' içeren bir Divan edebiyatı beyti üzerinde deneyerek kafiye türleri arasındaki farkları pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 4798Question →

Aşağıdaki şiir dizelerinde (sol sütun) yer alan kafiye (uyak) türlerini, sağ sütundaki kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Gözümden dökülen dinmeyen bir yaş,
Bağrımda yanan bu közden bir taş.
Her nefeste eyledikçe bin günah,
Bir günahla bitti eyvah bin sipah.
Baygın bir koku var yamacın çiçeklerinde,
Sessiz bir uyku var gece böceklerinde.
Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç,
Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç.
Ağır ağır önümden geçiyor bir alay,
Gökten süzülerek doğuyor yeni ay.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki kafiye türleri sırasıyla yarım, tam, zengin, cinaslı ve tunç kafiye olarak eşleşmektedir.
Doğru eşleştirme dize sonundaki ses benzerliği sayısına dayanır: yaş/taş (1 ses-yarım), günah/sipah (2 ses-tam), çiçek/böcek (3 ses-zengin), geç/geç (eş sesli-cinas), ay/alay (iç içe-tunç).

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin sonlarındaki kelimeleri kök ve eklerine ayırarak redif olup olmadığını kontrol edin.
çiçek-lerinde ve böcek-lerinde örneklerinde '-lerinde' eki aynı görevde olduğu için rediftir; diğer örneklerde redif bulunmamaktadır.
Kafiye bulunmadan önce rediflerin ayrılması, ses benzerliği sayısının doğru tespit edilmesi için şarttır.
2
Kalan köklerdeki ses benzerliklerini sayın.
yaş/taş (ş: 1 ses), günah/sipah (ah: 2 ses), çiçek/böcek (çek: 3 ses) şeklinde sesler tespit edilir.
Ses sayısı kafiye türünü belirler: 1 ses yarım, 2 ses tam, 3 ve üzeri zengin kafiyedir.
3
Özel kafiye durumlarını (cinas ve tunç) değerlendirin.
Geç (vakit) ve Geç (geçmek) anlamca farklı olduğu için cinas; 'ay' kelimesi 'alay'ın içinde olduğu için tunç kafiye belirlenir.
Anlam farklılığı ve kelimenin kelime içinde yer alması ahengi güçlendiren özel unsurlardır.

Key Concept

Şiirde kafiye türleri, dize sonlarındaki ses benzerliklerinin sayısına ve niteliğine göre belirlenir.
Estimated Time:1m 50s
Question 4799Question →

Aşağıdaki şiir parçalarını, mısra sonlarında kullanılan kafiye (uyak) türleriyle uygun şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Her akşam bir hüzün çöker yollara / Hasretim uzanır ıssız kollara
Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik / Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik
Hicranınla yandım bîçareyim ben / Aşkın deryasında bir avareyim ben
Bursa'da bir eski cami avlusu / Mermer şadırvanda şakırdayan su
Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç / Bu son fasıldır ey ömrüm dilediğince geç

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleştirme sonucunda yollara/kollara dizeleri Yarım Kafiye, şendik/yendik dizeleri Tam Kafiye, bîçareyim/avareyim dizeleri Zengin Kafiye, avlusu/su dizeleri Tunç Kafiye ve geç/geç dizeleri Cinaslı Kafiye ile eşleşmektedir.
Doğru eşleştirme, ses benzerliklerinin sayısına ve niteliğine dayanmaktadır: 1 ses benzerliği yarım, 2 ses tam, 3 ve üzeri zengin kafiyedir. Bir kelimenin diğeri içinde geçmesi tunç, sesteş kelimelerin kullanımı ise cinaslı kafiyeyi oluşturur.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerdeki rediflerin belirlenmesi
Yollara/kollara (-lara), şendik/yendik (-dik), bîçareyim/avareyim (-yim) kısımları görevce aynı ekler oldukları için redif olarak ayrılır.
Kafiye analizi yapılmadan önce anlam ve görevi aynı olan eklerin (redif) doğru saptanması gerekir.
2
Köklerdeki ses benzerliklerinin sayılması
Yol/kol (1 ses: l), şen/yen (2 ses: en), bîçare/avare (3 ses: are) ses benzerlikleri saptanır.
Ses benzerliği sayısı kafiyenin türünü (yarım, tam, zengin) belirler.
3
Kelimeler arası yapısal ilişkilerin incelenmesi
Su kelimesinin avlusu içinde geçmesi 'Tunç', 'geç' kelimelerinin sesteş olması 'Cinaslı' türlerini belirler.
Zengin kafiyenin özel bir türü olan tunç kafiye ve sesteşliğe dayanan cinaslı kafiye yapısal özellikleriyle ayırt edilir.

Key Concept

Şiirde Ahenk Unsurları: Kafiye Türleri
Question 4800Question →

*Karac’oğlan der ki kondum göçülmez*
*Ecel şerbetidir bu ki içülmez*
*Gökten yağsa dolu yere saçılmaz*
*Bize de bir nasip gelir Mevlâ’dan*

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: "ç" sesleri tam kafiye oluşturmuştur.

Answer

Dörtlükte 'ç' sesleri tek ses benzerliğine dayandığı için 'yarım kafiye' oluşturmaktadır; seçenekte belirtilen 'tam kafiye' ifadesi yanlıştır.
Dörtlüğün dize sonlarında yer alan 'göç-', 'iç-' ve 'saç-' kelimelerinin kökleri arasında yalnızca 'ç' ünsüzü benzemektedir. Edebiyat bilgisinde tek ses (genellikle tek ünsüz) benzerliğine dayanan kafiye türüne 'yarım kafiye' denir. Seçenekte ise bunun 'tam kafiye' olduğu iddia edildiği için bu bilgi hatalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin hece sayılarını kontrol et.
Tüm dizeler 11 heceden oluşmaktadır. (11'li hece ölçüsü).
Şiirin ölçüsünü belirlemek için hece sayımı yapılır.
2
Dize sonlarındaki kelimeleri kök ve eklerine ayırarak redif ve kafiyeyi belirle.
göç-ülmez, iç-ülmez, saç-ılmaz. Kökler: göç, iç, saç. Ekler: -ülmez/-ılmaz.
Aynı görevdeki ekler redif, köklerdeki ses benzerlikleri kafiyedir.
3
Köklerdeki ses benzerliği sayısını tespit et.
Ortak olan sadece 'ç' sesidir (Tek ses).
Kafiye türünü belirlemek için kaç sesin benzediğine bakılır.
4
Tespit edilen ses benzerliğini isimlendir.
Tek ses benzerliği 'Yarım Kafiye'dir.
Türk edebiyatı kurallarına göre tek ünsüz benzerliği yarım kafiye olarak adlandırılır.

Key Concept

Şiirde kafiye ve redif ayrımı

Practice More

Farklı görevdeki eklerin (örneğin biri iyelik eki, diğeri hal eki) ses benzerliği oluşturduğu durumlarda kafiye mi yoksa redif mi sayılacağı üzerine alıştırma yapınız.
Estimated Time:1m 30s
PreviousPage 240 / 437Next
All practice questions — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin