Halk Edebiyatı

127 questions

Question 101Question

Aşağıdaki numaralanmış Âşık edebiyatı dörtlüklerini; hece ölçüsü, üslup ve tema özelliklerini dikkate alarak sağda karışık olarak verilen nazım biçimi ve türü eşleştirmeleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Ala gözlü benli dilber
Koma beni el yerine
Altın kemer olayım da
Dolanayım bel yerine
Yiğitler yurdunda doğup büyüyen
Düşmanın üstüne atlar atılır
Kalkan kılıç ile cenge yürüyen
Yiğidin şanına şanlar katılır
Bre ağalar behey beyler
Hemen çöktü bir karanlık
Yalan dünya yalan dünya
Göz açıp yummak bir anlık
Adalet kalmadı hep oldu talan
Doğru söyleyenin dilleri yalan
Rüşvet ile döner çarkı devranın
Fakirin hâlinden anlayan hani

Matches

Show answer & explanation

Answer

Aşk temalı 8'li dörtlük semai (güzelleme) ile; yiğitlik konulu 11'li dörtlük koşma (koçaklama) ile; 'bre, behey' ünlemleri içeren 8'li dörtlük varsağı ile; toplumsal yozlaşmayı eleştiren 11'li dörtlük ise koşma (taşlama) ile eşleşmektedir.
Dörtlüklerin yapısal ve içeriksel çözümlemeleri yapıldığında; lirik duygular barındıran 8'li dörtlük semaiyle (güzelleme), kahramanlık temasını işleyen 11'li dörtlük koşmayla (koçaklama), 'bre, behey' gibi ünlemler içeren 8'li dörtlük varsağıyla, toplumsal adaletsizlikleri eleştiren 11'li dörtlük ise koşmayla (taşlama) tam olarak eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Dörtlüklerin hece sayılarını sayarak hece ölçülerini belirleyin.
Birinci ve üçüncü dörtlüklerin 8'li; ikinci ve dördüncü dörtlüklerin ise 11'li hece ölçüsüyle söylendiği saptanır.
Âşık edebiyatında hece sayısı, koşma (11'li) ile semai ve varsağı (8'li) ayrımını yapmak için en temel yapısal kriterdir.
2
Şiirlerin temalarını ve üslup özelliklerini (anahtar ünlemleri) inceleyin.
Birinci dörtlükte sevgili ve lirik duygular (aşk); ikinci dörtlükte cenk ve yiğitlik; üçüncü dörtlükte 'bre' ve 'behey' ünlemleri ile hayata karşı yiğitçe bir duruş; dördüncü dörtlükte ise rüşvet ve adalet kaybı üzerinden toplumsal eleştiri tespit edilir.
Tematik yönelimler nazım türlerini (güzelleme, koçaklama, taşlama) belirlerken; üslup özellikleri varsağı gibi özel nazım biçimlerinin ayırt edilmesini sağlar.
3
Bulunan yapısal ve tematik özellikleri sağdaki seçeneklerle doğru biçimde eşleştirin.
İlk dörtlük güzelleme semaiye; ikinci dörtlük koçaklama koşmaya; üçüncü dörtlük varsağıya; dördüncü dörtlük ise taşlama koşmaya bağlanır.
Hem hece ölçüsü hem de tema özellikleri bir araya getirilerek doğru nazım biçimi ve türü eşleştirmesi tamamlanır.

Key Concept

Âşık Edebiyatı Nazım Biçimleri ve Türleri (Hece ölçüsü, tema ve biçimsel unsurların analizi)
Estimated Time:2m 0s
Question 102Question

Aşağıdaki sol sütunda verilen dinî-tasavvufî Türk edebiyatı temsilcilerini, sağ sütundaki en belirgin özellikleri ve edebî şahsiyetleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Aziz Mahmud Hüdâyî
Niyâzî-i Mısrî
Kazak Abdal
Hatayî (Şah İsmail)

Matches

Show answer & explanation

Answer

Doğru eşleştirme şu şekildedir: Aziz Mahmud Hüdâyî, Celvetiye tarikatının kurucusu olmasıyla; Niyâzî-i Mısrî, Halvetiyye'nin Mısriyye kolunun kurucusu ve Limni sürgün�� olmasıyla; Kazak Abdal, Alevi-Bektaşi edebiyatında şathiye ve taşlamalarıyla öne çıkmasıyla; Hatayî ise Safevi Devleti kurucusu olması ve coşkulu nefesler yazmasıyla eşleşmektedir.
Şairlerin belirleyici özellikleri incelendiğinde; Aziz Mahmud Hüdâyî Celvetiye tarikatının kurucusu olarak hece ve aruzla ilahiler yazmıştır. Niyâzî-i Mısrî, Halvetiyye'nin Mısriyye kolunun kurucusu olup Limni adasına sürgün edilmiştir. Kazak Abdal, alaycı üslubu, şathiyeleri ve taşlamaları ile tanınır. Hatayî takma adını kullanan Şah İsmail ise Safevi Devleti'nin kurucusudur ve coşkulu nefesleriyle Alevi-Bektaşi edebiyatını etkilemiştir. Bu bilgiler doğrultusunda eşleştirme eksiksiz tamamlanır.

Step-by-Step Solution

1
Temsilcilerin yüzyıllarını ve temel özelliklerini belirleme
Aziz Mahmud Hüdâyî (16-17. yy, Celvetiye kurucusu), Niyâzî-i Mısrî (17. yy, Mısriyye kolu, Limni sürgünü), Kazak Abdal (17. yy, şathiye ve taşlama) ve Hatayî (16. yy, Safevi kurucusu, nefesler) şairlerinin kimlikleri ve özellikleri tespit edilir.
Eşleştirmenin doğru yapılabilmesi için her şairin kendine has biyografik ve edebî özelliklerinin bilinmesi gerekir.
2
Şairler ile açıklamaları eşleştirme
Aziz Mahmud Hüdâyî ile Celvetiye kurucusu olma bilgisi; Niyâzî-i Mısrî ile Halvetiyye/Mısriyye kolu kurucusu ve Limni sürgünü olma bilgisi; Kazak Abdal ile şathiye/taşlama yazarı olma bilgisi; Hatayî ile Safevi Devleti kurucusu olma bilgisi eşleştirilir.
Şairlerin edebî portrelerinde yer alan ayırt edici ipuçları doğru seçeneğe ulaşmayı sağlar.

Key Concept

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Temsilcileri ve Edebî Özellikleri
Estimated Time:2m 0s
Question 103Question

I. 18. yüzyılda yaşamış, hem tasavvufi düşüncede hem de astronomi, tıp ve fizik gibi fen bilimlerinde derinleşmiş çok yönlü bir mutasavvıftır.
II. Şiirlerini hem hece hem de aruz ölçüsüyle kaleme almış; teslimiyet anlayışını işleyen ve halk arasında çok sevilen "Tefvizname" manzumesiyle tanınmıştır.
III. Tasavvufi konuların yanı sıra döneminin astronomi, coğrafya ve anatomi bilgilerini de içeren ansiklopedik eseri *Marifetname* ile geniş kitlelere ulaşmıştır.

Yukarıda özellikleri ve eseri verilen dinî-tasavvufî halk edebiyatı temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Erzurumlu İbrahim Hakkı

Answer

Erzurumlu İbrahim Hakkı
Öncüllerde belirtilen 18. yüzyılda yaşama, hem tasavvuf hem fen bilimleriyle ilgilenme, ünlü 'Tefvizname' şiirini yazmış olma ve en önemlisi 'Marifetname' adlı ansiklopedik esere sahip olma özellikleri Erzurumlu İbrahim Hakkı'ya aittir. Bu nedenle doğru cevap Erzurumlu İbrahim Hakkı seçeneğidir.

Step-by-Step Solution

1
Verilen öncüllerdeki yüzyıl ve tema bilgisini analiz etme
Sanatçının 18. yüzyılda yaşadığı ve tasavvuf ile fen bilimlerini birleştirdiği bilgisine ulaşıldı.
Yüzyıl bilgisi, seçeneklerdeki 15. yüzyıl (Eşrefoğlu Rûmî, Kaygusuz Abdal) ve 17. yüzyıl (Niyâzî-i Mısrî, Aziz Mahmud Hüdayi) temsilcilerini elemeyi sağlar.
2
Eser ve şiir (Marifetname ve Tefvizname) bilgisini değerlendirme
Marifetname ve Tefvizname eserlerinin Erzurumlu İbrahim Hakkı'ya ait olduğu belirlendi.
Marifetname, 18. yüzyılda Erzurumlu İbrahim Hakkı tarafından yazılmış ansiklopedik nitelikteki en ünlü eserdir.
3
Doğru seçeneği işaretleme
Belirtilen niteliklerin tamamıyla eşleşen tek sanatçının Erzurumlu İbrahim Hakkı olduğu kesinleşti.
Diğer seçeneklerdeki sanatçılar farklı yüzyıllarda yaşamış ve farklı eserler kaleme almışlardır.

Key Concept

Tekke Edebiyatı Temsilcileri ve Eserleri
Question 104Question

Aşağıdaki dörtlük, âşık edebiyatı geleneksel ürünlerinden birinden alınmıştır:

*İncecikten bir kar yağar*
*Tozar Elif Elif diye*
*Deli gönül abdal olmuş*
*Gezer Elif Elif diye*

Bu dizelerin yapısal ve tematik özellikleri dikkate alındığında, nazım biçimi ve nazım türü aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmi��tir?

Show answer & explanation

Answer: 8'li hece ölçüsüyle yazıldığı için nazım biçimi semai, lirik bir temaya sahip olduğu için nazım türü güzellemedir.

Answer

8'li hece ölçüsüyle yazıldığı için nazım biçimi semai, lirik bir temaya sahip olduğu için nazım t��rü güzellemedir.
Doğru seçenekte belirtildiği üzere, verilen şiir 8'li hece ölçüsüyle yazılmış olup sevgiliye duyulan aşkı lirik bir tarzda işlemektedir. Âşık edebiyatında 8'li hece ölçüsüyle yazılan lirik şiirlerin nazım biçimi semai, nazım türü ise güzellemedir.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin hece sayıları sayılarak şiirin hece ölçüsü belirlenir.
Şiirin tüm dizelerinin 8 heceden oluştuğu görülür.
Hece ölçüsü, Âşık edebiyatında koşma (11'li) ve semai (8'li) ayrımını yapmak için temel yapısal kriterdir.
2
Şiirin teması ve üslubu incelenir.
Elif adındaki sevgiliye duyulan aşkın ve doğa unsurlarının lirik bir dille anlatıldığı tespit edilir.
Tema ve üslup, şiirin nazım türünü (güzelleme, koçaklama vb.) ve varsağı gibi özel nazım biçimlerini belirlememizi sağlar.
3
Belirlenen biçimsel ve tematik özellikler birleştirilerek doğru nazım biçimi ve türü eşleştirilir.
8'li hece ölçüsü ve aşk teması bir araya geldiğinde nazım biçimi semai, nazım türü güzelleme olarak netleşir.
Âşık edebiyatında 8'li heceyle yazılan lirik şiirler semai biçiminde ve güzelleme türünde kabul edilir.

Key Concept

Âşık Edebiyatı Nazım Biçimleri ve Türleri
Question 105Question

Dinî-tasavvufî Türk edebiyatı (tekke edebiyatı) geleneğinde eser vermiş şairler ile onların edebî yönlerini veya eserlerini yansıtan açıklamaların doğru eşleştirmesini yapınız.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Said Emre
Süleyman Çelebi
Aziz Mahmud Hüdayi
Kul Himmet

Matches

Show answer & explanation

Answer

Said Emre - 14. yüzyılda Yunus Emre'nin takipçisi olup hece ve aruzla yazan şair; Süleyman Çelebi - Vesiletü'n-Necat adlı mevlid mesnevisinin yazarı; Aziz Mahmud Hüdayi - Celvetiyye tarikatının kurucusu ve ilahi şairi; Kul Himmet - Pir Sultan Abdal'ın müridi olan 16. yüzyıl nefes şairi.
Doğru eşleştirmede Said Emre 14. yüzyılda Yunus Emre'nin izinden giden şair özelliğiyle; Süleyman Çelebi Vesiletü'n-Necat eseriyle; Aziz Mahmud Hüdayi Celvetiyye tarikatı kuruculuğu ve ilahileriyle; Kul Himmet ise 16. yüzyılda Pir Sultan Abdal'ın etkisiyle yazdığı nefesleriyle doğru bir şekilde eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Vesiletü'n-Necat adlı eserin sahibini belirleme
Süleyman Çelebi ile eşleştirilir.
Türk edebiyatında mevlid türünün en önemli eseri olan Vesiletü'n-Necat, Süleyman Çelebi'ye aittir.
2
Celvetiyye tarikatının kurucusunu belirleme
Aziz Mahmud Hüdayi ile eşleştirilir.
Celvetiyye tarikatının kurucusu olan ve ilahileriyle tanınan mutasavvıf Aziz Mahmud Hüdayi'dir.
3
Yunus Emre'nin takipçisi olan şairi belirleme
Said Emre ile eşleştirilir.
14. yüzyılda Yunus Emre'nin tarzında hece ve aruzla şiirler yazan takipçisi Said Emre'dir.
4
Pir Sultan Abdal'ın müridi olan nefes şairini belirleme
Kul Himmet ile eşleştirilir.
16. yüzyılda yaşayan, Pir Sultan Abdal'ın müridi olup lirik nefesler yazan şair Kul Himmet'tir.

Key Concept

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Temsilcileri ve Eserleri
Estimated Time:2m 0s
Question 106Question

I. 14. yüzyılın sonu ile 15. yüzyılın başlarında yaşamış, asıl adı Alâeddin Gaybî olan şair, Alevi-Bektaşi halk edebiyatı geleneğinin kurucusu kabul edilir.
II. Şiirlerinde hem hece hem de aruz ölçüsünü kullanmış; tasavvufi düşüncelerini aktarırken özellikle mizahi ve iğneleyici bir üsluba sahip şathiyeleriyle öne çıkmıştır.
III. Tasavvufi görüşlerini ve nefs mücadelelerini düzyazı biçiminde dile getirdiği *Budalanâme*, *Mugalatnâme* ve *Vücudnâme* gibi eserleri bulunmaktadır.

Yukarıda bazı özellikleri ve eserleri verilen dinî-tasavvufî halk edebiyatı şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Kaygusuz Abdal

Answer

Kaygusuz Abdal
Parçada özellikleri ve Budalanâme, Mugalatnâme gibi önemli eserleri verilen sanatçı Kaygusuz Abdal'dır. Alâeddin Gaybî adıyla da bilinen şair, Alevi-Bektaşi halk edebiyatı geleneğinin kurucusu sayılır ve şathiye türündeki eserleriyle tanınır.

Step-by-Step Solution

1
Sorudaki birinci öncülde verilen yüzyıl, asıl ad ve edebi ekol bilgilerini incelemek.
Şairin 14. yüzyılın sonu - 15. yüzyılın başlarında yaşadığı, asıl adının Alâeddin Gaybî olduğu ve Alevi-Bektaşi geleneğinin kurucusu olduğu saptanır.
Bu temel biyografik bilgiler adayın seçenekleri daraltmasını sağlar.
2
İkinci öncüldeki üslup ve ölçü tercihlerini değerlendirmek.
Şairin hem aruz hem hece ölçüsünü kullandığı ve şathiyeleriyle ünlendiği belirlenir.
Kaygusuz Abdal, edebiyatımızda özellikle mizahi ve iğneleyici şathiye türünün en önemli temsilcisidir.
3
Üçüncü öncülde listelenen eserleri kontrol etmek.
Budalanâme, Mugalatnâme ve Vücudnâme eserlerinin yazarı belirlenir.
Bu eserler doğrudan Kaygusuz Abdal'a aittir ve şairin kimliğini kesinleştirir.

Key Concept

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Temsilcileri ve Eserleri
Question 107Question

Aşağ��da âşık edebiyatı geleneğine ait iki farklı dörtlük verilmiştir:

I. Dörtlük
*Ela gözlü nazlı yâri*
*Göresim geldi neyleyim*
*Siyah zülfün tel tel edip*
*Öresim geldi neyleyim*

II. Dörtlük
*Kalktı göç eyledi Avşar elleri*
*Ağır ağır giden eller bizimdir*
*Arap atlar yakın eder ırağı*
*Yüce dağdan aşan yollar bizimdir*

Bu dörtlüklerin karşılaştırılmasıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: I. dörtlük naz��m türü yönünden güzelleme iken II. dörtlük nazım biçimi yönünden koçaklama olarak adlandırılır.

Answer

Birinci dörtlüğün nazım türünün güzelleme, ikinci dörtlüğün nazım biçiminin ise koçaklama olduğunu iddia eden yargı yanlıştır. Çünkü koçaklama bir nazım biçimi (şekli) değil, koşma nazım biçiminin yiğitlik, savaş ve kahramanlık konularını işleyen bir nazım türüdür (türüdür). İkinci dörtlüğün nazım biçimi 'koşma', nazım türü ise 'koçaklama'dır.
Dörtlüklerin karşılaştırılmasında sunulan yargılardan birinde ikinci dörtlüğün nazım biçiminin koçaklama olduğu belirtilmiştir. Ancak koçaklama bir nazım biçimi değil, koşma nazım biçiminin yiğitlik konularını ele alan bir nazım türüdür. İkinci dörtlüğün nazım biçimi 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı için koşmadır.

Step-by-Step Solution

1
Dörtlüklerin hece ölçülerini saymak
I. dörtlük 8'li hece ölçüsüyle, II. dörtlük ise 11'li hece ölçüsüyle yazılmıştır.
Âşık edebiyatında hece sayısı, nazım biçimlerini (semai ve koşma) ayırt etmek için en temel ölçüttür.
2
Dörtlüklerin temalarını ve işledikleri konuları incelemek
I. dörtlük lirik bir aşk konusunu (güzelleme), II. dörtlük ise kahramanlık ve göç temasını (koçaklama) işlemektedir.
Tematik içerik, şiirlerin nazım türlerini belirlememizi sağlar.
3
Nazım biçimi ve nazım türü kavramsal ayrımını kontrol etmek
Koşma ve semai birer 'nazım biçimi'; güzelleme ve koçaklama ise koşmanın konularına göre ayrılan 'nazım türleri'dir. Bu doğrultuda ikinci dörtlüğün nazım biçiminin koçaklama olduğunu savunan ifadenin yanlış olduğu belirlenir.
ÖSYM'nin sıklıkla sorduğu biçim ve tür kavram kargaşasını çözerek doğru seçeneğe ulaşmak.

Key Concept

Nazım Biçimi ve Nazım Türü Ayrımı
Estimated Time:1m 30s
Question 108Question

Aşağıda sol sütunda verilen Tekke (dinî-tasavvufî) edebiyatı temsilcilerini, sağ sütunda verilen belirgin eser ve edebî özellikleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Hacı Bektaş-ı Veli
Yunus Emre
Kaygusuz Abdal
Eşrefoğlu Rûmî

Matches

Show answer & explanation

Answer

Hacı Bektaş-ı Veli - Makâlât eseri ve Dört Kapı Kırk Makam ilkesi ile; Yunus Emre - Risâletü'n-Nushiyye adlı mesnevisi ile; Kaygusuz Abdal - şathiyeleri, Budalanâme ve Mugalatnâme eserleri ile; Eşrefoğlu Rûmî - Müzekki'n-Nüfûs eseri ile eşleşmelidir.
Hacı Bektaş-ı Veli tasavvuf prensiplerini anlattığı Makâlât eseriyle, Yunus Emre insan sevgisi temalı lirik şiirlerinin yanında yazdığı Risâletü'n-Nushiyye didaktik mesnevisiyle, Kaygusuz Abdal hicivsel şathiyeleri ve Budalanâme eseriyle, Eşrefoğlu Rûmî ise nefs terbiyesini ele alan Müzekki'n-Nüfûs adlı eseriyle doğrudan ve tam olarak örtüşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Hacı Bektaş-ı Veli'nin bilinen en önemli eseri belirlenir.
Hacı Bektaş-ı Veli, Dört Kapı Kırk Makam sistemini anlatan Makâlât adlı eserle eşleşir.
Makâlât, yazarın tasavvuf anlayışını özetleyen en temel eseridir.
2
Yunus Emre'nin eserleri ve edebi kişiliği incelenir.
Yunus Emre, didaktik mesnevi niteliğindeki Risâletü'n-Nushiyye eseriyle eşleşir.
Risâletü'n-Nushiyye, Yunus Emre'nin mesnevi nazım biçimiyle yazdığı tek ve özgün eseridir.
3
Kaygusuz Abdal'ın üslubu ve öne çıkan eserleri taranır.
Kaygusuz Abdal, Budalanâme ve şathiyeleri içeren seçenekle eşleşir.
Budalanâme ve Mugalatnâme, sanatçının en tanınmış mensur eserleridir.
4
Eşrefoğlu Rûmî'nin kurucusu olduğu kol ve eseri aranır.
Eşrefoğlu Rûmî, Müzekki'n-Nüfûs adlı mensur ahlak kitabı ve Eşrefiyye kolu ile eşleşir.
Müzekki'n-Nüfûs, Eşrefoğlu Rûmî'nin en çok okunan ve tanınan tasavvufi eseridir.

Key Concept

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı şairlerinin yüzyılları, temsil ettikleri ekoller ve temel eserleriyle doğru bir şekilde eşleştirilmesi.
Estimated Time:2m 0s
Question 109Question

17. yüzyılda yaşamış, Halvetiyye tarikatının kendi adıyla anılan kolunu kurmuş dinî-tasavvufî Türk edebiyatı temsilcisidir. Hem aruz hem de hece ölçüsüyle şiirler yazan sanatçı, Yunus Emre’nin samimi ve coşkulu tasavvuf anlayışıyla Fuzûlî’nin lirik divan estetiğini birleştirmiştir. Dönemin siyasileri ve ulemasıyla yaşadığı fikir ayrılıkları nedeniyle Limni Adası’na sürgün edilen ve orada vefat eden şairin tasavvufi görüşlerini açıklayan Türkçe ve Arapça mensur eserlerinin yanı sıra divanı da bulunmaktadır.

Bu parçada söz edilen tekke edebiyatı temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Niyazi-i Mısri

Answer

Niyazi-i Mısri
Parçada verilen tüm edebi ve biyografik özellikler (17. yüzyıl şairi olması, Halvetiyye tarikatının Mısriyye kolunu kurması, Yunus Emre'nin tasavvuf coşkusu ile Fuzûlî'nin lirik tarzını birleştirmesi ve Limni Adası'na sürgün edilerek orada vefat etmesi) Niyazi-i Mısri'nin şahsiyetiyle birebir uyuşmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Parçada verilen biyografik ipuçlarını (yüzyıl, tarikat kolu, edebi etkileşimler ve sürgün yeri) analiz etmek
Sanatçının 17. yüzyılda yaşadığı, Halvetiyye'nin Mısriyye kolunu kurduğu, Yunus Emre ile Fuzûlî tarzını harmanladığı ve Limni Adası'na sürgün edildiği tespit edilmiştir.
Şairin kimliğini belirlemek için ayırt edici biyografik ve edebi özelliklerin tespiti gereklidir.
2
Elde edilen verileri seçeneklerdeki şairlerin biyografileriyle karşılaştırmak
Aziz Mahmud Hüdayi'nin Celvetiyye kolunu kurduğu, Eşrefoğlu Rumi'nin 15. yüzyılda, Erzurumlu İbrahim Hakkı'nın ise 18. yüzyılda yaşadığı belirlenerek bu seçenekler elenmiştir.
Yanlış seçenekleri eleyerek doğru sonuca ulaşmak hedeflenmiştir.
3
Limni sürgünü ve Mısriyye kolu kuruculuğu bilgilerini Niyazi-i Mısri biyografisiyle eşleştirmek
Tüm bu ayırt edici özelliklerin Niyazi-i Mısri'ye ait olduğu kesinleştirilmiştir.
Doğru şıkka ulaşarak çözümü tamamlamak için son kontrol yapılmıştır.

Key Concept

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Temsilcileri ve Edebî Şahsiyetleri
Estimated Time:2m 0s
Question 110Question

Aşağıdaki numaralanmış dörtlükleri, hece ölçüsü, üslup ve tema özelliklerine göre sağda verilen uygun nazım biçimi ve türü eşleştirmeleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

I. D��rtlük:
Benden selam olsun Bolu Beyi'ne
Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
Ok gıcırtısından kalkan sesinden
Dağlar gümbür gümbür seslenmelidir
II. Dörtlük:
Yüce dağların başında
Salkım salkım olan bulut
Saçın çözüp benim için
Yaşın yaşın ağlar mısın
III. Dörtlük:
Yürü bire yalan dünya
Sana konan göçer bir gün
İnsan bir ekin misali
Seni eken biçer bir gün
IV. Dörtlük:
Adalet kalmadı hep zulüm doldu
Geçti şu baharın gülleri soldu
Dünyanın gidişi acayip oldu
Koyun belli değil kurt belli değil

Matches

Show answer & explanation

Answer

I. Dörtlük -> 11'li hece ölçüsüyle söylenmiş, epik konulu bir koşma (koçaklama); II. Dörtlük -> 8'li hece ölçüsüyle söylenmiş, lirik konulu bir semai (güzelleme); III. Dörtlük -> 8'li hece ölçüsüyle söylenmiş, yiğitçe/felekten şikayetçi edalı bir varsağı; IV. Dörtlük -> 11'li hece ölçüsüyle söylenmiş, eleştirel konulu bir koşma (taşlama)
Dörtlüklerin hece sayıları ve tematik özellikleri incelendiğinde; Bolu Beyi'ne meydan okuyan 11'li dörtlük koçaklama koşma ile, bulut ve sevgili temalı lirik 8'li dörtlük güzelleme semai ile, 'bire' ünlemli 8'li dörtlük varsağı ile ve toplumsal aksaklıkları yeren 11'li dörtlük taşlama koşma ile kusursuz bir şekilde eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Dörtlüklerin hece ölçülerini belirlemek için ünlü harfleri sayınız.
I. Dörtlük 11'li, II. Dörtlük 8'li, III. Dörtlük 8'li ve IV. Dörtlük 11'li hece ölçüsüyle yazılmıştır. Bu durum hece sayısı yönünden eşleştirmeyi daraltır.
Âşık edebiyatında koşma ve semai/varsağı ayrımında hece sayısı en temel yapısal belirleyicidir.
2
Dörtlüklerin üslup ve anahtar sözcüklerini inceleyiniz.
III. Dörtlükte geçen 'bire' ünlemi doğrudan varsağı nazım biçimine işaret eder. II. Dörtlük lirik (güzelleme), I. Dörtlük yiğitçe (koçaklama), IV. Dörtlük ise yerme/eleştiri (taşlama) tonu barındırır.
Nazım türlerinin belirlenmesinde işlenen tema ve üslup özellikleri belirleyicidir.
3
Elde edilen hece ölçüsü ve tema/üslup verilerini birleştirerek doğru eşleştirmeleri tamamlayınız.
I. Dörtlük 11'li koçaklama koşma ile, II. Dörtlük 8'li güzelleme semai ile, III. Dörtlük 'bire' ünlemli varsağı ile, IV. Dörtlük ise 11'li taşlama koşma ile eşleşir.
Her bir dörtlük hem yapısal (hece ölçüsü) hem de tematik olarak yalnızca bir tanıma tam uyum sağlamaktadır.

Key Concept

Âşık Edebiyatı Nazım Biçimleri ve Türlerinin Yapısal (Hece Ölçüsü, Ünlemler) ve Tematik (Koçaklama, Güzelleme, Taşlama) Özelliklerine Göre Ayırt Edilmesi
Question 111Question

Âşık edebiyatı geleneğine ait aşağıdaki dörtlük verilmiştir:

*Ala gözlü benli dilber*
*Koma beni el yerine*
*Altın kemerin olayım*
*Dola beni bel yerine*

Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: Hece ölçüsünün 11'li olması ve lirik bir anlatıma sahip olması nedeniyle nazım biçimi güzelleme, nazım türü ise koşmadır.

Answer

Hece ölçüsünün 11'li olduğunu, nazım biçiminin güzelleme ve nazım türünün koşma olduğunu belirten seçenek söylenemez. Çünkü şiir 8'li hece ölçüs��yle yazılmıştır; ayrıca güzelleme nazım türü, koşma ise nazım biçimidir.
Verilen dörtlük incelendiğinde her dizenin 8 heceden oluştuğu görülmektedir. Âşık edebiyatında 8'li hece ölçüsüyle yazılan nazım biçimi semaidir. İlgili yanlış seçenekte ise hece ölçüsü 11'li olarak belirtilmiş, ayrıca biçimsel özellik olan 'koşma' ile tematik özellik olan 'güzelleme' kavramları ters verilerek kavram kargaşası yaratılmıştır. Bu nedenle bu ifade dörtlükle ilgili olarak söylenemez.

Step-by-Step Solution

1
Dörtlüğün hece ölçüsünü belirlemek için dizelerdeki heceler sayılır.
Her dizenin 8 heceden oluştuğu tespit edilir ('A-la göz-lü ben-li dil-ber' -> 8 hece).
Âşık edebiyatında hece sayısı, şiirin nazım biçimini (koşma veya semai) belirlemede en temel kriterlerden biridir.
2
Şiirin teması analiz edilerek nazım türü belirlenir.
Sevgiliye hitap edildiği, aşk ve güzellik temalarının işlendiği görülür; bu durum şiirin nazım türünün güzelleme olduğunu gösterir.
Konularına göre âşık edebiyatı ürünleri güzelleme (aşk/doğa), koçaklama (kahramanlık), taşlama (yergi) veya ağıt (ölüm) olarak sınıflandırılır.
3
Nazım biçimi ile nazım türü terimlerinin tanımları karşılaştırılır.
Semai bir nazım biçimi iken güzelleme bir nazım türüdür.
Nazım biçimi şiirin dış yapısını (ölçü, kafiye şeması), nazım türü ise şiirin içeriğini (konusunu) ifade eder. Bu kavramların karıştırılmaması gerekir.
4
Yanlış olan seçenek tespit edilir.
Şiirin 11'li hece ölçüsüyle yazıldığını öne süren ve nazım biçimi ile nazım türü kavramlarını ters eşleştiren yargının yanlış olduğu belirlenir.
Bu yargı hem dörtlükteki hece sayısıyla hem de edebiyat teorisindeki terimlerin tanımlarıyla doğrudan çelişmektedir.

Key Concept

Âşık edebiyatında nazım biçimi (hece ölçüsüne göre belirlenen koşma, semai) ile nazım türü (konuya göre belirlenen güzelleme, koçaklama vb.) kavramlarının farkı.
Estimated Time:2m 0s
Question 112Question

Aşağıda âşık edebiyatı geleneğinden alınmış bazı d��rtlükler ve bu dörtlüklerin ait olduğu nazım biçimi/türü sınıflandırmaları karışık olarak verilmiştir. Dörtlüklerin hece ölçüsü, dil ve tema özelliklerini dikkate alarak sol sütundaki dörtlükleri sağ sütundaki doğru nazım biçimi ve nazım türüyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Behey elâ gözlü dilber
Vakit erişti gidelim
Bize kısmet bu yerlerde
Durmayalım tez gidelim
Yeşil başlı gövel ördek
Uçar gider göle doğru
Yardan bir haber gelirse
Giderim o yola doğru
Kalktı göç eyledi Avşar elleri
Ağır ağır giden eller bizimdir
Arap atlar yakın eder ırağı
Yüce dağdan aşan yollar bizimdir
Ormanda büyüyen adam azgını
Çarşıda pazarda adam beğenmez
Medrese kaçkını şerir yezidi
Ulu yetmiş iki adem beğenmez

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sol sütunda verilen birinci dörtlük Varsağı nazım biçimiyle; ikinci dörtlük Semai biçiminde ve Güzelleme türüyle; üçüncü dörtlük Koşma biçiminde ve Koçaklama türüyle; dördüncü dörtlük ise Koşma biçiminde ve Taşlama türüyle eşleşmelidir.
Dörtlüklerin hece ölçüleri ve konuları incelendiğinde; 'Behey' ünlemli ve 8'li hece ölçülü dörtlük Varsağı nazım biçimiyle; aşk temalı ve 8'li hece ölçülü dörtlük Semai-Güzelleme ile; yiğitlik temalı ve 11'li hece ölçülü dörtlük Koşma-Koçaklama ile; toplumsal yergi barındıran ve 11'li hece ölçülü dörtlük ise Koşma-Taşlama ile tam olarak eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Hece ölçüsünün sayılması
Dörtlüklerin hece sayıları belirlenir: Birinci ve ikinci dörtlükler 8'li, üçüncü ve dördüncü dörtlükler ise 11'li hece ölçüsüyle yazılmıştır.
Âşık edebiyatında hece ölçüsü, nazım biçimlerini (koşma ile semaiyi) birbirinden ayırmak için en temel yapısal unsurdur.
2
Üslup özelliklerinin (ünlemlerin) tespiti
Birinci dörtlükteki 'Behey' ünlemi tespit edilir.
Güney Anadolu'daki Varsak boyuna ait yiğitçe, mertçe bir eda taşıyan ve 'bre, hey, behey' gibi ünlemler barındıran 8'li hece ölçülü şiirler doğrudan Varsağı olarak sınıflandırılır.
3
Dörtlüklerin temalarına (nazım türlerine) göre incelenmesi
İkinci dörtlükte 'yar' ve 'yeşil başlı gövel ördek' gibi aşk/doğa ögeleriyle Güzelleme; üçüncü dörtlükte 'Avşar elleri, arap atlar' gibi yiğitlik ve mücadele ögeleriyle Koçaklama; dördüncü dörtlükte ise 'adam beğenmez, medrese kaçkını' gibi yergi ögeleriyle Taşlama türleri tespit edilir.
Hece ölçüsüyle belirlenen nazım biçimlerinin hangi nazım türüne ait olduğunu anlamak için şiirin ana temasına odaklanılması gerekir.

Key Concept

Âşık edebiyatı nazım biçimlerini (koşma, semai, varsağı) hece ölçüsü ve üslup özelliklerine göre ayırt etme; nazım türlerini (güzelleme, koçaklama, taşlama) ise tematik özelliklerine göre belirleme.
Question 113Question

Ormanda büyüyen adam azgını
Çarşıda pazarda adam beğenmez
Üyezi sineği görse ürker de
Kendi yanındaki devi beğenmez

Âşık edebiyatı geleneğine ait bu dörtlükle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: 11'li hece ölçüsüyle yazılan bu şiirin nazım biçimi koşma, nazım türü ise taşlamadır.

Answer

11'li hece ölçüsüyle yazılan bu şiirin nazım biçimi koşma, nazım türü ise taşlamadır.
Verilen dörtlük incelendiğinde, hece sayısının 11 olduğu görülmektedir. Âşık edebiyatında 11'li hece ölçüsüyle yazılan bu biçim koşmadır. Ayrıca şiirde kibirli ve topluma uyum sağlayamamış bir insan tipi eleştirilerek yerilmektedir. Bu tema doğrultusunda şiirin nazım türü taşlama olarak belirlenir. Dolayısıyla 11'li hece ölçüsüyle yazılan koşma biçimindeki bu şiirin türü taşlamadır.

Step-by-Step Solution

1
Dörtlüğün hece ölçüsünü belirlemek için dizelerdeki heceleri saymak.
Dizelerdeki heceler sayıldığında (örneğin ilk dize: Or-man-da bü-yü-yen a-dam az-gı-nı) şiirin 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı görülür.
Hece sayısı, Âşık edebiyatında nazım biçimini (koşma veya semai) belirlemede en temel ölçüttür.
2
Şiirin nazım biçimini tespit etmek.
11'li hece ölçüsüyle yazılmış olması ve uyak örgüsü göz önünde bulundurulduğunda bu şiirin nazım biçimi koşmadır.
Âşık edebiyatında 11'li hece ölçüsüyle yazılan nazım biçimi koşma olarak adlandırılır; semailer ise 8'li hece ölçüsüyle yazılır.
3
Şiirin temasını inceleyerek nazım türünü belirlemek.
Dörtlükte yetersiz, kibirli ve haddini bilmeyen insanların eleştirisi yapıldığı için bu şiirin nazım türü taşlamadır.
Halk edebiyatında bir kimseyi, bir olayı veya toplumsal aksaklıkları yerme amacıyla yazılan şiirler taşlama nazım türüne girer.

Key Concept

Âşık edebiyatında hece ölçüsüne göre nazım biçimi (koşma) ve temasına göre nazım türü (taşlama) ayrımı.
Estimated Time:1m 30s
Question 114Question

Aşağıdaki numaralanmış dörtlükleri, hece ölçüsü, üslup ve tema özelliklerini dikkate alarak sağda verilen uygun nazım biçimi ve türü eşleştirmeleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Kükremiş aslanlar meydana çıksın,
Kılıçlar kınından çekilsin bugün.
Düşmanın bendini sel gibi yıksın,
Yiğidin namusu ölçülsün bugün.
Suna boylum, ala gözlüm,
Gurbet elde ağlar mısın?
Şirin dilli, tatlı sözlüm,
Yüreğimi dağlar mısın?
Kazanıp kazanıp vermezsin ele,
Görünmek istersin başka bir hâle.
Yalan dolan ile düşersin dile,
Kendini bilmeyen cana ne deyim?
Bre ağalar bre beyler,
Yalan dünya kime kalır?
Bir gün göçüp gider canlar,
Toprak alan elbet alır.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Birinci dörtlük Koşma-Koçaklama, ikinci dörtlük Semai-Güzelleme, üçüncü dörtlük Koşma-Taşlama, dördüncü dörtlük ise Varsağı ile eşleşmektedir.
Dörtlüklerin hece sayıları ve temaları incelendiğinde; kükremiş aslanlar ve kılıçlardan bahseden 11'li dörtlük Koşma-Koçaklama ile; suna boylu sevgiliye seslenen 8'li dörtlük Semai-Güzelleme ile; dünyadaki yalanları ve hırsı eleştiren 11'li dörtlük Koşma-Taşlama ile; 'Bre' ünlemiyle başlayıp hayattan şikayet eden 8'li dörtlük ise Varsağı ile eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Dörtlüklerin hece ölçülerini belirlemek için ünlü harfleri sayın.
Birinci ve üçüncü dörtlüklerin 11'li hece ölçüsü; ikinci ve dördüncü dörtlüklerin ise 8'li hece ölçüsüyle yazıldığı görülür.
Âşık edebiyatında hece sayısı, koşma (11'li) ile semai ve varsağı (8'li) ayrımını yapmak için ilk temel yapısal ölçüttür.
2
Dörtlüklerin temalarını (konularını) analiz edin.
Birinci dörtlükte savaş ve yiğitlik (koçaklama), ikinci dörtlükte sevgiliye özlem (güzelleme), üçüncü dörtlükte ise toplumsal yozlaşma ve eleştiri (taşlama) temaları tespit edilir.
Nazım türlerinin belirlenmesi, doğrudan şiirin işlediği konunun sınıflandırılmasına dayanır.
3
Üslup özelliklerini ve özel ünlemleri kontrol edin.
Dördüncü dörtlükte yer alan 'Bre' ünlemi ve 8'li hece yapısı bu şiirin varsağı olduğunu kesinleştirir.
Varsağı nazım biçimini semaiden ayıran en önemli yapısal fark, girişinde barındırdığı yiğitçe ünlemlerdir.

Key Concept

Âşık edebiyatı nazım biçimleri hece ölçülerine (11'li koşma, 8'li semai/varsağı) ve üslup özelliklerine (varsağıdaki bre, hey ünlemleri) göre ayrılırken; nazım türleri ise işlenen temaya (güzelleme, koçaklama, taşlama, ağıt) göre belirlenir.
Question 115Question

Kalktı göç eyledi Avşar elleri
Ağır ağır giden eller bizimdir
Arap atlar yakın eder ırağı
Yüce dağdan aşan yollar bizimdir

Bu dörtlünün hece ölçüsü, üslup ve tema özellikleri dikkate alındığında nazım biçimi ve nazım türü aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Nazım Biçimi: Koşma / Nazım Türü: Koçaklama

Answer

Nazım biçiminin koşma, nazım türünün koçaklama olduğunu belirten seçenektir.
Verilen dörtlük incelendiğinde, dizelerin 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı görülmektedir. Âşık edebiyatında 11'li hece ölçüsüyle yazılan geleneksel nazım biçimi koşmadır. Şiirin teması incelendiğinde ise Avşar boyunun göçü, atlar ve aşılması gereken yollar üzerinden yiğitçe, coşkulu ve epik bir söyleyiş hâkimdir. Bu tür kahramanlık ve mücadele konularını işleyen nazım türü koçaklamadır. Bu nedenle dörtlünün nazım biçimi koşma, nazım türü ise koçaklamadır.

Step-by-Step Solution

1
Dizelerin hece sayıları sayılır.
Dizelerin sesli harfleri sayıldığında her dizede 11 hece olduğu görülür (Örn: Kalk-tı göç ey-le-di Av-şar el-le-ri -> 11).
Âşık edebiyatında hece ölçüsü, nazım biçimlerinin (özellikle koşma ve semai) belirlenmesinde en önemli yapısal unsurdur.
2
Şiirin konusu, teması ve üslubu incelenir.
Dörtlükte Avşar ellerinin göç etmesi, yiğitlik, mücadele ve epik unsurlar ('Arap atlar', 'yollar bizimdir') yer almaktadır.
Nazım türü, şiirin işlediği konuya göre belirlenir. Yiğitlik ve mücadele konularını coşkulu bir dille ele alan şiirler koçaklama türüne girer.
3
Yapısal ve tematik veriler birleştirilerek nazım biçimi ve türü tespit edilir.
11'li hece ölçüsüyle yazıldığı için nazım biçimi 'koşma'; yiğitlik konusu işlendiği için nazım türü 'koçaklama' olarak belirlenir.
Ulaşılan veriler doğrultusunda doğru seçeneğe ulaşılır.

Key Concept

Âşık edebiyatında nazım biçimi hece ölçüsüne (11'li koşma, 8'li semai), nazım türü ise şiirin temasına (yiğitlik koçaklama, aşk/doğa güzelleme) göre belirlenir.
Estimated Time:1m 30s
Question 116Question

Sol sütunda verilen âşık edebiyatı dörtlüklerini, hece ��lçüsü, üslup ve konu özelliklerini dikkate alarak sağ sütundaki doğru nazım biçimi ve türü eşleştirmeleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Bizim oymak göçün çeker dağlara
Yiğit olan göğüs gerer zorlara
Pusat vurup karşı duran erlere
Kılıç çeken koç yiğitler dinlenir
Yeşil başlı gövel ördek misali
Dalar gider bizim gölün suna'sı
Aşkınla perişan gönlümün hali
Dinmez ağlar gözlerimin karası
Gönül gurbet ele varma
Ya dönülür ya dönülmez
Her güzele meyil verme
Ya sevilir ya sevilmez
Bre ağalar behey erler
Bu dünya kimseye kalmaz
Yalan söyler yalan diller
Hiç kimse muradın almaz

Matches

Show answer & explanation

Answer

Birinci dörtlük koşma (koçaklama) ile, ikinci dörtlük koşma (güzelleme) ile, üçüncü dörtlük semai (güzelleme) ile, dördüncü dörtlük ise varsağı nazım biçimi ile eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede her dörtlüğün hece ölçüsü ve barındırdığı üslup/konu özellikleri dikkate alınmıştır. 11'li hece ölçüsüne sahip epik nitelikli ilk dörtlük koçaklama-koşma ile; 11'li hece ölçüsüne sahip lirik nitelikli ikinci dörtlük güzelleme-koşma ile; 8'li hece ölçüsüne sahip lirik nitelikli üçüncü dörtlük semai ile; 'Bre' ve 'Behey' ünlemleriyle başlayan 8'li hece ölçüsündeki son dörtlük ise varsağı ile doğru biçimde eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Dörtlüklerin hece sayılarını belirleyerek nazım biçimleri arasında genel bir sınıflandırma yapın.
Birinci ve ikinci dörtlükler 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı için koşma; üçüncü ve dördüncü dörtlükler ise 8'li hece ölçüsüyle yazıldığı için semai veya varsağıdır.
Âşık edebiyatında hece sayısı, koşma (11'li) ile semai/varsağı (8'li) ayrımında temel yapısal ölçüttür.
2
11'li hece ölçüsüyle yazılan dörtlüklerin temalarını inceleyerek nazım türlerini belirleyin.
Birinci dörtlük yiğitlik, savaş temalı olduğu için koçaklama; ikinci dörtlük ise aşk ve doğa temalı lirik bir şiir olduğu için güzellemedir.
Koşmalar işledikleri konulara göre güzelleme, koçaklama, taşlama ve ağıt gibi nazım türlerine ayrılır.
3
8'li hece ölçüsüyle yazılan dörtlüklerin üslup ve nida (ünlem) özelliklerini analiz edin.
Üçüncü dörtlük aşk ve gurbet temalı lirik bir semai iken; dördüncü dörtlük 'Bre' ve 'Behey' gibi yiğitçe nidalar barındırdığı için varsağıdır.
Varsağıları semailerden ayıran en belirgin yapısal özellik, barındırdıkları yiğitçe eda ve 'bre, hey, behey' gibi ünlemlerdir.

Key Concept

Âşık edebiyatı nazım biçimleri ve türlerinin hece ölçüsü, üslup ve konu özelliklerine göre ayırt edilmesi.
Question 117Question

Gönül gurbet ele varma
Ya döner olur ya dönmez
Her dilbere meyil verme
Ya sever olur ya sevmez

Âşık edebiyatı geleneğine ait bu dörtlünün nazım biçimi ve naz��m türü aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Semai - Güzelleme

Answer

Semai - Güzelleme
Verilen dörtlük hecelendiğinde bütün dizelerin 8'li hece ölçüsüne sahip olduğu görülür. Âşık edebiyatında 8'li hece ölçüsüyle yazılan nazım biçimi semaidir. Şiirin içeriği incelendiğinde ise sevgiliye duyulan aşk, gurbet ve gönül işleri gibi lirik konuların işlendiği görülür; bu da şiirin nazım türünün güzelleme olduğunu kanıtlar. Dolayısıyla doğru yanıt semai ve güzelleme eşleşmesidir.

Step-by-Step Solution

1
Dörtlüğün hece ölçüsünü belirlemek için dizelerdeki heceler sayılır.
Dizelerin tamamının 8 heceli olduğu görülür (Gö-nül gur-bet e-le var-ma = 8 hece). Bu durum şiirin nazım biçiminin koşma (11'li hece) olamayacağını, semai veya varsağı (8'li hece) olabileceğini gösterir.
Âşık edebiyatında hece sayısı nazım biçimlerini ayırt etmede en temel yap��sal unsurdur.
2
Dörtlüğün üslup ve edasını inceleyerek varsağı olasılığı değerlendirilir.
Şiirde varsağılara özgü olan 'bre, hey, behey' gibi yiğitçe ünlemler ve meydan okuyan bir üslup bulunmamaktadır. Dolayısıyla nazım biçimi semaidir.
Varsağı ve semai hece sayısı bakımından aynı olsa da üslup ve ezgi yönüyle birbirinden ayrılır.
3
Şiirin teması analiz edilerek nazım türü belirlenir.
Dörtlükte aşk, sevgili ('dilber') ve gönül ilişkileri gibi lirik konular işlenmektedir. Bu temalar halk edebiyatında güzelleme türünün kapsamına girer.
Nazım türleri şiirin işlediği konuya göre belirlenir.

Key Concept

Âşık edebiyatı nazım biçimlerini hece ölçüsü ve üsluba göre ayırt etme; nazım türlerini ise konuya göre belirleme.
Question 118Question

Aşağıda verilen âşık edebiyatı dörtlüklerini; hece ölçüsü, üslup ve konu özelliklerini dikkate alarak sağdaki uygun nazım biçimi ve türü açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Adalet kalmadı hep zulüm doldu
Geçti şu baharın gülleri soldu
Dünyanın gidişi acayip oldu
Koyun belli değil kurt belli değil
İncecikten bir kar yağar
Tozar Elif Elif deyi
Deli gönül abdal olmuş
Gezer Elif Elif deyi
Bre ağalar bre beyler
Ölmeden bir dem sürelim
Gözümüze kara toprak
Dolmadan bir dem sürelim
Köroğlu der durun durak bilinsin
Kıratımın nalları hep silinsin
Mert olanın adı mertçe anılsın
Kılıçlar kınından çıktığı zaman

Matches

Show answer & explanation

Answer

I. dörtlük toplumsal eleştiri içeren taşlama (koşma) ile, II. dörtlük a��k temalı güzelleme (semai) ile, III. dörtlük 'bre' ünlemli varsağı ile, IV. dörtlük ise yiğitlik temalı koçaklama (koşma) ile eşleşmelidir.
Eşleştirmelerin doğru yapılabilmesi için her dörtlüğün hece sayısı, içerdiği anahtar ünlemler (bre, hey vb.) ve teması incelenmelidir. I. dörtlük 11'li hece ölçüsüyle yazılmış ve toplumsal bozulmayı yerdiği için taşlamadır. II. dörtlük 8'li hece ölçüsüyle yazılmış ve sevgiliyi (Elif) konu edindiği için semai (güzelleme) örneğidir. III. dörtlük 'bre' ünlemiyle başladığı ve 8'li heceyle söylendiği için varsağıdır. IV. dörtlük ise 11'li hece ölçüsüyle söylenip yiğitlik teması işlediği için koçaklamadır.

Step-by-Step Solution

1
Dörtlüklerin hece ölçülerini sayarak yapısal sınıflandırma için ilk veriyi toplama.
I. dörtlük 11'li, II. dörtlük 8'li, III. dörtlük 8'li, IV. dörtlük 11'li hece ölçüsündedir.
Âşık edebiyatında koşma (ve türleri olan güzelleme, koçaklama, taşlama) 11'li hece ölçüsüyle yazılırken semai ve varsağı 8'li hece ölçüsüyle yazılır.
2
Dörtlüklerin dil, üslup ve içerdiği özel ünlemleri kontrol etme.
III. dörtlükte 'Bre' ünlemi bulunmaktadır. Diğer dörtlüklerde belirgin bir ünlem yoktur ancak yiğitlik, lirik sevgi ve yergi temaları öne çıkmaktadır.
Varsağı nazım biçimini semaiden ayıran en önemli üslup özelliği 'bre, hey, behey' gibi yiğitçe ünlemlerin kullanılmasıdır.
3
Dörtlüklerin temalarını (nazım türlerini) analiz ederek son eşleştirmeyi gerçekleştirme.
I. dörtlük toplumsal aksaklıkları yeren bir taşlama; II. dörtlük aşk temalı bir güzelleme; IV. dörtlük yiğitlik temalı bir koçaklamadır.
Nazım biçimleri hece ve yapıya dayanırken, nazım türleri konuya göre belirlenir. Bu sayede doğru eşleştirmeler tamamlanır.

Key Concept

Âşık Edebiyatı Nazım Biçimleri ve Türleri
Estimated Time:2m 0s
Question 119Question

İncecikten bir kar yağar
Tozar Elif Elif diye
Deli gönül abdal olmuş
Gezer Elif Elif diye

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki sınıflandırma ve değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Hece ölçüsü 88'li olduğu için nazım biçimi semai; lirik bir temaya sahip olduğu için nazım türü güzellemedir.

Answer

Hece ��lçüsü 88'li olduğu için nazım biçimi semai; lirik bir temaya sahip olduğu için nazım türü güzellemedir.
Verilen dörtlük hece ölçüsü yönünden incelendiğinde her dizede 88 hece bulunduğu görülür. Âşık edebiyatında 88'li hece ölçüsüyle söylenen nazım biçimi semaidir. Şiirde sevgiliye (Elif) duyulan lirik hisler ve aşk teması işlendiği için nazım türü güzellemedir. Dolayısıyla, nazım biçimi semai, nazım türü güzelleme olan seçenek doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
Dörtlüğün dizelerindeki hece sayıları sayılarak ölçüsü belirlenir.
Dörtlüğün her bir dizesinin 88 heceden oluştuğu tespit edilir.
Âşık edebiyatında 88'li hece ölçüsü semai nazım biçiminin en temel ayırt edici yapısal özelliğidir.
2
Şiirin teması ve işlenen konusu analiz edilir.
Şiirde 'Elif' ismi üzerinden lirik bir aşk ve özlem konusunun işlendiği belirlenir.
Âşık edebiyatında aşk, sevgili ve doğa güzelliklerini işleyen şiirler güzelleme türüne girer.
3
Dörtlüğün biçim ve tür sınıflandırması birleştirilerek doğru seçenek tespit edilir.
Şiirin nazım biçimi semai, nazım türü ise güzelleme olarak belirlenir.
Yapısal (88'li hece) ve tematik (aşk) özelliklerin birleşimi bu sonucu doğrular.

Key Concept

Âşık Edebiyatı Nazım Biçimleri ve Türlerinin Tespiti
Estimated Time:1m 30s
Question 120Question

Aşağıda sol sütunda verilen âşık edebiyatı dörtlüklerini, hece ölçüsü, ��slup ve konu özelliklerini dikkate alarak sağ sütundaki doğru nazım biçimi ve türüyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Behey elâ gözlü dilber
Vaktin geçer demedim mi
Harami olmuş gözlerin
Yollar keser demedim mi
Sabahtan uğradım ben bir güzele
Gözleri benziyor taze gazele
Meyil vermem senden gayrı güzele
Aklımı başımdan aldı gidiyor
Bir tımar verene bin yalan söyler
Eşek sırtındaki beylere bakın
Fakir halkın hakkın elinden eyler
Haram lokma yiyen beylere bakın
Kömür gözlüm kömür gözlüm
Yoldan haber soran var mı
Hicranıyla yanan özüm
Benim gibi duran var mı

Matches

Show answer & explanation

Answer

Birinci dörtlük Varsağı ile, ikinci dörtlük Koşma - Güzelleme ile, üçüncü dörtlük Koşma - Taşlama ile, dördüncü dörtlük ise Semai - Güzelleme ile eşleşir.
Verilen dörtlükler hece sayıları, ana temaları ve dil özellikleri yönünden incelendiğinde; 'Behey' ünlemiyle başlayan 8'li dörtlük varsağıyla; 11'li hece ölçüsündeki aşk konulu dörtlük koşma-güzellemeyle; 11'li hece ölçüsündeki toplumsal yergili dörtlük koşma-taşlamayla ve 8'li hece ölçüsündeki aşk konulu dörtlük ise semai-güzellemeyle tam olarak örtüşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Dörtlüklerin hece sayılarını belirlemek amacıyla ünlü harfleri sayarak hece ölçülerini bulma
Birinci ve dördüncü dörtlüklerin 8'li hece ölçüsüyle; ikinci ve üçüncü dörtlüklerin ise 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı tespit edilir.
Âşık edebiyatında koşma 11'li, semai ve varsağı ise 8'li hece ölçüsüyle yazıldığı için bu adım nazım biçimlerini ayırt etmemizi sağlar.
2
8'li hece ölçüsüne sahip birinci ve dördüncü dörtlüklerin üslup ve ünlem özelliklerini inceleme
Birinci dörtlükteki 'Behey' ünlemi ve meydan okuyan eda onun varsağı olduğunu, dördüncü dörtlükteki lirik aşk teması ise semai olduğunu gösterir.
Semai ile varsağı hece ölçüsü bakımından aynı olsa da varsağılar kendine has 'bre, hey, behey' gibi ünlemler barındırır.
3
11'li hece ölçüsüne sahip ikinci ve üçüncü dörtlüklerin temalarını analiz ederek nazım türlerini belirleme
İkinci dörtlükte sevgili ve aşk (güzelleme) işlenirken, üçüncü dörtlükte rüşvetçi ve yalancı yöneticiler yerilmektedir (taşlama).
Koşma nazım biçimi, işlediği konuya göre güzelleme, koçaklama, taşlama ve ağıt gibi farklı nazım türlerine ayrılır.

Key Concept

Âşık Edebiyatı Nazım Biçimleri ve Türlerinin Hece Ölçüsü, Üslup ve Konu Özelliklerine Göre Sınıflandırılması
Estimated Time:2m 0s
PreviousPage 6 / 7Next