İnanç Meseleleri ve Güncel Hayat

Felsefe tarihinde bazı düşünürler, insan zihninin sınırlarını ve bilgi edinme araçlarını merkeze alarak Tanrı'nın varlığı veya yokluğu meselesini ele almışlardır. Onlara göre, metafizik alana dair iddialar insan bilgisiyle doğrulanabilecek veya yanlışlanabilecek bir yapıda değildir. Dolayısıyla Tanrı'nın varlığına ya da yokluğuna dair ne duyusal tecrübelerimiz ne de rasyonel kanıtlarımız kesin bir bilgi sunabilir. Bu durumda insan için en tutarlı yaklaşım, Tanrı'nın varlığı konusunda olumlu veya olumsuz bir yargıda bulunmaktan kaçınmaktır.

Bu parçada dile getirilen görüş ve tavır, inançla ilgili aşağıdaki felsefi akımlardan hangisinin temel iddiasıyla örtüşmektedir?

Bir e-ticaret platformunda satıcı olan Ahmet Bey, piyasada talebi çok yüksek olan ancak tedariki azalan bir temizlik ürününün elindeki tüm stoklarını satıştan çekmiştir. Ahmet Bey, ürünün piyasada tamamen tükenmesini bekleyip fiyatların normalin çok üzerine çıkmasının ardından elindeki stokları yüksek fiyattan piyasaya sürmeyi planlamaktadır.

Buna göre Ahmet Bey’in gerçekleştirmeyi planladığı bu eylem, İslam iktisat ahlakındaki a��ağıdaki kavramlardan hangisiyle doğrudan ilişkilidir ve yasaklanmasının temel ahlaki gerekçesi nedir?

Modern dönemde, geleneksel dinlerin dogmatik kalıplarına ve din adına yapılan çatışmalara bir tepki olarak yükselen bir inanç biçimi; doğanın rasyonel yapısının ancak aklı temel alan bir ilk neden ile açıklanabileceğini savunur. Bu yaklaşıma göre Tanrı, evreni tasarlayan aşkın bir mimardır. Ancak Tanrı'nın bu aşkınlığı, O'nun evrene sürekli müdahale eden, mucizeler yaratan ve vahiyler gönderen bir 'kişisel ilah' olması fikrini dışlar. Zira her şeyi mükemmel düzenleyen bir gücün, kendi yasalarına sonradan müdahale etmesi tutarsızlık olarak görülür. Bu düşünce, aynı zamanda evrenin kendisini Tanrı olarak gören ve yaratıcı ile yaratılanı tek bir tözde birleştiren panteist öğretileri de reddeder.

Bu parçada özellikleri belirtilen ve vahye dayalı dinlerin kurumsal yapısını dışlayarak akla dayalı bir Tanrı inancını benimseyen yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

İslam, evrendeki her şeyin bir ölçü, düzen ve denge (mizan) içerisinde yarat��ldığını savunur. İnsanoğlu ise yeryüzünde halife kılınmış ve çevre ona koruyup gözetmesi gereken bir 'emanet' olarak verilmiştir. Kur'an-ı Kerim'de yer alan, *'Göğü Allah yükseltti ve mizanı (ölçüyü) O koydu. Sakın dengeyi (mizanı) bozmayın.'* (Rahmân suresi, 7-8. ayetler) ifadesi de bu sorumluluğa işaret etmektedir. Günümüzde karşılaştığımız küresel ısınma, çevre kirliliği ve ekolojik dengenin bozulması gibi sorunlar, insanın bu ilahi dengeye müdahalesinin ve emanet bilincinden uzaklaşmasının bir sonucudur.

Bu parçadan hareketle çevre sorunlarına yönelik İslam'ın ortaya koyduğu yaklaşım hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

İslam hukukunda yeni tıbbi gelişmeler ve biyoetik meseleler hakkında hüküm verilirken, Kur’an ve Sünnet’in genel ilkeleri ile makasıdü’ş-şerîa (dinin genel amaçları) göz önünde bulundurulur.

Buna göre;
I. Taşıyıcı anneliğin, eşler arasındaki nikah bağı dışındaki üçüncü bir şahsın üreme sürecine dahil edilmesi gerekçesiyle caiz görülmemesi $\rightarrow$ Neslin korunması
II. Beyin ölümü gerçekleşmiş bir hastanın yaşam destek ünitesinden çekilerek hayatına son verilmesinin (aktif ötenazi) yasaklanması $\rightarrow$ Canın korunması
III. Tedavi amaçlı organ naklinin, alıcının hayatını kurtarma veya organın işlevini geri kazandırma amacıyla caiz görülmesi $\rightarrow$ Zaruret hâli
IV. İnsan klonlamasının, soy bağını ortadan kaldırması ve aile kurumunu tahrip etmesi gerekçesiyle yasaklanması $\rightarrow$ Dinin korunması

eşleştirmelerinden hangileri İslam ahlak ve hukuku açısından doğrudur?

Günümüzde gıda teknolojisi, biyogenetik ve çevre bilimlerindeki gelişmeler, beraberinde fıkhi ve kelami tartışmaları da getirmiştir. Dinî değerler ve temel ilkeler, bu yeni meselelerin çözümünde ve ahlaki sınırlarının çizilmesinde rehberlik etmektedir.

Aşağıda günümüzün güncel meseleleri ile bu meselelerin çözümünde esas alınan temel İslami ilkeler verilmiştir.

Sol sütundaki güncel meseleleri, sağ sütundaki en uygun İslami ilke ve sorumluluklarla eşleştiriniz.

"Nihayet onlardan birine ölüm gelip çattığında, 'Rabbim! Beni geri gönder; ta ki boşa geçirdiğim dünyada salih amel işleyeyim' der. Hayır! Onun söylediği bu söz, boş laftan ibarettir. Onların arkalarında ise yeniden diriltilecekleri güne kadar bir berzah vardır." (Mü'minûn suresi, 99-100. ayetler)

Bu ayetler ve İslam'ın inanç esasları dikkate alındığında, reenkarnasyon ve tenasüh iddiaları hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Modern dönemde bireyin anlam arayışı, toplumsal yabancılaşma ve geleneksel dinî kurumların etkisinin zayıflaması gibi faktörler, çeşitli yeni dinî yönelimlerin ve inanç meselelerinin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Bu bağlamda, inanç meseleleri üzerine araştırma yapan bir sosyoloğun çalışmasında yer alan şu ifadeler analiz edilmektedir:

I. Geleneksel dinlerin kutsal değerlerine karşı sembolik bir başkaldırıyı temel alıp doğaüstü bir şeytani güce inanmaksızın insanı, bireysel hazzı ve kişisel iradeyi merkeze alan bir felsefi duruş sergiler.
II. Varlığın ve hayatın nesnel hiçbir anlamı, amacı ya da değeri bulunmadığını savunarak mutlak bir hiçliği ve kuralsızlığı temele koyar.
III. Dinî otoritelerin ve inançların toplumsal, hukuki ve siyasi alandaki belirleyiciliğini reddederek yaşamı dünyevileştirme amacı güder.
IV. Kötülükle özdeşleştirilen bir figürü gerçek bir metafiziksel varlık olarak kabul edip ona itaat etmeyi ve ritüellerle gizemli bir bağlılık kurmayı esas alır.

Bu ifadelerden hangileri doğrudan satanizm inanç yöneliminin (ateistik/modern ve teistik/geleneksel boyutlarıyla) özelliklerini açıklamaktadır?

Aşağıda sol sütunda Tanrı-evren ilişkisine dair bazı felsefi-teolojik iddialar, sağ sütunda ise bu iddialarla ilişkili inanç biçimleri verilmiştir. Sol sütundaki ifadeleri sağ sütundaki inanç biçimleriyle en uygun şekilde eşleştiriniz.

18. yüzyıl Aydınlanma Dönemi'nde yaygınlaşan bir düşünceye göre; evren, rasyonel kurallarla işleyen mükemmel bir makine gibidir. Bu makineyi tasarlayıp ilk hareketi veren aşkın bir Yaratıcı vardır; ancak bu Yaratıcı, yarattığı sisteme sonradan müdahale etmez, doğa yasalarının akışını değiştirmez ve insanlara din veya peygamber göndermez. İnsan, yaratıcının varlığını ve ahlaki doğruları yalnızca aklını kullanarak bulabilir.

Bu parçada temel iddiaları özetlenen teolojik-felsefi akımı benimseyen bir kimsenin;

I. Allah'ın her an yaratma halinde ve evreni sevk ve idare etme konumunda olması (Kayyûmiyet),
II. İnsanlığın ilahi hitaba ve rehberliğe olan ihtiyacının elçiler vasıtasıyla karşılanması (Nübüvvet),
III. Evrenin sonradan yaratılmış ve yok olmaya mahkum geçici bir yapıda olması (Hudûs),

inanç esaslarından hangilerini doğrudan reddetmesi beklenir?

İslam dini, toplumsal refahın korunması ve ekonomik adaletin sağlanması amacıyla serbest piyasa ahlakını zedeleyecek sömürü mekanizmalarını yasaklamıştır. Bu bağlamda, özellikle darlık dönemlerinde insanların temel ihtiyaç maddelerini piyasadan toplayıp stoklayarak fiyatların suni bir şekilde yükselmesine yol açan ve bu yolla fahiş kazanç elde etmeyi amaçlayan karaborsacılık faaliyeti kesin olarak yasaklanmıştır.

Bu parçada söz edilen ve İslam iktisat ahlakında haksız kazanç yollarından biri olarak kabul edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bir düşünür, "İnsan zihninin ve bilgi araçlarının sınırlılığı nedeniyle, duyular dışı bir alan olan Tanrı'nın var olup olmadığını kesin olarak bilmemiz mümkün değildir. Bu sebeple Tanrı'nın varlığı veya yokluğu hakkında kesin bir yargıda bulunmaktan kaçınmalı ve bu konudaki belirsizliği kabul etmeliyiz." şeklinde görüş belirtmektedir.

Bu düşünürün savunduğu bu yaklaşım, inançla ilgili aşağıdaki felsefi akımlardan hangisiyle doğrudan ilişkilendirilebilir?

İlahi dinlerin inanç esaslarına, ahlak kurallarına ve otoritesine karşı bir başkaldırı olarak ortaya çıkan; şeytanı yücelten, ona tapınmayı veya onu kötülüğün ve isyanın bir sembolü olarak görmeyi esas alan yeni dinî yönelim aşağıdakilerden hangisidir?

Ateizm kavramı, felsefi ve pratik düzlemde farklı tezler ve yaklaşımlar barındırmaktadır. Aşağıda verilen ateizmle ilişkili kavram ve argümanları, karşılarında yer alan en uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Aşağıda güncel inanç meseleleriyle ilgili felsefi akımlar ve bu akımların varlık ile ahlak alanındaki temel iddiaları verilmiştir. Sol sütunda yer alan felsefi akımları, sağ sütundaki uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Sekülerizm, dinî kurum ve değerlerin toplumsal hayat, hukuk, eğitim ve siyaset üzerindeki belirleyici gücünün zayıflamasını ve bu alanların rasyonel, dünyevi ilkelerle düzenlenmesini savunan bir akımdır. Bu yönüyle sekülerizm, din karşıtlığından ziyade dinin ve dinî değerlerin kurumsal düzeyde kamusal alandan çekilerek bireysel vicdan alanına sınırlandırılmasını hedefler.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi sekülerizmin temel savları ile doğrudan uyuşan bir yargıdır?

İslam dininde tıbbi gelişmeler yakından takip edilmiş ve biyoetik sorunlar karşısında makasıdü'ş-şerîa (dinin genel amaçları) ilkeleri temel alınarak çeşitli hükümler ortaya konmuştur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi günümüz biyoetik meselelerine yönelik İslam dininin belirlediği ilke ve sınırlara aykırı bir değerlendirmedir?

Günümüzde tıp alanındaki gelişmelerle birlikte suni döllenme ve tüp bebek yöntemleri sıklıkla uygulanmaktadır. İslam dini, tıbbi tedavileri teşvik etmekle birlikte neslin korunması ve aile kurumunun zarar görmemesi için biyoetik konularda belirli sınırlar çizmiştir.

Buna göre, yeni üreme teknolojileri ve tüp bebek uygulamalarıyla ilgili;

I. Döllendirilecek yumurta ve spermin nikahlı eşlere ait olması ve embriyonun eşin rahmine yerleştirilmesi,
II. Eşlerden birinin üreme hücresinin yetersiz olduğu durumlarda tıbbi gerekçelerle dışarıdan donör (h��cre bağışçısı) kullanılması,
III. Eşlerden birinin vefat etmesinden sonra, önceden dondurulmuş olan üreme hücreleriyle döllenme işleminin gerçekleştirilmesi

durumlarından hangileri İslam ahlakı ve hukuku açısından caiz görülen uygulamalar arasında yer alır?

Bir çevrim içi mağaza işleten Kenan Bey, kışın gıda ürünlerine talebin artacağını öngörerek elindeki un stoklarını satıştan çekmiş ve ilanlarını kapatmıştır. Piyasada fiyatlar iki katına ulaştığında bu unları yüksek fiyattan satmıştır. Ayrıca, unun piyasa değerini bilmeyen bir müşteriye elindeki son çuvalı gerçek değerinin üç katına satmıştır.

Kenan Bey’in bu faaliyetleri, İslam iktisat ahlakında yasaklanan aşağıdaki kavramlardan hangileriyle doğrudan ilişkilendirilebilir?

İnançla ilgili felsefi akımlar, Tanrı'nın varlığı ve bu konudaki bilginin imkânı çerçevesinde farklı yaklaşımlar geliştirmişlerdir. Aşağıda verilen inanç meseleleri ile bu meselelerin temel iddialarını doğru şekilde eşleştiriniz.