Examkin

Edebiyat Bilgi ve Kuramları

279 questions

All types279Multiple choice145True / False3Matching123Fill in the blank8
Question 121Question →

Adalet kalmadı, hep zulüm doldu
Geçti şu baharın gülleri soldu
Dünyanın gidişi acayip oldu
Koyun belli değil, kurt belli değil

Bu dizelerin içerik ve üslup özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki şiir türlerinden hangisine örnek oluşturduğu söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Satirik

Answer

Dizelerdeki toplumsal eleştiri ve düzenin bozulmasına yönelik yergi ifadeleri nedeniyle doğru yanıt satirik şiir türüdür.
Satirik olan seçenek doğrudur; çünkü verilen dörtlükte toplumsal düzenin bozulması, adaletin yok olması ve insani değerlerin karışması sert bir eleştiriyle ele alınmıştır. Bir kişiyi, olayı veya toplumu yermek için yazılan bu tür şiirlere satirik şiir denir.

Step-by-Step Solution

1
Şiirin ana temasını ve şairin tutumunu belirle.
Şair 'adalet kalmadı', 'zulüm doldu', 'koyun belli değil kurt belli değil' diyerek toplumsal bir bozulmadan şikayet etmektedir.
Şiir türünü belirlemek için metindeki baskın duygu veya düşüncenin (eleştiri mi, duygu mu, öğüt mü) tespit edilmesi gerekir.
2
Tespit edilen temayı şiir türleri ile eşleştir.
Toplumsal ya da bireysel kusurların, düzensizliklerin eleştirel bir dille anlatıldığı tür 'satirik' şiirdir (Halk edebiyatındaki karşılığı taşlamadır).
Türlerin tanımları gereği yergi ve eleştiri içeren eserler satirik kategorisinde değerlendirilir.

Key Concept

Şiir Türleri: Satirik Şiir

Practice More

Folklorik şiirdeki 'taşlama' türü ile Divan edebiyatındaki 'hicviye' türünün aslında satirik şiirin karşılıkları olduğunu hatırlamak bu türleri ayırt etmede kolaylık sağlar.
Estimated Time:1m 0s
Question 122Question →

Aşağıdaki dizelerin, ağır bastığı temalara göre hangi şiir türüne ait olduğunu belirleyerek uygun kavramlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik / Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik
Gümüş bir dumanla kapandı her yer / Yer ve gök bu akşam yayla dumanı
İlim ilim bilmektir, ilim kendin bilmektir / Sen kendini bilmezsin, ya nice okumaktır
Ne yanar kimse bana ateş-i dilden özge / Ne açar kimse kapım bâd-ı sabâdan gayrı

Matches

Show answer & explanation

Answer

Verilen dizelerden 'akın' ve 'ordu' sözcüklerini içeren ilk parça epik; 'yayla dumanı' gibi doğa unsurları içeren ikinci parça pastoral; 'bilmek' ve kendini tanımak üzerine öğüt veren üçüncü parça didaktik; gönül ateşi ve yalnızlık duygusunu işleyen son parça ise lirik şiir ile eşleşmektedir.
Dizelerin içeriği incelendiğinde; 'akın' ve 'ordu' kavramları kahramanlık (epik), 'yayla' ve doğa tasvirleri doğa sevgisi (pastoral), 'bilgi' ve 'kendini bilme' vurgusu öğreticilik (didaktik), içsel duygular ve 'gönül ateşi' vurgusu ise bireysel hisler (lirik) ile doğrudan örtüşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerdeki anahtar kelimelerin tespit edilmesi
Akın/ordu (kahramanlık), yayla (doğa), ilim/bilmek (öğreti), ateş-i dil/gönül (duygu) kavramları belirlendi.
Her şiir türünün kendine has bir kavram dünyası ve işlediği ana temalar vardır.
2
Tespit edilen kavramların şiir türleriyle ilişkilendirilmesi
Kahramanlık teması epik, doğa teması pastoral, öğreticilik didaktik ve duygusallık lirik türüyle eşleştirildi.
Şiir türlerinin tanımları bu tematik ayrımlara dayanmaktadır.

Key Concept

Şiir Türlerinin Tematik Tasnifi
Question 123Question →

Aşağıdaki şiir parçalarını, sahip oldukları yapısal özellikleri (nazım biçimi) ve tematik içeriklerini (nazım türü) dikkate alarak uygun tanımlamalarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Adalet kalmadı hep zulüm doldu
Geçti şu baharın gülleri soldu
Dünyanın gidişi acayip oldu
Koyun belli değil kurt belli değil
Gönül gurbet ele varma
Ya gelinir ya gelinmez
Her dilbere meyil verme
Ya sevilir ya sevilmez
Benden selam olsun Bolu Beyi'ne
Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
Ok gıcırtısından kalkan sesinden
Dağlar gümbür gümbür seslenmelidir
Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı
Felekler yandı âhımdan murâdım şem'i yanmaz mı

Matches

Show answer & explanation

Answer

Doğru eşleşme şu şekildedir: 'Adalet kalmadı...' metni Koşma-Taşlama; 'Gönül gurbet...' metni Semai-Güzelleme; 'Bolu Beyi...' metni Koşma-Koçaklama; 'Beni candan usandırdı...' metni ise Gazel-Lirik ile eşleşmelidir.
Verilen şiirler incelendiğinde; toplumsal aksaklıkları eleştiren 11'li hece ölçüsündeki şiir 'Taşlama' türünde bir 'Koşma'dır. 'Gönül gurbet' ile başlayan ve 8'li hece ölçüsüyle söylenen şiir lirik yapısı nedeniyle 'Güzelleme' türünde bir 'Semai'dir. Köroğlu'na ait kahramanlık temalı şiir 'Koçaklama' türünde bir 'Koşma'dır. Fuzuli'nin beyitlerle kurulan şiiri ise 'Lirik' konulu bir 'Gazel'dir.

Step-by-Step Solution

1
Metinlerin yapısal özelliklerini (hece sayısı ve birim) analiz et.
I. metin 11'li hece, II. metin 8'li hece, III. metin 11'li hece, IV. metin beyit birimi.
Nazım biçimini belirlemek için önce dış yapı (ölçü ve birim) incelenmelidir.
2
Metinlerin içeriklerini ve temalarını incele.
I. metinde toplumsal eleştiri, II. metinde aşk/lirik duygu, III. metinde kahramanlık, IV. metinde bireysel aşk acısı mevcuttur.
Nazım türünü belirlemek için metnin konusuna odaklanmak gerekir.
3
Yapı ve içerik bilgilerini birleştirerek kavramlarla eşleştir.
11'li hece + eleştiri = Koşma/Taşlama; 8'li hece + aşk = Semai/Güzelleme; 11'li hece + kahramanlık = Koşma/Koçaklama; Beyit + aşk = Gazel/Lirik.
Nazım biçimi (form) ve nazım türü (içerik) sentezi doğru sınıflandırmayı sağlar.

Key Concept

Nazım biçimi dış yapı (ölçü, kafiye, birim) ile; nazım türü ise içerik (tema, konu) ile ilgilidir.
Question 124Question →

Aşağıdaki cümlede şiir türleri ile ilgili boş bırakılan yerleri, edebiyat bilgi ve kuralları çerçevesinde uygun terimlerle tamamlayınız.

Fill in the blanks below

Toplumun aksayan yönlerini veya kişilerin hatalarını iğneleyici bir dille eleştiren şiir türüne şiir; doğa güzelliklerini, çobanların yaşantısını ve kır hayatını konu edinen şiir türüne ise şiir denir.
Show answer & explanation

Answer

Satirik ve Pastoral
Toplumdaki aksaklıkları ve kişisel kusurları iğneleyici bir dille eleştiren şiir türü 'satirik'tir. Doğa manzaralarını, yayla ve çoban hayatını konu edinen şiir türü ise 'pastoral' olarak adlandırılır. Bu terimler şiirlerin ana temalarına göre yapılan temel sınıflandırmaları temsil eder.

Step-by-Step Solution

1
Metnin ilk kısmındaki anahtar kavramları belirle.
Eleştiri, iğneleyici dil ve toplumsal aksaklıklar kavramları bulundu.
Bu kavramlar Türk edebiyatında yergiye dayalı bir türü işaret etmektedir.
2
Belirlenen kavramlara uygun şiir türünü tespit et.
Satirik şiir.
Toplumu veya bireyi eleştiren şiirler satirik (yergi) türüne girer.
3
Metnin ikinci kısmındaki anahtar kavramları belirle.
Doğa güzellikleri, çoban yaşantısı ve kır hayatı kavramları bulundu.
Bu temalar doğa merkezli bir şiir geleneğini temsil eder.
4
Belirlenen temalara uygun şiir türünü tespit et.
Pastoral şiir.
Doğayı ve köy/kır hayatını anlatan şiirlere pastoral şiir denir.

Key Concept

Şiir türlerinin tematik özelliklerine göre ayırt edilmesi
Estimated Time:45s
Question 125Question →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye (uyak) türlerini dikkate alarak, numaralanmış şiir parçalarını karşılarındaki kafiye türleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

I. Bursa'da bir eski cami avlusu,
Mermer şadırvanda şırıldayan su.
II. Kısmetindir gezdiren yer yer seni,
Arşa çıksan akıbet yer yer seni.
III. Ne şair yaş döker ne aşık ağlar,
Tarihe karıştı eski sevdalar.
IV. Yüreğime bir od düştü yanarım,
Kendi külüm savurarak dönerim.

Matches

Show answer & explanation

Answer

I numaralı şiir Tunç Kafiye, II numaralı şiir Cinaslı Kafiye, III numaralı şiir Zengin Kafiye, IV numaralı şiir Yarım Kafiye ile eşleşmektedir.
I numaralı şiirde kök ve eklerin farklı görevde olmasından ötürü redif bulunmayıp 'su' kelimesinin diğerinin içinde geçmesiyle Tunç Kafiye; II numaralı şiirde sesteş sözcüklerle Cinaslı Kafiye; III numaralı şiirde farklı görevdeki eklerin benzeşmesiyle Zengin Kafiye; IV numaralı şiirde ise görevce özdeş eklerin redif olarak ayrılmasından sonra kökte kalan tek ses benzerliğiyle Yarım Kafiye elde edilir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci şiir parçasının kafiye ve redif analizi yapılır.
'avlusu' (avlu-su) sözcüğündeki iyelik eki ile 'su' kökü morfolojik olarak farklıdır, redif yoktur. 'su' kelimesi 'avlusu' kelimesinin içinde tamamen geçtiği için Tunç Kafiye tespit edilir.
Redif saptanırken eklerin görev özdeşliği kontrol edilmelidir.
2
İkinci şiir parçasının kafiye ve redif analizi yapılır.
Dizelerdeki 'yer yer' ifadelerinin sesteş olduğu belirlenir ve Cinaslı Kafiye tespit edilir.
Yazılışları aynı, anlamları farklı sözcüklerin oluşturduğu ahenk unsuru cinaslı kafiyedir.
3
Üçüncü şiir parçasının kafiye ve redif analizi yapılır.
'ağla-r' (geniş zaman) ve 'sevda-lar' (çoğul eki) kelimelerindeki eklerin işlevleri farklıdır, redif yoktur. Ortak olan 'lar' (3 ses) benzerliği Zengin Kafiye olarak belirlenir.
Eklerin ses benzerliği taşıması redif olmaları için yetmez, görevlerinin de aynı olması gerekir.
4
Dördüncü şiir parçasının kafiye ve redif analizi yapılır.
'yan-ar-ım' ve 'dön-er-im' sözcüklerinde geniş zaman ve şahıs ekleri ünlü uyumuna göre değişse de görevce aynıdır ve rediftir. Kökteki 'n' sesi Yarım Kafiye olarak belirlenir.
Eklerin ses uyumlarına bağlı değişiklikleri redif olma özelliklerini bozmaz.

Key Concept

Şiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)
Estimated Time:3m 0s
Question 126Question →

Elin kapısında karavaş olan
Burnu sümüklü hem gözü yaş olan
Şimdi kendi başına bir baş olan
Gelir de evinin kokusunu beğenmez

Bu dörtlük, içerik ve üslup özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki şiir türlerinden hangisine örnek gösterilebilir?

Show answer & explanation

Answer: Satirik

Answer

Dörtlükte bir kişinin geçmişteki halini unutarak kibirlenmesi alaycı ve eleştirel bir dille anlatıldığı için doğru yanıt satirik şiirdir.
Dizelerde sözü edilen kişinin geçmişteki mütevazı durumundan sıyrılıp kibirli bir tavır takınması yerilmektedir. Türk edebiyatında toplumsal bozuklukları veya kişisel zaafları alaycı bir dille eleştiren bu tür şiirlere satirik şiir denir. Seyrani'ye ait olan bu dörtlük, satirik şiirin en tipik örneklerinden biridir.

Step-by-Step Solution

1
Şiirin ana temasını belirle.
Dizelerde, daha önce başkasının yanında hizmetçi (karavaş) olan birinin, belli bir konuma gelince geçmişini ve evini beğenmemesi anlatılmaktadır.
Şiir türünü belirlemek için baskın duygu veya düşüncenin tespit edilmesi gerekir.
2
Üslup ve anlatım biçimini incele.
Şair, bu durumu iğneleyici, alaycı ve yergi içeren bir dille (yergi) dile getirmiştir.
İçeriğin sunuluş biçimi, şiirin türünü netleştirir.
3
Tespit edilen özellikleri şiir türleri ile eşleştir.
Eleştiri ve yerginin ağır bastığı bu tür şiirler halk edebiyatında taşlama, Batı etkisindeki Türk edebiyatında ise satirik şiir olarak adlandırılır.
Edebi tanımlar gereği toplumsal veya bireysel aksaklıkları eleştiren şiirler satiriktir.

Key Concept

Satirik şiir (yergi), kişi veya toplumların hatalı ve gülünç yönlerini eleştiren şiir türüdür.
Question 127Question →

Aşağıda verilen şiir parçalarını, temalarına göre ait oldukları şiir türleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Gümüş bir dumanla kapandı her yer / Yer ve gök bu akşam yayla dumanı / Sürüler eve dönerken teker teker...
Bir öğüttür bu sana, sakın aldanma / Dünya malına bakıp da nefsine kanma
Benden selam olsun Bolu Beyi'ne / Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
Ağlasam sesimi duyar mısınız mısralarımda / Dokunabilir misiniz gözyaşlarıma ellerinizle?

Matches

Show answer & explanation

Answer

Şiir alıntıları şu şekilde eşleşmelidir: Yayla dumanı ve sürü ifadelerinin geçtiği bölüm Pastoral Şiir ile; nasihat içeren bölüm Didaktik Şiir ile; Bolu Beyi ve meydan okuma içeren bölüm Epik Şiir ile; bireysel duyguların dile getirildiği bölüm ise Lirik Şiir ile eşleşmelidir.
Verilen dizelerdeki tema ve üslup özellikleri, sırasıyla pastoral (doğa), didaktik (öğretici), epik (kahramanlık) ve lirik (duygusal) şiir tanımlarına birebir uymaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerdeki anahtar kelimelerin belirlenmesi
'Yayla dumanı, sürü' (doğa), 'öğüt, kanma' (bilgi/ders), 'Bolu Beyi, selam olsun' (yiğitlik), 'ağlasam, sesimi' (duygu) kelimeleri tespit edilir.
Şiir türlerini belirlerken hakim olan tema ve kelime kadrosu en önemli ayırt edicidir.
2
Kelimelerin şiir türü tanımlarıyla karşılaştırılması
Doğa tasvirleri pastoral, ders verici nitelik didaktik, kahramanlık epik ve coşkulu duygular lirik şiirle eşleşir.
Türlerin temel tanımları ve edebiyattaki karşılıkları kullanılarak eşleştirme tamamlanır.

Key Concept

Şiir Türlerinin Tematik Ayrımı
Estimated Time:1m 30s
Question 128Question →

Aşağıda, Abdülhak Hamit Tarhan'ın *Eşber* adlı tiyatro eserinden alınan manzum bir bölüm verilmiştir:

ARİSTO: Zafer mi? Öyle mi? Şiddet mi hakka galibdir?
İSKENDER: Ne hakkı? Ben o kılıçlarla her yeri aldım.
ARİSTO: Fakat o kılıç senin değil, Yunanındır.
İSKENDER: Benim kılıcım Yunanın neyidir?
ARİSTO: Şerefidir.

Buna göre, bu dizelerin aşağıdaki şiir türlerinden hangisine örnek olduğu söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Dramatik

Answer

Verilen dizeler bir tiyatro eserinden alınmış karşılıklı konuşmalardan (diyalog) oluştuğu için dramatik şiir türüne örnektir.
Doğru yanıt olan dramatik şiir, tiyatro oyunlarında kullanılan manzum parçaları ifade eder. Verilen örnekte İskender ve Aristo arasındaki çatışma, manzum bir diyalog halinde sunulduğu için bu tanıma tam olarak uymaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Metnin sunuluş biçimini incele.
Metin, İskender ve Aristo karakterlerinin karşılıklı konuşmaları şeklinde (diyalog) düzenlenmiştir.
Şiir türlerini belirlerken sadece içerik değil, sunum biçimi de belirleyici bir kriterdir.
2
Metnin kaynağını ve amacını belirle.
Dizelerin manzum bir tiyatro eserinden alındığı belirtilmiştir. Bu durum, metnin sahnede canlandırılmak üzere yazıldığını gösterir.
Sahnede canlandırılmak üzere yazılan manzumelere 'dramatik şiir' denilmektedir.
3
Kavramsal eşleştirme yap.
Diyalog temelli bu manzum yapı, dramatik şiir türünün temel özelliğidir.
Dramatik şiir; acı, korku veya heyecan veren olayları sahnede canlandırmak için yazılır.

Key Concept

Dramatik Şiir

Practice More

Faruk Nafiz Çamlıbel'in 'Canavar' veya 'Akın' gibi manzum oyunlarından örnekler inceleyerek dramatik şiir kavramını pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 129Question →

Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerleri, Türk edebiyatındaki şiir türlerinin özelliklerini dikkate alarak uygun terimlerle doldurunuz.

Fill in the blanks below

İçten gelen heyecanların, bireysel duyguların ve coşkunun dile getirildiği şiir türüne şiir; bir toplumu ya da kişiyi eleştirmek, aksayan yönleri göstermek amacıyla yazılan şiirlere ise şiir denir.
Show answer & explanation

Answer

Boşluklara sırasıyla lirik ve satirik terimleri getirilmelidir.
Lirik şiir türü, insanın iç dünyasını, aşkı ve özlemi coşkulu bir dille yansıtmasıyla bilinir. Satirik şiir türü ise bir durumun ya da kişinin kusurlarını, toplumun aksayan yönlerini mizah ya da eleştiri yoluyla dile getirir.

Step-by-Step Solution

1
Metnin birinci kısmındaki 'heyecan, bireysel duygu ve coşku' anahtar kelimelerini analiz et.
Bu özelliklerin lirik şiir türünü tanımladığı tespit edilir.
Lirik şiir, adını Eski Yunan'da duygusal şarkılara eşlik eden 'lir' (lyra) adlı çalgıdan alır ve temelinde yoğun duygu aktarımı vardır.
2
Metnin ikinci kısmındaki 'eleştirmek' ve 'aksayan yönleri göstermek' ifadelerini analiz et.
Bu özelliklerin satirik şiir türünü tanımladığı tespit edilir.
Satirik şiir, yergi temelli olup toplumun veya bireylerin hatalarını iğneleyici bir dille ortaya koymayı amaçlar.

Key Concept

Şiir Türleri
Estimated Time:1m 0s
Question 130Question →

Nazım biçimi (şekli), bir şiirin mısra sayısı, kafiye örgüsü ve ölçü gibi dış yapı özelliklerine göre aldığı isimdir. Nazım türü ise şiirin dış yapısından ziyade işlediği konuya göre adlandırılmasıdır.

*Adalet kalmadı hep zulüm doldu*
*Geçti şu baharın gülleri soldu*
*Dünyanın gidişi acayip oldu*
*Koyun belli değil kurt belli değil*

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisinde şiirin 'nazım biçimi' ve 'nazım türü' sırasıyla doğru verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Koşma - Taşlama

Answer

Şiirin 11'li hece ölçüsü ve dörtlük yapısı 'koşma' biçimini, adalet ve dünya düzenini eleştiren içeriği ise 'taşlama' türünü göstermektedir.
Verilen dörtlük 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı için nazım biçimi 'koşma'dır. Şiirde toplumsal bir düzensizlik ve adaletsizlik yerildiği (eleştirildiği) için nazım türü 'taşlama'dır. Bu iki kavramın birleşimi doğru cevabı oluşturur.

Step-by-Step Solution

1
Şiirin hece sayısını hesapla.
Dizeler 11'li hece ölçüsüyle (4+4+3 veya 6+5 duraklı) yazılmıştır.
Halk edebiyatında 11'li hece ölçüsüyle yazılan en yaygın nazım biçimi koşmadır.
2
Şiirin kafiye düzenini ve birimini incele.
Şiir dörtlük birimiyle yazılmış ve 'aaab' (düz kafiye) örgüsüne sahiptir.
Bu yapısal özellikler koşma nazım biçiminin temel karakteristikleridir.
3
Şiirin temasını (konusunu) belirle.
Şiirde adaletin kalmaması, zulmün artması ve toplumsal düzensizlik eleştirilmektedir.
Konu bazlı sınıflandırma nazım türünü belirler. Eleştiri konulu Halk şiirlerine taşlama denir.

Key Concept

Nazım biçimi dış yapıyı (ölçü, kafiye, birim), nazım türü ise içeriği (konu, tema) temsil eder.

Practice More

Koşmanın türlerini (güzelleme, taşlama, koçaklama, ağıt) Divan edebiyatındaki karşılıklarıyla (gazel/güzelleme, hicviye/taşlama, mersiye/ağıt) karşılaştırarak çalışmanız konuyu pekiştirecektir.
Estimated Time:1m 30s
Question 131Question →

Adalet kalmadı hep zulüm doldu
Geçti şu baharın gülleri soldu
Dünyanın gidişi acayip oldu
Koyun belli değil kurt belli değil

Yukarıdaki dörtlük; hece sayısı, uyak düzeni ve tema özellikleri dikkate alındığında nazım biçimi ve nazım türü bakımından aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Nazım Biçimi: Koşma / Nazım Türü: Taşlama

Answer

Nazım biçimi Koşma, nazım türü ise Taşlama olan seçenek doğrudur.
Verilen dörtlükte heceler sayıldığında 11'li hece ölçüsü (A-da-let kal-ma-dı hep zu-lüm dol-du) ve 'aaab' kafiye düzeni görülmektedir, bu yapısal özellikler 'Koşma' nazım biçimine aittir. İçerik olarak ise adaletsizlik ve toplumsal düzendeki bozulmalar eleştirildiği için nazım türü 'Taşlama'dır.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerdeki hece sayılarını kontrol et.
Dizelerin her biri 11 heceden oluşmaktadır (11'li hece ölçüsü).
Âşık edebiyatında 11'li hece ölçüsüyle yazılan ve aaab/cccb kafiye düzenine sahip en yaygın nazım biçimi koşmadır.
2
Dörtlüğün temasını ve içeriğini analiz et.
Şiirde 'adalet kalmaması', 'zulüm dolması' ve 'kurt-koyun' metaforuyla toplumsal bozulma eleştirilmektedir.
Toplumsal yergi, eleştiri ve aksaklıkları konu alan Halk edebiyatı nazım türüne 'taşlama' denir.
3
Biçim ve tür özelliklerini birleştirerek doğru sınıflandırmayı yap.
Koşma biçiminde yazılmış bir taşlamadır.
Biçim (yapısal özellikler) ve tür (içerik özellikleri) kavramlarının doğru ayrımı bu sonucu verir.

Key Concept

Nazım Biçimi (Yapı/Şekil) ve Nazım Türü (Konu/Tema) Farkı

Alternative Method

Hece sayısını saydıktan sonra sadece 11'li olan seçeneklere odaklanıp, ardından metindeki 'zulüm' ve 'adalet' kelimelerinden yola çıkarak temanın bir eleştiri olduğunu saptamak sonuca daha hızlı ulaştırır.
Estimated Time:1m 30s
Question 132Question →

Aşağıdaki şiir parçalarını, ait oldukları nazım biçimi ve nazım türü eşleştirmeleriyle doğru şekilde birleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Gönül gurbet ele varma
Ya gelinir ya gelinmez
Yiğit olan gümbür gümbür gürler
Sesi gelir kalkanlardan okardan
Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı
Felekler yandı âhımdan murâdım şem’i yanmaz mı

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sekizli hece ölçüsü ve lirik konusuyla öne çıkan dörtlük Semai-Güzelleme eşleşmesine; on birli hece ölçüsü ve kahramanlık temasıyla öne çıkan dörtlük Koşma-Koçaklama eşleşmesine; beyit birimi ve lirik aşk acısı temasıyla öne çıkan dizeler ise Gazel-Âşıkane eşleşmesine aittir.
Verilen parçalardan ilki 8'li hece ölçüsü ve lirik temasıyla Semai biçimi ve Güzelleme türüdür. İkincisi 11'li hece ölçüsü ve epik karakteriyle Koşma biçimi ve Koçaklama türüdür. Üçüncüsü ise beyit birimi ve lirik içeriğiyle Gazel biçimi ve Âşıkane türüdür.

Step-by-Step Solution

1
Şiir parçalarının ölçü ve birim özelliklerini saptamak.
Birinci parça 8'li hece ve dörtlük; ikinci parça 11'li hece ve dörtlük; üçüncü parça ise beyit ve aruz ölçüsü özelliklerini taşımaktadır.
Nazım biçimini belirleyen temel unsurlar dış yapı (ölçü, birim, kafiye) özellikleridir.
2
Şiir parçalarının temalarını (konularını) analiz etmek.
Birinci parçada lirik bir öğüt/aşk; ikinci parçada kahramanlık; üçüncü parçada ise aşk acısı ve şikayet temaları görülmektedir.
Nazım türünü belirleyen temel unsur şiirin işlediği konudur.
3
Belirlenen biçim ve tür özelliklerini edebi terimlerle eşleştirmek.
8'li hece/lirik tema Semai/Güzelleme; 11'li hece/kahramanlık Koşma/Koçaklama; beyit/aşk acısı Gazel/Âşıkane kavramlarıyla eşleşir.
Halk ve Divan edebiyatındaki kavramların tanımları bu eşleşmeyi zorunlu kılar.

Key Concept

Nazım biçimi (form) şiirin dış yapısını, nazım türü (genre) ise konusunu temsil eder.
Question 133Question →

I. Şiir:
Suna boylum boyun baksam dal gibi
Yanakların açılmış taze gül gibi
Söyler isen dillerin var bal gibi
Güzelliğin her tarafa yayılır

II. Şiir:
Benden selam olsun Bolu Beyi'ne
Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
Ok gıcırtısından kalkan sesinden
Dağlar gümbür gümbür seslenmelidir

Bu iki şiir örneği nazım biçimi ve nazım türü kavramları açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğru olur?

Show answer & explanation

Answer: Her iki şiir de nazım biçimi (koşma) bakımından özdeş olmalarına rağmen, konu odaklı olan nazım türleri farklıdır.

Answer

Her iki şiirin de nazım biçimi 'koşma' olmasına rağmen, birinci şiirin nazım türü 'güzelleme', ikinci şiirin nazım türü 'koçaklama'dır.
Şiirlerin her ikisi de 11'li hece ölçüsü ve dörtlük birimiyle yazıldığı için nazım biçimleri 'koşma' olarak aynıdır. Ancak birinci şiirde bir sevgilinin güzelliği anlatıldığı için nazım türü 'güzelleme', ikinci şiirde ise yiğitlik ve meydan okuma anlatıldığı için nazım türü 'koçaklama'dır. Bu durum, biçimlerin aynı, türlerin farklı olduğunu kanıtlar.

Step-by-Step Solution

1
Şiirlerin hece ölçülerini saymak.
Birinci şiir: 11'li hece ölçüsü. İkinci şiir: 11'li hece ölçüsü.
Nazım biçimini belirlemek için ölçü ve birim (dörtlük/beyit) temel kriterdir.
2
Şiirlerin nazım biçimini (formunu) saptamak.
Her iki şiir de dörtlükle yazılmış ve 11'li ölçüye sahip olduğu için nazım biçimleri 'koşma'dır.
Dörtlük yapısı ve 11'li hece ölçüsü Âşık edebiyatında koşma biçimini işaret eder.
3
Şiirlerin konularını (nazım türlerini) analiz etmek.
Birinci şiir sevgi ve güzelliği (Güzelleme), ikinci şiir kahramanlık ve savaşı (Koçaklama) işlemektedir.
Nazım türü, şiirin yapısal formundan ziyade içeriğine (temasına) göre belirlenir.

Key Concept

Nazım biçimi (form) yapısal özellikleri (ölçü, kafiye düzeni, birim) ifade ederken; nazım türü (tür) şiirin temasını ve işlediği konuyu ifade eder.
Question 134Question →

Müfettişler gelir, defter açarlar
Müzevvirler gelir, şerlerin saçar
Yiğit olan bu yerlerden tez kaçar
İlmi olmayanı mülzem ettiler

Bu dörtlüğün biçim ve içerik özellikleri dikkate alındığında, nazım biçimi ve nazım türü aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Nazım Biçimi: Koşma / Nazım Türü: Taşlama

Answer

Şiir 11'li hece ölçüsü ve toplumsal eleştiri içeriğiyle 'Koşma' biçimi ve 'Taşlama' türüne örnektir.
Verilen dörtlükte her dize 11 heceden oluşmaktadır ve kafiye örgüsü 'aaa b' şeklindedir; bu özellikler Âşık edebiyatının en temel nazım biçimi olan koşmaya aittir. Şiirin içeriği incelendiğinde ise toplumsal düzene yönelik sert bir eleştiri ve yergi (taşlama) olduğu açıkça görülmektedir. Dolayısıyla biçim olarak koşma, tür olarak taşlamadır.

Step-by-Step Solution

1
Hece ölçüsünü saymak
Dizelerdeki ünlü sesler sayıldığında (Mü-fet-tiş-ler ge-lir...) her dizenin 11 heceden oluştuğu görülür.
11'li hece ölçüsü Âşık edebiyatında genellikle koşma nazım biçiminde kullanılır.
2
Kafiye örgüsünü belirlemek
açarlar (a) / saçar (a) / kaçar (a) / ettiler (b) şeklinde bir düz kafiye şeması vardır.
Bu şema koşma nazım biçiminin tipik dörtlük yapısına uygundur.
3
Şiirin konusunu (temasını) analiz etmek
Şiirde müfettişlerin, fitne çıkaranların (müzevvirler) ve haksız uygulamaların eleştirildiği görülmektedir.
Toplumsal ya da bireysel kusurların iğneleyici bir dille eleştirildiği şiirlerin nazım türü taşlamadır.
4
Biçim ve tür kavramlarını eşleştirmek
Yapısal özellikler (11'li hece, koşma tipi kafiye) 'Koşma'yı; içeriksel özellikler (yergi) 'Taşlama'yı işaret eder.
Nazım biçimi dış yapıya, nazım türü ise konuya göre belirlenir.

Key Concept

Nazım Biçimi (Dış Yapı) ve Nazım Türü (İçerik) Ayrımı

Practice More

Divan edebiyatındaki 'Kaside' nazım biçiminin 'Mersiye' veya 'Hicviye' türlerini inceleyerek benzer ayrımı o gelenek üzerinde de pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 135Question →

Aşağıdaki edebî özellik ve örnek açıklamalarını, ilgili oldukları nazım biçimi veya nazım türü kavramlarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

"Bre ağalar bre beyler / Ölmeden bir dem sürelim" dizeleriyle başlayan, kendine has bir ezgisi ve yiğitçe edası olan manzume yapısı.
11'li hece ölçüsü ve "abab / cccb" kafiye örgüsüyle kurulan; doğa güzelliklerini, sevgiliyi ve aşkı konu edinen halk şiiri içeriği.
Divan edebiyatında aruzun kendine has 24 kalıbıyla yazılan, tek bentten oluşan ve genellikle felsefi düşüncelerin işlendiği dış yapı.
Hz. Muhammed'i övmek, ona duyulan sevgiyi dile getirmek ve şefaatine nail olmak amacıyla kaleme alınan manzumelerin genel adı.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleştirme sonucunda; yiğitçe edalı yapı Varsağı nazım biçimiyle, lirik içerikli halk şiiri Güzelleme nazım türüyle, tek bentlik felsefi form Rubai nazım biçimiyle ve Peygamber övgüsü içeren tür ise Naat ile eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede; şiirin dış yapı özelliklerini (birim sayısı, ölçü, ezgi tipi) bildiren maddeler 'Nazım Biçimi' başlıklarıyla, şiirin konusunu ve temasını bildiren maddeler ise 'Nazım Türü' başlıklarıyla birleştirilmiştir. Varsağı ve Rubai biçimsel formlar; Güzelleme ve Naat ise konuya dayalı türlerdir.

Step-by-Step Solution

1
Dış yapı ve içerik ayrımını yapınız.
Dış yapı özellikleri (ölçü, birim, kafiye) nazım biçimini; konu ve tema ise nazım türünü belirler.
Nazım biçimi ve türü arasındaki farkı anlamak doğru sınıflandırma için şarttır.
2
Halk edebiyatı örneklerini inceleyiniz.
"Bre" ünlemi ve 8'li ölçü Varsağı biçimine; lirik konular Güzelleme türüne götürür.
Varsağı, biçimsel bir kategori iken; güzelleme, koşma biçimi altında yer alan bir içerik kategorisidir.
3
Divan edebiyatı örneklerini inceleyiniz.
Tek bentlik yoğun yapı Rubai biçimine; Peygamber sevgisi teması ise Naat türüne aittir.
Rubai dış yapısal bir tanımlama, Naat ise tematik bir adlandırmadır.

Key Concept

Nazım Biçimi (Dış Yapı) ve Nazım Türü (İçerik/Konu) Ayrımı
Question 136Question →

Ormanda büyüyen adam azgını
Çarşıda pazarda seyran beğenmez
Medrese kaçkını softa bozgunu
Selam vermek için insan beğenmez

Seyrani'ye ait bu dörtlük, 'nazım biçimi' ve 'nazım türü' kavramları bakımından incelendiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Show answer & explanation

Answer: Nazım biçimi koşma, nazım türü taşlamadır.

Answer

Şiirin nazım biçimi koşma, nazım türü ise taşlamadır.
Verilen dörtlük 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı ve dörtlük nazım birimi kullanıldığı için nazım biçimi 'koşma'dır. Şiirin içeriğinde toplumsal bir tipin (adam azgını, medrese kaçkını) kusurları eleştirilip yerildiği için nazım türü 'taşlama'dır.

Step-by-Step Solution

1
Hece ölçüsünü saymak.
Dizelerdeki ünlü harfler sayıldığında (Or-man-da bü-yü-yen a-dam az-gı-nı) 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı görülür.
Nazım biçimini belirlemek için ölçü ve birim yapısı incelenmelidir.
2
Nazım birimini ve kafiye düzenini kontrol etmek.
Şiir dörtlüklerle yazılmıştır ve 'a-b-a-b' (çapraz kafiye) düzenindedir.
Halk edebiyatında 11'li ölçü ve dörtlükle kurulan temel biçim koşmadır.
3
Şiirin temasını (konusunu) analiz etmek.
Şiirde bir kişiye veya toplumsal tipe yönelik ağır bir eleştiri, yergi bulunmaktadır.
Nazım türü, şiirin işlediği konuya göre belirlenir.
4
Kavramları eşleştirmek.
Dış yapı (koşma) + İçerik (taşlama) eşleşmesi sağlanır.
Kavramsal ayrımın doğru yapılması gerekir.

Key Concept

Nazım biçimi (şekli) şiirin ölçü, uyak düzeni ve birim sayısı gibi dış unsurlarını; nazım türü ise şiirin temasını ve işlediği konuyu ifade eder.
Question 137Question →

Aşağıdaki dizelerde (sol sütun) öne çıkan edebi sanatları, karşılarında verilen sanat isimleriyle (sağ sütun) doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Âlemde gündüzün bize bir ferahlığı var / Lâkin güneş seninle doğunca bir başka parlar.
Yeni bir ülkede yem vermek için atlarına / Nice bin atlı kapılmıştı fetih rüzgârına.
Şakaklarıma kar mı yağdı ne var? / Benim mi Allahım bu çizgili yüz?
Sulara bakıp ağlar her akşam eski bir yalın / Haliç’te bir çizgide, hüzünlü ve dalgın.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dizelerdeki edebi sanatlar sırasıyla Mübalağa, Hüsnütalil, Tecahülüarif ve Teşhis olarak eşleşmektedir.
Dizeler dikkatle incelendiğinde; ilk dizede güneşin parlaklığının abartılması, ikinci dizede bir olayın hayali bir nedene bağlanması, üçüncü dizede bilinen bir gerçeğin soru yoluyla inkarı/şaşkınlığı ve dördüncü dizede nesneye kişilik verilmesi sırasıyla mübalağa, hüsnütalil, tecahülüarif ve teşhis sanatlarını karşılamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Birinci beyitteki anlam yoğunluğunu analiz etmek.
Mübalağa
Güneşin parlaklığının sevgilinin varlığıyla ilişkilendirilerek aşırı derecede yüceltilmesi mübalağa (abartma) sanatını gösterir.
2
İkinci beyitteki nedensellik ilişkisini incelemek.
Hüsnütalil
Fetih gibi tarihi bir olayın, atların yemlenmesi gibi estetik bir sebebe dayandırılması hüsnütalil (güzel nedene bağlama) sanatıdır.
3
Üçüncü beyitteki soru formunu ve anlamı değerlendirmek.
Tecahülüarif
Yaşlılığın getirdiği fiziksel değişimlerin şair tarafından şaşkınlıkla karşılanıp soru yoluyla bilinmiyor gibi yapılması tecahülüarif (bilmezden gelme) sanatıdır.
4
Dördüncü beyitteki özne-yüklem ilişkisine bakmak.
Teşhis
Cansız bir varlık olan 'yalın'ın ağlaması ve hüzünlenmesi insani vasıfların aktarımıdır, bu da teşhis (kişileştirme) sanatını doğrular.

Key Concept

Edebi sanatlar; şiirde anlamı zenginleştirmek, sözü daha etkili ve estetik kılmak için kullanılan zihinsel ve dilsel tasarımlardır.

Practice More

Divan edebiyatı beyitlerinde geçen teşbih-i beliğ ve istiare farklarını pekiştirmek için açık ve kapalı istiare örneklerini içeren sorulara göz atabilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 138Question →

Benzetmenin temel ögelerinden sadece "benzeyen"in kullanılmasıyla yapılan sanata kapalı istiare denir. Teşhis (kişileştirme) sanatının olduğu her dizede aynı zamanda bir kapalı istiare sanatı da mevcuttur.

Buna göre, aşağıdaki dizelerin hangisinde kapalı istiare sanatına yer verilmemiştir?

Show answer & explanation

Answer: Bir hilal uğruna ya Rab, ne güneşler batıyor / Ey bu topraklar için toprağa düşmüş asker

Answer

Şehit askerlerin "güneş"e benzetildiği ve sadece kendisine benzetilen ögesinin kullanıldığı dize doğru cevaptır.
Doğru seçenekte yer alan 'Bir hilal uğruna ya Rab, ne güneşler batıyor' dizesinde 'güneşler' sözcüğü ile askerler kastedilmiştir. Burada asker (benzeyen) söylenmemiş, sadece güneş (kendisine benzetilen) söylenmiştir. Benzetmenin temel ögelerinden sadece 'kendisine benzetilen' kullanıldığı için bu sanat açık istiaredir. Soru kökü ise kapalı istiare olmayanı sormaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Öncüldeki tanımı analiz etme
Kapalı istiarenin gerçekleşmesi için sadece 'benzeyen'in (kendisine benzetilenin özellikleriyle birlikte) verilmesi gerektiğini ve teşhisin olduğu yerde kapalı istiare bulunduğunu belirleme.
Sorunun çözüm anahtarı, kişileştirme yapılan şıkların elenmesi ve istiare türlerinin ayırt edilmesidir.
2
Seçeneklerdeki sanatsal kullanımları inceleme
Tekerleklerin anlatması, çınarın düşünmesi, çayın yorgun olması ve güneşin uyuması ifadelerinde insani özelliklerin (kendisine benzetilen) benzeyen varlıklara aktarıldığını tespit etme.
Kişileştirme (teşhis) yoluyla yapılan kapalı istiare örneklerini ayıklamak için.
3
Açık istiare içeren seçeneği belirleme
İlgili dizede 'güneşler' ifadesinin askerlerin yerine kullanıldığını ve askerin (benzeyen) dizelerde geçmediğini, sadece güneşin (kendisine benzetilen) yer aldığını saptama.
Tanım gereği sadece kendisine benzetilenle yapılan sanat açık istiaredir.

Key Concept

İstiare (Eğretileme) Türleri ve Teşhis ile İlişkisi
Estimated Time:2m 0s
Question 139Question →

Aşağıdaki numaralanmış dizelerde öne çıkan edebî sanatları, sağda verilen kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

I. Bir ah çeksem dağı taşı eritir / Gözüm yaşı değirmeni yürütür
II. Şakaklarıma kar mı yağdı ne var? / Benim mi Allahım bu çizgili yüz?
III. Güzel şeyler düşünelim diye / Yemyeşil oluvermiş ağaçlar
IV. Aşk derdiyle hoşem el çek ilacımdan tabib / Kılma derman kim helakim zehr-i dermanındadır

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleşme şu şekildedir: I - Mübalağa, II - Tecahülüarif, III - Hüsnütalil, IV - Tezat.
Dizelerin her biri, edebî sanatların en karakteristik özelliklerini yansıtmaktadır. Birinci örnekte abartı (mübalağa), ikinci örnekte bilip de bilmemezlikten gelme (tecahülüarif), üçüncü örnekte doğa olayını güzel bir sebebe bağlama (hüsnütalil) ve dördüncü örnekte karşıt kavramların bir arada kullanımı (tezat) net bir şekilde görülmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci dizedeki abartılı ifadeleri analiz etme.
Dağların erimesi ve değirmen yürütme ifadeleri 'Mübalağa' sanatını gösterir.
Anlatımı etkileyici kılmak için olaylar devasa boyutlara taşınmıştır.
2
İkinci dizedeki soru ve anlam ilişkisini inceleme.
Şairin kendi yüzünü tanıyamaz gibi soru sorması 'Tecahülüarif' sanatıdır.
Bilinen bir gerçeğin estetik bir amaçla bilinmezlikten gelinmesi söz konusudur.
3
Üçüncü dizedeki neden-sonuç ilişkisini değerlendirme.
Doğal bir durumun şiirsel bir amaca bağlanması 'Hüsnütalil' sanatıdır.
Ağaçların yeşermesi bahar yerine güzel düşüncelere dayandırılmıştır.
4
Dördüncü dizedeki kavram zıtlıklarını saptama.
'Dert' ve 'derman' sözcükleri arasındaki karşıtlık 'Tezat' sanatıdır.
Birbirine zıt durumlar aynı bağlamda kullanılmıştır.

Key Concept

Şiirde Anlam ve Söz Sanatları
Question 140Question →

Ateşten tîğını çekince güneş
Göklerin sînesi kan ağlar her gün

Bu beyitteki söz sanatları ve özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: "Göklerin sînesi" tamlamasında benzeyen, benzetilen, benzetme yönü ve edatı bir arada kullanıldığı için tam teşbih sanatı yapılmıştır.

Answer

Dizede 'göklerin sînesi' ifadesi tam teşbih değil, kişileştirme yoluyla yapılmış bir kapalı istiaredir.
Doğru olmayan yargı, 'göklerin sînesi' tamlamasının tam teşbih olduğunu iddia eden seçenektir. Bu ifadede gökyüzü, bir insana benzetilmiştir ancak 'insan' kelimesi geçmemektedir. Sadece benzeyenin (gök) ve benzetilenin bir özelliğinin (sine) kullanıldığı bu tür sanatlara kapalı istiare denir. Tam teşbih olması için 'Gökler bir insan gibi sînelidir' şeklinde dört öğeyi de içeren bir yapı kurulması gerekirdi.

Step-by-Step Solution

1
Beyitteki teşhis ve kapalı istiareleri belirlemek.
Güneşin kılıç (tîğ) çekmesi ve göğün 'sînesinin' olması teşhis (kişileştirme) sanatıdır. Teşhisin olduğu her yerde benzeyenin (güneş/gök) söylenip benzetilenin (insan) söylenmemesi durumu olduğu için kapalı istiare de mevcuttur.
Kişileştirilen varlıklar insana benzetilir ancak 'insan' kelimesi metinde geçmez.
2
Hüsnütalil sanatını incelemek.
Göklerin 'kan ağlaması' ifadesi, şafak veya gün batımı kızıllığının gerçek fiziksel sebebi yerine güneşin 'kılıç çekmesi'ne bağlanmıştır.
Gerçek bir sebebin (ışığın kırılması) yerine edebi/hayalî bir sebep gösterilmesi hüsnütalildir.
3
Benzetme unsurlarını analiz ederek 'tam teşbih' kontrolü yapmak.
Tam teşbih için 'gibi, kadar' gibi edatların ve dört öğenin bulunması gerekir. 'Göklerin sînesi' ifadesinde ne benzetme edatı vardır ne de benzetilen (insan) açıkça söylenmiştir.
Öğrenci, benzetme içeren her ifadeyi tam teşbih sanma hatasına düşmemelidir.

Key Concept

İstiare ile teşbih arasındaki temel farklar (öğelerin kullanımı).
Estimated Time:2m 0s
PreviousPage 7 / 14Next
Edebiyat Bilgi ve Kuramları Practice Questions — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Page 7 | Examkin