Halk Edebiyatı

127 questions

Question 81Question

Derdim var beller gibi
Söylemem eller gibi
Kalbimde bir sızı var
Çağlayan seller gibi
Gözümde yaş kalmadı
Akan dereler gibi

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Dizelerde cinaslı kafiyeye yer verilmiştir.

Answer

Dizelerde cinaslı kafiyeye yer verilmiştir.
Şiirde geçen 'beller', 'eller' ve 'seller' sözcükleri sesteş (yazılışları aynı, anlamları farklı) sözcükler değildir. Kelime köklerindeki iki ses benzerliği ('-el') tam kafiye oluştururken, sözcüklerin sonundaki yönelme/çoğul ekleri ve edatlar ('-ler gibi') görevdeş oldukları için redif işlevi görmektedir. Cinaslı kafiye sesteş kelimelerle yapıldığı için bu dizelerde cinaslı kafiye kullanıldığı söylenemez.

Step-by-Step Solution

1
Şiirin dize sayısını ve kafiye düzenini kontrol edin.
Şiirin 6 dizeden oluştuğu, kafiye şemasının a-a-x-a-x-a şeklinde olduğu belirlenir. Bu yapı klasik düz maninin sonuna iki dize eklenmesiyle oluşan yedekli (artık) manidir.
Nazım biçiminin doğru belirlenmesi, biçimsel özellikleri doğrulamak için gereklidir.
2
Dizelerin hece sayılarını sayın.
Tüm dizelerin 7 heceden oluştuğu tespit edilir (Örn: Der-dim var bel-ler gi-bi -> 7 hece).
Şiirin ölçüsünün mani türüne uygunluğunu denetlemek için bu adım gereklidir.
3
Dize sonlarındaki ses benzerliklerini kafiye ve redif yönünden inceleyin.
'beller', 'eller' ve 'seller' sözcüklerinde yer alan '-ler' (çoğul eki) ve 'gibi' (edat) kısımları görevdeş oldukları için rediftir. Köklerde kalan 'bel', 'el' ve 'sel' kelimelerindeki '-el' sesleri tam kafiyedir. Kelimeler sesteş olmadığı için cinas bulunmamaktadır.
Cinaslı kafiye iddiasının doğruluğunu belirlemek ve doğru seçeneğe ulaşmak için ses analizi yapılması zorunludur.

Key Concept

Yedekli (Artık) Mani ve Kafiye Çözümlemesi
Estimated Time:2m 0s
Question 82Question

Aşağıda sol sütunda âşık edebiyatının bazı önemli temsilcileri, sağ sütunda ise bu şairlerin belirleyici edebî özellikleri ve yaşam öykülerinden kesitler verilmiştir. Bu şairleri kendilerine ait olan özelliklerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Erzurumlu Emrah
Seyrani
Karacaoğlan
Âşık Veysel

Matches

Show answer & explanation

Answer

Erzurumlu Emrah - Klasik şiir estetiğine ilgi duyup hem aruz hem heceyi kullanmış, seyahatleri sırasında birçok çırak yetiştirerek kendi adıyla anılan bir âşık okulunun/kolunun kurucusu olmuştur; Seyrani - Toplumsal bozuklukları, rüşvet ve adaletsizlikleri hicvettiği sert taşlamalarıyla tanınmış, hece ölçüsünün yanında divan edebiyatı tarzında aruzla da şiirler kaleme almıştır; Karacaoğlan - Sadece hece ölçüsüyle yazmış, Çukurova ve Toroslar yöresinin göçebe kültürünü, sevgilileri ve tabiatı son derece lirik ve canlı bir dille şiirlerine taşımıştır; Âşık Veysel - Ahmet Kutsi Tecer tarafından edebiyat dünyasına tanıtılmış, küçük yaşta gözlerini kaybetmesine rağmen iç dünyasının zenginliğini, toprak sevgisini ve insan sevgisini yalın bir Türkçe ve sadece hece ölçüsüyle dile getirmiştir.
Erzurumlu Emrah'ın seyahatleri ve kendi adıyla anılan bir kol kurması; Seyrani'nin hicivci kimliği; Karacaoğlan'ın aruza hiç yer vermeyip sadece heceyle yazarak Çukurova coğrafyasını işlemesi; Âşık Veysel'in ise Ahmet Kutsi Tecer tarafından tanıtılması ve gözleri görmemesine rağmen doğa sevgisini işlemesi şairlerin biyografileriyle tam olarak eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Şairlerin ölçü tercihlerini analiz etme
Karacaoğlan ve Âşık Veysel yalnızca hece ölçüsünü tercih ederken; Erzurumlu Emrah ve Seyrani hem aruz hem de hece ölçüsünü kullanmışlardır.
Şairlerin biçimsel özellikleri, eşleştirmede ilk ayrımı yapmaya yardımcı olur.
2
Hem aruz hem hece kullanan şairleri (Erzurumlu Emrah ve Seyrani) ayırt etme
Erzurumlu Emrah seyahatleri ve kurduğu âşık okulu (Emrah Kolu) ile bilinirken; Seyrani toplumsal yergi ve taşlamaları ile tanınır. Bu doğrultuda Erzurumlu Emrah klasik şiir estetiği ve okul kuruculuğu tanımıyla, Seyrani ise taşlama tanımıyla eşleşir.
Benzer teknik özelliklere sahip şairleri tematik ve biyografik detaylarıyla doğru eşleştirmek gerekir.
3
Yalnızca hece ölçüsü kullanan şairleri (Karacaoğlan ve Âşık Veysel) ayırt etme
Karacaoğlan 17. yüzyılda Çukurova/Toroslar göçebe lirik aşk şiirleriyle bilinirken; Âşık Veysel 20. yüzyılda gözlerini kaybetmiş, Ahmet Kutsi Tecer tarafından tanıtılmış lirik toprak şairi olarak eşleşir.
Dönem ve kişisel biyografi farklarından yararlanarak eşleştirmeyi tamamlamak gerekir.

Key Concept

Âşık Edebiyatı Temsilcilerinin belirleyici özellikleri, yüzyılları, ölçü tercihleri ve edebî yönelimleri
Estimated Time:2m 0s
Question 83Question

17. yüzyılın önemli temsilcilerinden biridir. Bir asker-şair (yeniçeri) olarak orduda görev almış, katıldığı seferleri ve tarihî olayları şiirlerinde yalın bir dille işlemiştir. Divan şiiri etkisinden uzak kalarak sadece hece ölçüsünü kullanmış ve Bağdat Kuşatması sırasında gösterdiği kahramanlıkla efsaneleşen genç bir asker için yazdığı yapay destanla tanınmıştır.

Bu parçada sözü edilen âşık edebiyatı temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Kayıkçı Kul Mustafa

Answer

Kayıkçı Kul Mustafa
Parçada özellikleri anlatılan halk şairi Kayıkçı Kul Mustafa'dır. Kendisi 17. yüzyılda yaşamış bir yeniçeri şairidir. Divan şiiri etkisinden uzak kalmış, tüm şiirlerini sadece hece ölçüsüyle yazmıştır. En önemli ve tanınmış eseri, Bağdat Kuşatması sırasında kahramanlık gösteren genç bir asker için yazdığı yapay destan niteliğindeki Genç Osman Destanı'dır.

Step-by-Step Solution

1
Parçadaki belirleyici ipuçlarını tespit etme
Şairin 17. yüzyılda yaşadığı, yeniçeri (asker-şair) olduğu, divan edebiyatından etkilenmeyip sadece hece ölçüsünü kullandığı ve Bağdat Seferi ile ilgili bir yapay destan yazdığı belirlenir.
Metindeki ipuçlarını analiz etmek bizi doğrudan şairin ismine ve eserine götürür.
2
Tespit edilen özelliklerin şairlerle eşleştirilmesi
Yalnızca hece ölçüsünü kullanan ve Genç Osman Destanı'nı yazan 17. yüzyıl şairinin Kayıkçı Kul Mustafa olduğu saptanır.
Diğer seçeneklerde yer alan Âşık Ömer ve Gevherî divan şiirinden etkilenip aruz ölçüsünü de kullanmışlardır. Köroğlu 16. yüzyıl, Dadaloğlu ise 19. yüzyıl sanatçısıdır.

Key Concept

17. Yüzyıl Âşık Edebiyatı Temsilcileri ve Eserleri
Question 84Question

Yara benden
Erenler yara benden
Yârimden ayrılmışım
Eksilmez yara benden

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: İslamiyet öncesi sözlü dönem ürünü olan "sagu" nazım şeklinin biçimsel ve konusal yönlerden birebir devamı niteliğindedir.

Answer

İslamiyet öncesi sözlü dönem ürünü olan "sagu" nazım şeklinin biçimsel ve konusal yönlerden birebir devamı niteliğindedir.
Dizeler incelendiğinde şiirin aabaaaba kafiye örgüsüne sahip, ilk dizesi eksik ve cinaslı kafiyeli bir 'kesik mani' olduğu görülür. İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' türünün Anonim Halk edebiyatındaki karşılığı ise mani değil 'ağıt'tır. Dolayısıyla bu dizelerin sagu nazım şeklinin biçimsel ve konusal devamı olduğunu söylemek bilgi yönünden yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Verilen şiirin biçimsel özelliklerini incelemek.
Şiir aabaaaba kafiye düzenine sahiptir. İlk dize 44 heceli, diğer dizeler ise 77 hecelidir. Dize sonlarında sesteş sözcüklerle cinaslı uyak yapılmıştır. Bu özellikler şiirin bir 'kesik (cinaslı) mani' olduğunu göstermektedir.
Nazım biçimini ve türünü doğru belirlemek için hece sayısı, kafiye düzeni ve ses benzerlikleri kontrol edilmelidir.
2
Şiirin tema ve tür ilişkisini değerlendirmek.
Şiirde sevgiliden ayrı düşmenin getirdiği acı ve dert (yara) işlenmiştir. Bu tema lirik şiir türüne ve mani nazım biçiminin duygusal dünyasına uygundur.
Şiirin içeriğinin hangi türe ait olduğunu tespit etmek, seçeneklerdeki tematik yargıları doğrulamak için gereklidir.
3
Seçeneklerdeki dönem ve nazım türü karşılaştırmalarını analiz etmek.
Sagu, İslamiyet öncesinde ölen kişilerin ardından duyulan acıyı dile getiren yuğ törenlerinde söylenen bir türdür. Bu türün Halk edebiyatındaki karşılığı 'ağıt', Divan edebiyatındaki karşılığı ise 'mersiye'dir. Mani ise aşk, özlem, doğa gibi konuları işleyen bambaşka bir nazım biçimidir. Dolayısıyla mani, sagunun devamı değildir.
Tarihsel dönemler arasındaki nazım şekli ve türü karşılaştırmalarını doğru yaparak yanlış bilgi içeren seçeneği saptamak gerekir.

Key Concept

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimlerinden Mani ve Kesik Mani Özellikleri
Estimated Time:2m 0s
Question 85Question

XIX. yüzyılda yaşamış; memleketi Erzurum'dan ayrılarak Anadolu'nun pek çok bölgesini gezmiş ve bu seyahatlerin etkisiyle şiirlerinde gurbet temasını derinden işlemiştir. Klasik medrese eğitimi almasının da etkisiyle Divan edebiyatına ilgi duymuş, hem aruz hem de hece ölçüsünü kullanmıştır. Aruzla yazdığı divan, kalenderî ve selislerin yanı sıra asıl şöhretini hece ölçüsüyle söylediği, duygu dolu koşma ve semaileriyle kazanmıştır. Kendisinden sonra gelen birçok halk şairini etkileyerek kendi adıyla anılan bir âşık kolunun kurucusu olmuştur.

Bu parçada özellikleri belirtilen âşık edebiyatı sanatçısı aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Erzurumlu Emrah

Answer

Erzurumlu Emrah
Parçada söz edilen özellikler (19. yüzyılda yaşama, medrese eğitimi alma, aruz ve heceyi birlikte kullanıp divan, kalenderî, selis yazma, gurbet teması ve bir âşık kolu kurma) doğrudan Erzurumlu Emrah'a aittir. Erzurumlu Emrah, kurduğu 'Emrah Kolu' ile Tokatlı Nuri gibi birçok halk şairini etkilemiştir.

Step-by-Step Solution

1
Parçada verilen ipuçlarını analiz etme
Tanıtılan şairin 19. yüzyılda yaşadığı, hem hece hem de aruz ölçüsünü kullandığı, divan, kalenderî, selis gibi türlerde yazdığı, gurbet temasını işlediği ve kendi adıyla anılan bir âşık kolu kurduğu tespit edilir.
Şairin kimliğini belirlemek için ayırt edici özellikleri gruplandırmak gerekir.
2
��airleri ölçü ve yüzyıl özelliklerine göre eleme
Karacaoğlan (17. yüzyıl ve sadece hece) ile Âşık Ömer (17. yüzyıl) zaman ve biçim yönünden elenir. Dadaloğlu (sadece hece) elenir. Seyranî ise daha çok taşlamalarıyla tanınır ve böyle bir âşık kolunun kurucusu değildir. Geriye tüm şartları sağlayan Erzurumlu Emrah kalır.
Seçeneklerdeki şairlerin biyografik ve edebi niteliklerini parçadaki bilgilerle karşılaştırarak doğru sonuca ulaşmak.

Key Concept

Âşık Edebiyatı Temsilcileri ve Edebî Özellikleri

Alternative Method

Şairlerin yüzyıllarını ve ölçü tercihlerini (sadece hece / hem hece hem aruz) gruplandırarak eleme yöntemiyle de doğru cevaba ulaşılabilir. Örneğin Karacaoğlan ve Dadaloğlu'nun aruz kullanmadığı bilinirse bu iki seçenek doğrudan elenir.
Estimated Time:1m 30s
Question 86Question

Aşağıda sol sütunda verilen dinî-tasavvufî Türk edebiyatı temsilcilerini, sağ sütundaki en belirgin özellikleri ve eserleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Hacı Bayram Veli
Aziz Mahmud Hüdayi
Erzurumlu İbrahim Hakkı
Kazak Abdal

Matches

Show answer & explanation

Answer

Hacı Bayram Veli - Bayramiyye tarikatı ve 'Noldu bu gönlüm' ilahisi; Aziz Mahmud Hüdayi - Celvetiyye tarikatı ve mensur eserleri; Erzurumlu İbrahim Hakkı - Marifetname ve Tefvizname; Kazak Abdal - 17. yüzyıl hicivli şathiyeleri.
Eşleştirme, dinî-tasavvufî Türk edebiyatı şairlerinin yüzyıl, tarikat ve eser bazındaki ayırt edici niteliklerine dayanmaktadır. Hacı Bayram Veli Bayramiyye ve 'Noldu bu gönlüm' ile; Aziz Mahmud Hüdayi Celvetiyye ve mensur tasavvuf eserleriyle; Erzurumlu İbrahim Hakkı Marifetname ve Tefvizname ile; Kazak Abdal ise 17. yüzyıl hicivli şathiyeleriyle doğru bir şekilde eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Temsilcilerin yaşadıkları yüzyılları ve kurdukları tarikatları belirleme
Hacı Bayram Veli 15. yüzyılda Bayramiyye'yi, Aziz Mahmud Hüdayi 16-17. yüzyılda Celvetiyye'yi kurmuştur.
Kronolojik ve kurumsal bilgiler eşleştirme sürecinde en belirgin ayırt edici unsurlardır.
2
Eser ve şair eşleştirmesini yapma
Marifetname ve Tefvizname adlı eserler 18. yüzyıl şairi Erzurumlu İbrahim Hakkı'ya aittir.
Eser-yazar bilgisi tekke edebiyatı sorularında doğrudan sonuca götüren temel verilerdendir.
3
Şiir tarzı ve üslup özelliklerini değerlendirme
Toplumsal aksaklıkları ve yozlaşmış din anlayışını alaycı bir dille yeren şathiyeler 17. yüzyılda yaşamış Kazak Abdal'a aittir.
Kazak Abdal'ın hicivci tekke şairi kimliği onu diğer mutasavvıflardan kalın çizgilerle ayırır.

Key Concept

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Temsilcileri ve Eserleri
Question 87Question

Aşağıdaki sol sütunda verilen âşık edebiyatı temsilcilerini, sağ sütundaki kendilerine ��zgü belirleyici edebî nitelik ve eser bilgileriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Âşık Şenlik
Sümmanî
Bayburtlu Zihni
Gevherî

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleşmeler şu şekildedir: Âşık Şenlik - Rus işgaline karşı direniş koçaklamaları söylemesi ve Latif Şah gibi halk hikâyeleri tasnif etmesi; Sümmanî - Badeli âşık olması, Gülperi'yi araması ve kendi adıyla anılan bir ezgi makamına sahip olması; Bayburtlu Zihni - Bayburt'un işgali üzerine koşma yazması ve Sergüzeştname adlı esere sahip olması; Gevherî - 17. yüzyılda hem hece hem aruzla yazması, müzik makamına sahip olması ve şiirlerinde yabancı kelimelere yer vermesi.
Verilen şairlerin her biri âşık edebiyatında kendilerine özgü biyografik unsurlar, yaşadıkları dönemler (Rus işgalleri) ve eserleriyle öne çıkar. Âşık Şenlik'in halk hikâyesi tasnifçiliği ve işgale karşı koçaklamaları; Sümmanî'nin bade içmesi ve Gülperi'yi araması; Bayburtlu Zihni'nin vatan konulu koşması ve Sergüzeştname'si; Gevherî'nin ise 1717. yüzyıl divan etkisi taşıyan dili ve makam sahipliği doğru eşleşmelerin temelini oluşturur.

Step-by-Step Solution

1
Âşık Şenlik'in ayıart edici niteliklerini belirleme
Âşık Şenlik'in Kars/Çıldır yöresinde yaşamış olması, Rus işgaline karşı koçaklamalar yazması ve halk hikâyesi tasnif etmesi özellikleri tespit edilir.
Âşık Şenlik'in halk edebiyatındaki yerini ve hikâye tasnifçiliği rolünü saptamak için bu adım gereklidir.
2
Sümmanî'nin biyografik ve sanatsal özelliklerini inceleme
Sümmanî'nin badeli âşık olması, rüyasında gördüğü Gülperi'yi bulmak için seyahat etmesi ve kendine özgü bir ezgi makamı (Sümmanî ağzı) kullanması özellikleri eşleştirilir.
Şairin rüya motifi ve badeli âşıklık geleneğiyle olan doğrudan ilişkisini kurmak için bu adım yapılır.
3
Bayburtlu Zihni'nin edebî kişiliğini ve eserlerini değerlendirme
Bayburtlu Zihni'nin Bayburt'un Rus işgali sonrasındaki harap hâlini anlatan meşhur koşması ile "Sergüzeştname" adlı mesnevisinin varlığı tespit edilir.
Şairin hem aruz-hece dengesini hem de en önemli eseri olan Sergüzeştname'yi belirlemek için bu adım gereklidir.
4
Gevherî'nin dönemsel ve üslup özelliklerini analiz etme
1717. yüzyılda yaşaması, divan edebiyatından etkilenmesi, müzik makamına sahip olması ve dilinin diğer âşıklara göre daha ağır olması bilgileri Gevherî ile eşleştirilir.
Gevherî'nin müzikal kimliğini ve diğer şairlerden (özellikle sadece heceyle yazanlardan) ayrılan divan etkisi gösteren yönlerini netleştirmek için bu adım uygulanır.

Key Concept

Âşık Edebiyatı şairlerinin yüzyılları, belirleyici edebî özellikleri ve eserleri
Estimated Time:2m 0s
Question 88Question

Havada uçan kuşa
Mektup yazdım kurşuna
Genç ömrüm telef oldu
Gitti hepsi boşuna

Bu dizelerin nazım biçimi ve özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Hece ölçüsünün 8'li kalıbıyla yazılmış olup aşık edebiyatının semai nazım biçimiyle benzer bir hece yapısına sahiptir.

Answer

Şiirin 8'li hece ölçüsüyle yazıldığını ve semai nazım biçimiyle benzer olduğunu iddia eden seçenek söylenemez.
Dizeler incelendiğinde her dizede 7 hece bulunduğu görülür. Dolayısıyla bu şiir 7'li hece ölçüsüyle söylenmiştir. Şiirin 8'li hece ölçüsüyle yazıldığını ve semai nazım biçimiyle benzer olduğunu belirten ifade yanlıştır ve söylenemez.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin hece sayılarını kontrol etmek.
Ha-va-da u-çan ku-şa (7), Mek-tup yaz-dım kur-şu-na (7), Genç öm-rüm te-lef ol-du (7), Git-ti hep-si bo-şu-na (7) heceden oluşmaktadır.
Nazım biçimini saptamak için hece ölçüsünün kalıbını doğru saymak gerekir.
2
Dizelerin kafiye şemasını ve uyuşma biçimini incelemek.
kuşa (a) - kurşuna (a) - oldu (b) - boşuna (a) yani 'aaba' kafiye düzenindedir.
Mani nazım biçiminin ayırt edici özelliği aaba kafiye düzenidir.
3
Edebi tür ve nazım biçimi eşleştirmesini yapmak.
7'li hece ölçüsü ve aaba düzeni bu şiirin anonim halk edebiyatı ürünü olan 'düz mani' olduğunu kanıtlar. Semai ise 8'li hece ölçüsüyle yazılır.
Seçeneklerdeki ifadelerin doğruluğunu test etmek için şiirin gerçek nazım biçimini belirlemek gereklidir.

Key Concept

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri (Mani)
Estimated Time:2m 0s
Question 89Question

Divan şiirinden etkilenerek hem hece hem de aruz ölçüsüyle şiirler yazan, klasik âşık tarzının en önemli ve en üretken (1717. yüzyıl) temsilcilerindendir. Yeniçeri ocağında yetişmiş bir asker-şair olması hasebiyle sınır boylarındaki seferlere katılmış ve buralardaki gözlemlerini şiirlerine yansıtmıştır. Kendisinden önceki ve kendi dönemindeki şairleri değerlendirdiği ünlü eseri *Şairname*, Türk edebiyatında bu türün ilk ve en önemli örneklerindendir.

Bu parçada söz edilen âşık edebiyatı şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Âşık Ömer

Answer

Âşık Ömer
Parçada bahsedilen 1717. yüzyılın en üretken saz şairi olması, yeniçeri ocağında yetişmesi, hem hece hem aruzla yazması ve Türk edebiyatındaki en meşhur saz şairleri antolojisi niteliğindeki Şairname'yi yazmış olması, doğru cevabın Âşık Ömer olduğunu göstermektedir.

Step-by-Step Solution

1
Metinde verilen edebi nitelikleri ve ipuçlarını (aruz ve heceyi birlikte kullanma, 1717. yüzyılda yaşama, yeniçeri olma ve Şairname eseri) analiz etmek.
Aranan sanatçının 1717. yüzyıl âşık edebiyatının hem aruz hem hece yazan ve Şairname sahibi temsilcisi olduğu belirlenir.
Soruda tanıtılan şairin kimliğini belirleyecek ayırt edici anahtar kavramları bulmak için.
2
Seçeneklerde yer alan şairlerin yüzyıl, biçim (aruz/hece) ve eser bilgilerini karşılaştırarak eleme yapmak.
Karacaoğlan ve Dadaloğlu aruz kullanmadığı için; Bayburtlu Zihni farklı bir yüzyılda (1919. yüzyıl) yaşadığı ve eseri Sergüzeştname olduğu için; Gevherî ise Şairname yazmadığı için elenir. Tüm özellikleri karşılayan tek isim Âşık Ömer olarak bulunur.
Yanlış seçenekleri yapısal ve içeriksel farklarına göre eleyerek doğru sonuca ulaşmak için.

Key Concept

Âşık Edebiyatı Temsilcileri ve Eserleri
Estimated Time:2m 0s
Question 90Question

Aşağıda dinî-tasavvuf�� Türk edebiyatı temsilcileri ile bu şairlerin edebî şahsiyetlerine dair belirleyici özellikleri ve eserleri verilmiştir. Sol sütundaki şairleri sağ sütundaki uygun açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Âşık Paşa
Süleyman Çelebi
Üftade
Sinan-ı Ümmi

Matches

Show answer & explanation

Answer

Eşleştirme şu şekildedir: Âşık Paşa ile Garibnâme'yi ele alan açıklama (14. yüzyıl), Süleyman Çelebi ile Vesîletü'n-Necât'ı ele alan açıklama (15. yüzyıl), Üftade ile Celvetiyye tarikatının temellerini atan ve Aziz Mahmud Hüdâyî'yi yetiştiren açıklama (16. yüzyıl), Sinan-ı Ümmi ile Kutbü'l-Maânî adlı eseri yazan açıklama (17. yüzyıl) eşleşmelidir.
Şairlerin yüzyıl, tarikat ekolü ve eser bazında yapılan doğru eşleştirmesi şu şekildedir: Âşık Paşa - Garibnâme, Süleyman Çelebi - Vesîletü'n-Necât, Üftade - Hüdâyî'nin hocası ve Celvetiyye, Sinan-ı Ümmi - Kutbü'l-Maânî. Bu eşleştirmeler şairlerin biyografileri ve edebî miraslarıyla tam olarak örtüşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Eser-şair ve yüzyıl ilişkilerini incelemek.
Âşık Paşa'nın 14. yüzyılda Türkçe yazdığı didaktik mesnevi Garibnâme belirlenir ve birinci açıklama ile eşleştirilir.
Türkçenin edebiyat dili olmasındaki rolü ve 14. yüzyıl bağlamı Âşık Paşa'ya aittir.
2
Vesîletü'n-Necât eserinin yazarını belirlemek.
15. yüzyılda mevlid türünün en önemli örneği olan Vesîletü'n-Necât'ı yazan Süleyman Çelebi ikinci açıklama ile eşleştirilir.
Mevlid türünün kurucu şahsiyeti ve 15. yüzyıl bilgisi Süleyman Çelebi ile doğrudan uyuşmaktadır.
3
Aziz Mahmud Hüdâyî'nin mürşidi ve Celvetiyye kurucusu olan ismi bulmak.
16. yüzyılda Bursa'da yaşayan Üftade üçüncü açıklama ile eşleştirilir.
Hüdâyî'nin mürşidi olması ve Celvetiyye tarikatının temellerini atması Üftade'nin en ayırt edici özelliğidir.
4
Kutbü'l-Maânî eserinin yazarını saptamak.
17. yüzyılda Elmalı'da yaşayan, Niyâzî-i Mısrî'yi yetiştiren Sinan-ı Ümmi dördüncü açıklama ile eşleştirilir.
Halvetiyye mürşidi olması ve Kutbü'l-Maânî mesnevisi Sinan-ı Ümmi'yi belirler.

Key Concept

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Türk edebiyatı temsilcilerinin yaşadıkları yüzyıllar, bağlı oldukları ekoller ve kaleme aldıkları temel eserlerin doğru eşleştirilmesi.
Estimated Time:2m 0s
Question 91Question

İlkbahara yaz derler
Şirin söze naz derler
Kime derdim söylesem
Bu derdine az derler
Kendin devasız sanma
Beterin beteri var

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Dizelerde cinaslı kafiyeden yararlanıldığı için bu şiir kesik mani olarak adlandırılmalıdır.

Answer

Dizelerde cinaslı kafiyeden yararlanıldığı için bu şiir kesik mani olarak adlandırılmalıdır ifadesi söylenemez.
Dizelerde cinaslı kafiye bulunmamaktadır. Cinaslı kafiye, yazılışları aynı anlamları farklı olan sesteş kelimelerle yapılır; oysa dizelerdeki 'yaz', 'naz' ve 'az' kelimeleri sesteş değildir, aralarında yarım kafiye vardır. Ayrıca ilk dizesi 7 heceli olan ve toplamda altı dizeden oluşan bu şiir kesik mani değil, yedekli (artık) manidir. Dolayısıyla dizeler hakkında kesik mani olduğu yönündeki iddia söylenemez.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin hece sayılarını sayarak şiirin ölçüsünü ve hece kalıbını belirlemek.
Şiirdeki tüm dizeler 7 hecelidir. Bu durum anonim halk edebiyatı nazım biçimlerinden maninin hece ölçüsüyle örtüşmektedir.
Nazım biçimini belirlemede hece ölçüsü temel bir kriterdir.
2
Şiirin dize sayısını ve kafiye düzenini inceleyerek alt türünü saptamak.
Şiir 6 dizeden oluşmaktadır. Standart maninin (4 dize) sonuna iki dize daha eklenerek 'yedekli (artık) mani' yapısı kurulmuştur. İlk dize kesik değildir.
Mani türünün yapısal özelliklerini belirlemek ve kesik mani iddiasını sınamak için dize sayısı ve ilk dizenin yapısı incelenmelidir.
3
Dize sonlarındaki ses benzerliklerini analiz ederek kafiye türünü bulmak.
'yaz / naz / az' kelimelerindeki '-z' sesleri yarım kafiyedir. 'derler' sözcükleri ise rediftir. Sesteş sözcük kullanılmadığı için cinaslı kafiye yoktur.
Cinaslı kafiye iddiasının doğruluğunu kontrol etmek amacıyla ses benzerlikleri incelenmelidir.

Key Concept

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri ve Türleri
Question 92Question

Aşağıda verilen âşık edebiyatı sanatçılarını, sağ sütundaki belirleyici edebî özellikleri ve tarihî arka planlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Dadaloğlu
Âşık Veysel
Seyrani
Köroğlu

Matches

Show answer & explanation

Answer

Dadaloğlu - Avşar Türkmenlerinin iskanı; Âşık Veysel - Sivas Sivrialan köyü; Seyrani - Kayseri Develi taşlama ustas��; Köroğlu - Bolu Beyi mücadelesi.
Köroğlu, 16. yüzyılda Bolu Beyi ile olan mücadelesi ve koçaklamalarıyla bilinir. Dadaloğlu, 19. yüzyılda Avşar Türkmenlerinin iskan politikasına karşı şiirler söylemiştir. Âşık Veysel, Cumhuriyet Dönemi'nde yaşamış Sivas Sivrialanlı gözlerini kaybetmiş lirik bir şairdir. Seyrani ise 19. yüzyılda Kayseri Develi'de yaşamış taşlama ustasıdır. Bu eşleşmeler tam ve doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
Köroğlu'nun tarihî kişiliği ve yüzyılını eşleştirme
Köroğlu, Bolu Beyi ile olan mücadelesiyle efsaneleşen 16. yüzyıl şairidir.
Tarihsel referans ve yüzyıl bilgisi eşleştirmeyi doğrudan sağlar.
2
Dadaloğlu'nun iskan politikasıyla olan ilişkisini değerlendirme
Dadaloğlu, Avşar Türkmenlerinin göçebelikten yerleşik hayata geçirilme (iskan) sürecine karşı gelmiş ve koçaklamalar yazmıştır.
Toplumsal olaylar ve Avşar boyu ismi şairin kimliğiyle birebir örtüşür.
3
Âşık Veysel'in biyografik özelliklerini kontrol etme
Âşık Veysel, Sivas Sivrialan köyünde gözlerini kaybetmiş ve toprağı/doğayı şiirlerinde ana tema yapmış lirik halk ozanıdır.
Köyü ve hayat hikayesi şairi ayırt etmeye yeterlidir.
4
Seyrani'nin üslup ve memleket özelliklerini eşleştirme
Seyrani, Kayseri Develi doğumlu olup toplumsal aksaklıkları sert bir dille eleştiren taşlama şairidir.
Kayseri Develi kökeni ve taşlama türü şairin en bariz özelliğidir.

Key Concept

Âşık Edebiyatı Temsilcileri ve Edebî Özellikleri
Estimated Time:2m 0s
Question 93Question

14. yüzyılın ikinci yarısı ile 15. yüzyılın ilk yarısında yaşamış, tasavvuf düşüncesini Anadolu coğrafyasında yayarak kendi adıyla anılan Bayramiye tarikatını kurmuştur. Şiirlerinde sade ve samimi bir Türkçe kullanan şair, hece ve aruz ölçülerini birlikte denemiş; özellikle tasavvufi neşeyle söylediği ilahi ve şathiyeleriyle tanınmıştır:

*Çalabım bir şar yaratmış iki cihan arasında*
*Bakıcak didar görünür ol şarın kenarında*

beytinin de yer aldığı az sayıdaki şiiriyle derin bir tasavvufi birikimi yalın bir dille aktarmıştır. Dönemin Osmanlı padişahı II. Murad tarafından Edirne'ye davet edilmesi ve burada vaazlar vermesi tarihi bir vakadır. Eşrefoğlu Rûmî ve Akşemseddin gibi Türk kültür tarihinin önemli simalar��nı yetiştiren bu mutasavvıf, Ankara'da yaşamını yitirmiştir.

Bu parçada özellikleri belirtilen ve şiirinden bir bölüm verilen dinî-tasavvufî Türk edebiyatı temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Hacı Bayram-ı Veli

Answer

Hacı Bayram-ı Veli
Parçada verilen 14-15. yüzyıl zaman dilimi, Ankara'da yaşayıp vefat etmesi, II. Murad ile görüşmesi, Akşemseddin ile Eşrefoğlu Rûmî'nin hocası olması ve kendi adıyla kurulan Bayramiye tarikatı gibi ayırt edici bilgiler Hacı Bayram-ı Veli'yi tanımlamaktadır. Ayrıca alıntılanan ünlü şar beyti de Hacı Bayram-ı Veli'nin bilinen en önemli şiirlerindendir.

Step-by-Step Solution

1
Metindeki tarihsel ve coğrafi ipuçlarını belirleme
Sanatçının 14. ve 15. yüzyıllar arasında yaşadığı, Ankara'da vefat ettiği ve Osmanlı padişahı II. Murad döneminde Edirne'ye davet edildiği tespit edilir.
Bu tarihsel sınırlandırma, 13. yüzyılda yaşayan şairleri elemeyi sağlar.
2
Eser, yetiştirdiği kişiler ve tarikat ilişkisini kurma
Bayramiye tarikatını kuran, Akşemseddin ve Eşrefoğlu Rûmî gibi isimleri yetiştiren mutasavvıfın kim olduğu aranır.
Bu bilgiler doğrudan Bayramiye ekolü ve kurucusuna işaret eder.
3
Şiir örneği ve isim eşleştirmesini tamamlama
Ünlü 'Çalabım bir şar yaratmış...' beytinin Hacı Bayram-ı Veli'ye ait olduğu bilgisiyle birleştirilerek doğru yanıta ulaşılır.
Alıntılanan beyit ve metindeki tüm bilgiler Hacı Bayram-ı Veli kimliğiyle tam olarak örtüşmektedir.

Key Concept

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Temsilcileri ve Eserleri
Question 94Question

Kışlalar doldu bugün
Doldu boşaldı bugün
Gel kardaş helalleşek
Belki ölüm var bugün

Geceler yârim oldu
Ağlamak kârım oldu

Bu dizelerin nazım biçimi ve özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Bu şiirin ait olduğu nazım biçimi, İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' türünün halk edebiyatındaki doğrudan karşılığıdır.

Answer

Şiirin ait olduğu nazım biçiminin İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki sagu türünün karşılığı olduğunu belirten ifade yanlıştır.
Verilen dizeler yapısal olarak bent ve kavuştaklardan oluşan bir türkü örneğidir. İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' türünün halk edebiyatındaki doğrudan karşılığı ise türkü değil, ağıttır. Bu nedenle şiirin ait olduğu nazım biçiminin sagunun karşılığı olduğunu savunan yargı söylenemez.

Step-by-Step Solution

1
Şiirin nazım biçimini belirleme
Verilen şiir, bent ve kavuştak (nakarat) bölümlerinden oluşması ve ezgiyle söylenmesi sebebiyle bir türkü örneğidir.
Seçeneklerdeki yapısal ve türsel özellikleri doğru değerlendirebilmek için öncelikle şiirin türkü olduğunu saptamak gerekir.
2
Şiirin biçimsel ve içeriksel özelliklerini inceleme
Dizeler 77'li hece ölçüsüyle söylenmiştir. Dize sonlarında 'bugün' ve 'oldu' kelimeleri kelime redifi, '-du/-dı' ekleri ise ek redifidir. Şiir ölüm temalı olup lirik bir nitelik taşır. Bent ve kavuştak yapıları mevcuttur. Bu durum, diğer seçeneklerde belirtilen yapısal, biçimsel ve tematik özelliklerin doğru olduğunu göstermektedir.
Seçeneklerin doğruluğunu metin üzerinden teyit etmek için kafiye, redif, ölçü ve tema analizi yapılır.
3
İslamiyet öncesi dönemle karşılaştırma yapma ve yanlış seçeneği bulma
İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' (yuğ törenlerinde söylenen ölüm şiirleri), halk edebiyatında 'ağıt' türünün karşılığıdır; türkü nazım biçiminin karşılığı değildir. Dolayısıyla sagu türünün doğrudan halk edebiyatındaki karşılığının türkü olduğunu söyleyen seçenek yanlıştır.
Edebi türlerin tarihi dönemlerdeki karşılıklarını (sagu - ağıt - mersiye) doğru ilişkilendirmek sorunun doğru cevabına ulaşmayı sağlar.

Key Concept

Türkü nazım biçiminin yapısal (bent, kavuştak), biçimsel (hece ölçüsü, redif) ve tematik özelliklerinin belirlenmesi ile diğer dönemlerdeki tür karşılıklarının ayırt edilmesi.
Estimated Time:2m 0s
Question 95Question

19. yüzyıl âşık edebiyatının en önemli hiciv şairlerindendir. Kayseri’nin Develi ilçesinde doğmuş, bir süre İstanbul’da yaşamış ancak yönetime ve toplumsal aksaklıklara yönelik sert eleştirileri nedeniyle buradan ayrılmak zorunda kalmıştır. Şiirlerinde hem hece hem de aruz ölçüsünü kullanmakla birlikte asıl başarısını heceyle yazdığı koşma, semai ve özellikle toplumsal yergi içeren taşlamalarında göstermiştir.

Bu parçada söz edilen âşık edebiyatı temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Seyrani

Answer

Seyrani
Parçada ipuçları verilen sanatçı Seyrani'dir. Kayseri'nin Develi ilçesinde doğmuş olması, İstanbul'da yaşayıp hicivleri yüzünden oradan ayrılmak zorunda kalması, hem aruz hem de heceyi kullanıp asıl ününü taşlamalarıyla (yergi) kazanması doğrudan Seyrani'yi göstermektedir.

Step-by-Step Solution

1
Parçadaki biyografik ipuçlarını incelemek.
Sanatçının Kayseri'nin Develi ilçesinde doğduğu ve İstanbul'da yaşayıp buradaki aksaklıkları eleştirmesi sebebiyle memleketine dönmek zorunda kaldığı belirlenir.
Sanatçının coğrafi kökeni ve hayat hikayesi, onu diğer 19. yüzyıl şairlerinden ayırmak için en somut veridir.
2
Sanatçının edebi tarzını ve kullandığı ölçüleri değerlendirmek.
Sanatçının hem hece hem aruz ölçüsünü kullandığı ancak asıl başarısını hece ölçüsüyle yazdığı taşlamalarında (hiciv/yergi) gösterdiği anlaşılır.
Hem aruz-hece ortaklığı hem de taşlama alanındaki öncülüğü, adayın doğru temsilciyi kesin olarak teşhis etmesini sağlar.

Key Concept

Âşık Edebiyatı Temsilcileri ve Edebi Özellikleri
Estimated Time:1m 30s
Question 96Question

Aşağıda sol sütunda verilen âşık edebiyatı temsilcilerini, sağ sütundaki kendilerine özgü belirleyici edebî nitelik ve eser bilgileriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Köroğlu
Karacaoğlan
Bayburtlu Zihni
Âşık Şenlik

Matches

Show answer & explanation

Answer

Köroğlu - 16. yüzyılda Bolu Beyi ile mücadelesiyle bilinen koçaklama şairi; Karacaoğlan - 17. yüzyılda divan etkisi taşımayan Toroslar şairi; Bayburtlu Zihni - 19. yüzyılda Sergüzeştname ve Bayburt ağıtının sahibi; Âşık Şenlik - 19. yüzyılda 93 Koçaklaması ve halk hikâyeleri tasnifçisi.
Köroğlu, Bolu Beyi ile mücadelesi ve 16. yüzyıl koçaklamalarıyla; Karacaoğlan, divan etkisinden uzak 17. yüzyıl lirik söyleyişiyle; Bayburtlu Zihni, 19. yüzyıldaki 'Sergüzeştname' adlı eseri ve aruz-hece ortak kullanımıyla; Âşık Şenlik ise 19. yüzyılda Çıldırlı olması, halk hikâyeleri tasnif etmesi ve '93 Koçaklaması' ile doğru bir biçimde eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Sanatçıların yaşadıkları yüzyılları ve temel temalarını belirleme
Köroğlu 16. yüzyılda epik/koçaklama tarzında; Karacaoğlan 17. yüzyılda lirik/aşk tarzında; Bayburtlu Zihni ve Âşık Şenlik ise 19. yüzyılda eser vermiştir.
Yüzyıl bilgisi ve temel üslup özellikleri, doğru eşleştirme için ilk ve en önemli ayırt edici kriterdir.
2
Eser, olay ve yöre ipuçlarını kullanarak eşleştirmeyi tamamlama
Köroğlu Bolu Beyi mücadelesiyle, Karacaoğlan Toroslar ve arı Türkçesiyle, Bayburtlu Zihni 'Sergüzeştname' eseriyle, Âşık Şenlik ise Çıldır yöresi ve '93 Koçaklaması' ile eşleşir.
Âşık edebiyatında sanatçıları ayırt etmek için meşhur şiirleri, eserleri veya efsaneleştikleri tarihî olaylar en güvenilir verilerdir.

Key Concept

Âşık Edebiyatı Sanatçılarının Yüzyılları, Edebî Özellikleri ve Eserleri
Estimated Time:2m 0s
Question 97Question

Divan şiirine ilgi duyarak aruz ölçüsüyle divan tarzı şiirler de yazan âşık edebiyatı temsilcileri, heceyle yazdıkları şiirlerde de özgün bir söyleyiş yakalamışlardır. Bu şairlerden biri, hem aruz hem heceyi ustalıkla kullanmasıyla bilinir. Özellikle memleketi Rus işgaline uğradıktan sonra oraya yaptığı ziyaret sonrasında kaleme aldığı, 'Vardım ki yurdundan ayağ göçürmüş / Yavru gitmiş ıssız kalmış otağı' dizeleriyle başlayan meşhur ağıtı/koşması ile tanınır. Ayrıca başından geçen olayları mesnevi biçiminde anlattığı *Sergüzeştname* adlı eseri, onun edebî kişiliğinin en önemli parçalarından biridir.

Bu parçada sözü edilen âşık edebiyatı temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Bayburtlu Zihni

Answer

Bayburtlu Zihni
Parçada sözü edilen ve Rus işgali karşısındaki üzüntüsünü dile getiren, Sergüzeştname adlı eserin sahibi olan şair Bayburtlu Zihni'dir. Kendisi hem hece hem de aruz ölçüsünü kullanmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Parçadaki ipuçlarını (hem hece hem aruz kullanımı, Sergüzeştname eseri ve Rus işgali temalı şiir) analiz edin.
Bu özellikler 19. yüzyıl şairi Bayburtlu Zihni'ye işaret etmektedir.
Sergüzeştname eseri ve Rus işgali üzerine yazılan ünlü koşma doğrudan Bayburtlu Zihni ile özdeşleşmiştir.
2
Diğer seçenekleri eleyin.
Dadaloğlu aruz kullanmamıştır; Âşık Ömer 17. yüzyıldadır; Seyrani ve Erzurumlu Emrah'ın ise Sergüzeştname adında bir eseri yoktur.
Doğru şairi bulmak için ayırt edici eser ve dönem bilgilerini kullanmak gerekir.

Key Concept

Bayburtlu Zihni'nin hayatı, edebi kişiliği ve eserleri
Question 98Question

Aşağıda sol sütunda verilen âşık edebiyatı temsilcilerini, sağ sütunda yer alan belirleyici edebî nitelik ve eser bilgileriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Ercişli Emrah
Dertli
Ruhsati
Murat Çobanoğlu

Matches

Show answer & explanation

Answer

Ercişli Emrah - 17. yüzyılda yaşamış, sadece hece ölçüsüyle yazan âşık; Dertli - Telli Saz taşlamasıyla tanınan 19. yüzyıl ozanı; Ruhsati - Sivas Deliktaş doğumlu Ruhsati Kolu kurucusu; Murat Çobanoğlu - Kiziroğlu Mustafa Bey türküsüyle tanınan Karslı Cumhuriyet Dönemi âşığı.
Doğru eşleştirmede; Ercişli Emrah aruzdan etkilenmeyen 17. yüzyıl şairi ve "Emrah ile Selvi" hikâyesinin kahramanı olarak; Dertli softalığı hicveden ünlü "Telli Saz" şiirinin sahibi olarak; Ruhsati Sivas Deliktaş kökenli "Ruhsati Kolu" kurucusu olarak; Murat Çobanoğlu ise "Kiziroğlu Mustafa Bey" türküsüyle tanınan Cumhuriyet Dönemi Karslı âşığı olarak birbiriyle tam uyuşmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Sanatçıların yüzyıllarını ve ölçü tercihlerini analiz etme.
Ercişli Emrah 17. yüzyılda sadece hece ölçüsü kullanmıştır. Dertli ve Ruhsati 19. yüzyılda hem hece hem aruzla yazmışlardır. Murat Çobanoğlu ise 20. yüzyıl Cumhuriyet Dönemi ozanıdır.
Zaman dilimi ve dil özellikleri, âşık edebiyatı sanatçılarını ayırt etmede ilk temel adımdır.
2
Sanatçıların öne çıkan belirleyici eserlerini ve edebi kavramlarını eşleştirme.
Ercişli Emrah "Emrah ile Selvi" hikâyesiyle, Dertli "Telli Saz" taşlamasıyla, Ruhsati "Ruhsati Kolu" ile, Murat Çobanoğlu ise "Kiziroğlu Mustafa Bey" türküsüyle eşleşir.
Bu eserler ve kavramlar, bu sanatçıların edebiyat tarihindeki en belirgin imzalarıdır.

Key Concept

Âşık Edebiyatı Temsilcilerinin Yüzyılları, Edebî Özellikleri ve Eserleri
Question 99Question

Gül erken
Dost ağlasın gül erken
Feleğin bir işi var
Ağlatır o gülerken

Bu dizelerin nazım biçimi ve özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: İlk dizesinin hece sayısı diğerlerinden az olan, dize sonlarında cinaslı kafiyeye yer verilmiş bir kesik (cinaslı) manidir.

Answer

İlk dizesinin hece sayısı diğerlerinden az olan, dize sonlarında cinaslı kafiyeye yer verilmiş bir kesik (cinaslı) manidir.
Şiir, aaba kafiye örgüsüyle yazılmış tek bir dörtlükten oluşmaktadır. İlk dizesi yedi heceli standart mani dizelerinden kısa olup ('Gül erken' 3 heceli) dize sonlarındaki 'gül erken' ve 'gülerken' sözcükleri cinaslı kafiye oluşturmuştur. Bu özellikleri taşıyan manilere kesik veya cinaslı mani denir. Bu nedenle doğru cevap bu özellikleri açıklayan seçenektir.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin hece sayılarını ve kafiye şemasını belirleme
Şiir tek dörtlükten oluşmaktadır ve aaba kafiye şemasına sahiptir. İlk dize 'Gül erken' 3 heceli, diğer dizeler ise 7 hecelidir.
Mani nazım biçiminin temel özelliklerinden biri aaba kafiye düzeni ve genellikle 7'li hece ölçüsüdür. İlk dizesi 7 heceden kısa olan maniler kesik mani adını alır.
2
Dize sonlarındaki ses benzerliklerini (kafiyeyi) analiz etme
Dize sonlarındaki 'gül erken' (gülün erken açması/vakti) ile 'gülerken' (gülümserken) ifadeleri yazılış ve okunuş olarak aynı olmalarına rağmen farklı anlamlara sahiptir.
Yazılışları aynı, anlamları farklı sözcüklerin dize sonunda kullanılması cinaslı kafiyeyi oluşturur.
3
Şiirin nazım biçimini nihai olarak tespit etme
Dize sonlarında cinas barındıran ve ilk dizesi eksik (kesik) olan bu tek dörtlük, anonim halk edebiyatı nazım biçimlerinden kesik (cinaslı) manidir.
Elde edilen biçimsel ve içeriksel veriler bizi doğrudan kesik mani kavramına götürür.

Key Concept

Anonim halk edebiyatı nazım biçimlerinden kesik (cinaslı) maninin yapısal ve ahenk özellikleri
Question 100Question

16. yüzyılda yaşamış, şiirlerinde din dışı konulara da yer vermekle birlikte Alevi-Bektaşi tasavvuf anlayışını coşkulu ve lirik bir dille savunmuştur. Şiirlerinin tamamını hece ölçüsüyle yazmış, divan edebiyatının etkisinden uzak durmuştur. Sivas ��evresinde yaşamış ve inançları uğruna asılarak idam edilmiştir.

Aşağıdaki dizeler bu şairin edebi üslubunu yansıtmaktadır:

*Kadılar müftüler fetva yazarsa*
*İşte kement işte boynum asarsa*
*İşte hançer işte başım keserse*
*Dönen dönsün ben dönmezem yolumdan*

Bu parçada söz edilen ve şiirinden bir bölüm verilen dinî-tasavvufî halk edebiyatı temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Pir Sultan Abdal

Answer

Parçada tanıtılan ve şiirinden örnek verilen sanatçı Pir Sultan Abdal'dır.
Parçada özellikleri ve şiirinden bir bölümü verilen şair Pir Sultan Abdal'dır. Kendisi 16. yüzyılda yaşamış, Alevi-Bektaşi tasavvuf geleneğinin en önemli isimlerinden biri olmuştur. Divan edebiyatı etkisinden uzak kalarak tüm şiirlerini hece ölçüsüyle yazmış, Sivas'ta inançları ve siyasi olaylar sebebiyle idam edilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Parçada verilen edebi ve biyografik özellikleri analiz etmek.
Şairin 16. yüzyılda yaşadığı, hece ölçüsünü kullandığı, divan etkisinden uzak durduğu ve Sivas'ta idam edildiği bilgileri belirlenir.
Sanatçıyı ayırt etmek için biyografik ipuçları kullanılır.
2
Verilen şiir kesitinin dil, üslup ve tema özelliklerini değerlendirmek.
Dizelerin coşkulu bir direniş ve kararlılık (yolundan dönmeme) içerdiği, yalın bir dille yazıldığı görülür.
Bu üslup ve tema, Alevi-Bektaşi edebiyatındaki nefeslerin genel karakteristiğidir.
3
Tüm verileri birleştirerek şairi tespit etmek.
Verilen bilgilerin ve 'dönen dönsün ben dönmezem yolumdan' dizelerinin Pir Sultan Abdal'a ait olduğu sonucuna ulaşılır.
Bu özelliklerin tamamı ve ünlü dizeler sadece Pir Sultan Abdal ile eşleşmektedir.

Key Concept

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Temsilcileri ve Edebi Şahsiyetleri
PreviousPage 5 / 7Next
Halk Edebiyatı Practice Questions — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Page 5 | Examkin