Milli Edebiyat

Yeni Lisan Hareketi, Türk edebiyatında dilde sadeleşmeyi savunurken tasfiyeci (yabancı kelimelerin tamamını dilden atma) bir yol izlememiş, halkın konuşma diline yerleşmiş kelimeleri 'Türkçeleşmiş' saymıştır. Hareketin temsilcileri, dildeki yapaylığı önlemek için yazı dili ile konuşma dilini birleştirmeyi ve belli kurallar çerçevesinde milli bir edebiyat dili kurmayı hedeflemişlerdir.

Buna göre, Yeni Lisan Hareketi'nin dil anlayışını benimseyen bir sanatçının aşağıdaki görüşlerden hangisini savunması beklenemez?

Millî Edebiyat Dönemi'nde öğretici metin türlerinde eser vermiş bir yazarla ilgili şu bilgiler verilmiştir:

* Fecr-i Âti topluluğundan ayrılarak Millî Edebiyat akımına katılmıştır.
* Gazete yazıları, kronik ve fıkralarında mizahi, iğneleyici ve hiciv dolu bir üslup kullanmıştır.
* Dönemin siyasi ve sosyal gelişmelerini eleştirdiği yazılarını *Kirpinin Dedikleri* ve *Guguklu Saat* gibi kitaplarda toplamıştır.
* Türkçeyi büyük bir ustalıkla kullanarak Anadolu insanının yaşamını ve memleket gerçeklerini sade bir dille aktarmıştır.

Bu özelliklere sahip olan ve Millî Edebiyat Dönemi'nde öğretici metinleriyle de öne çıkan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda Millî Edebiyat Dönemi bağımsız sanatçılarına ait bazı yapıtlar sol sütunda, bu yapıtların içerik ve üslup özellikleri ise sağ sütunda verilmiştir. Sol sütundaki yapıtları sağ sütundaki uygun açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Millî Edebiyat Dönemi'nin bağımsız sanatçıları Mehmet Âkif Ersoy ile Yahya Kemal Beyatlı, kendilerine has şiir anlayışları ve estetik duruşlarıyla Türk edebiyatında derin izler bırakmışlardır. Bu iki şairin edebî çizgilerini ve üslup özelliklerini yansıtan yapıtlar ile bu yapıtların açıklamaları aşağıda verilmiştir.

Buna göre, soldaki yapıtları sağdaki doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

Milli Edebiyat Dönemi'nde halka hitap eden, sade bir dille yazılmış makale, fıkra, anı ve mülakat gibi öğretici metinler hem halkı bilinçlendirmede hem de Millî Mücadele'yi desteklemede büyük bir rol oynamıştır.

Buna göre, Millî Edebiyat Dönemi öğretici metinleri ve bu alanda eser veren sanatçılarla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun romanları, Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinden Cumhuriyet Türkiyesi’ne uzanan tarihsel süreçteki toplumsal değişimleri ve krizleri kronolojik bir sıra takip ederek yansıtır.

Buna göre; yazarın aşağıda verilen romanlarının, ele aldıkları tarihsel dönemlerin (olay zamanının) kronolojik akışına göre eskiden yeniye doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Milli Edebiyat Dönemi romanlarında toplumsal değişimler, savaş yıllarının getirdiği ahlaki çöküntü ve bu süreçte ortaya çıkan yeni insan tipleri sıklıkla ele alınmıştır. Yazarın ilk romanı olan bu eserde, klasik bir olay örgüsünden ziyade İkinci Meşrutiyet devri ve I. Dünya Savaşı yıllarındaki İstanbul'un sosyal hayatı tasvir edilir. Özellikle savaş fırsatçılığı yapan 'harp zenginleri'nin yozlaşmış yaşamı ile yoksul halkın sefaleti arasındaki tezatlık, mizahi ve eleştirel bir üslup kullanılarak çeşitli karakter portreleri üzerinden aktarılır.

Bu parçada söz edilen edebi eser ve yazarı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Yeni Lisan Hareketi'nin teorik temelleri ve dilde sadeleşme felsefesi düşünüldüğünde, sol sütunda verilen Yeni Lisan kurallarını sağ sütundaki temel dil bilimsel gerekçeleri ve amaçlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda verilen Milli Edebiyat Dönemi eserlerini, karşılarında yer alan temel tematik odakları ve içerik özellikleriyle doğru olacak şekilde eşleştiriniz.

Genç Kalemler dergisinde yayımlanan Yeni Lisan makalesi, Türkçeyi yabancı dillerin boyunduruğundan kurtarmayı hedeflerken bir yandan da dili yapay bir çıkmaza sokabilecek aşırı tasfiyeci (öztürkçeci) yaklaşımlara karşı mesafeli durmuştur. Makalede, Türk milletinin yüzyıllardır kullandığı ve konuşma diline mal olmuş unsurların korunması gerektiği vurgulanmış; dilde doğallık ilkesi savunulmuştur.

Buna göre, Yeni Lisan makalesinde yer alan aşağıdaki esaslardan hangisi, dilde tasfiyecilik adı altında yapılacak yapaylaştırma ve başka Türk lehçelerinden kelime aktarma çabalarının önüne geçmek amacıyla belirlenmiştir?

Şahin Efendi, mektebe başladığı ilk günlerde yalnız kendi işiyle meşgul oluyor; ders saatlerinden sonra odasına çekilerek kitap okuyordu. Fakat yava�� yavaş etrafındaki havada kendisini sıkan, nefes almasını zorlaştıran bir ağırlık hissetmeye başladı. Sarıova’da her şey, yenilik adına yapılan en küçük teşebbüse bile gizli bir düşmanlıkla karşı koyuyordu. Şahin Efendi, Anadolu’nun bu kasabasında cehaletin ne kadar organize bir güç olduğunu ve kişisel çıkarların bu cehaleti nasıl beslediğini her geçen gün daha acı bir şekilde fark ediyordu.

Reşat Nuri Güntekin’in *Yeşil Gece* romanından alınan bu parçadan ve dönemin edebi yöneliminden hareketle, eserdeki çatışma ve Şahin karakterinin üstlendiği misyonla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türk edebiyatında Tanzimat'tan Milli Edebiyat'a uzanan süreçte dilde sadeleşme ve milli bir edebiyat dili olu��turma çabalarının tarihsel gelişim evreleri düşünüldüğünde, aşağıdaki gelişmelerin kronolojik olarak eskiden yeniye doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Aşağıda Millî Edebiyat Dönemi'nin bağımsız sanatçıları Mehmet Âkif Ersoy ve Yahya Kemal Beyatlı'ya ait bazı edebî açıklamalar ve bu açıklamaların temsil ettiği kavramlar verilmiştir. Sol sütundaki edebî açıklamalar sağ sütundaki doğru kavramlarla eşleştirildiğinde doğru eşleşme çiftleri nasıl olmalıdır?

Aşağıda Reşat Nuri Güntekin'in Milli Edebiyat Dönemi roman anlayışını yansıtan *Çalıkuşu* adlı eserindeki olaylar karışık olarak verilmiştir. Bu olayları romandaki kronolojik gelişim sırasına göre sıralayınız.

Cebeci Hastanesinin bir odasında, kafasında bir kurşunla yatan Peyami’nin hatıra defteri şeklinde kurgulanan; İzmir’in işgali üzerine önce İstanbul’a gelen, ardından Anadolu’ya geçerek Kuvayımilliye hareketine katılan Ayşe, İhsan ve Peyami ekseninde Millî Mücadele’yi anlatan eser, edebiyatımızda bu mücadeleyi doğrudan işleyen ilk roman olma özelliğine de sahiptir.

Bu parçada söz edilen roman aşağıdakilerden hangisidir?

Genç Kalemler dergisinde yayımlanan Yeni Lisan makalesi, Türkçeyi yabancı kuralların boyunduruğundan kurtararak millî bir yazı dili oluşturmayı hedeflemiştir. Bu doğrultuda dilde sadeleşmeyi sağlamak için bazı kurallar ortaya konmuştur.

Buna göre Yeni Lisan Hareketi'nin dil anlayışı ve kuralları ile ilgili olarak:

I. Arapça ve Farsça dil bilgisi kuralları ile bu kurallara göre yapılan tamlamalar tamamen terk edilecektir.
II. Türkçe karşılığı bulunan Arapça ve Farsça kelimeler dilden atılacak; karşılığı olmayanlar ise Türkçeleşmiş kabul edilerek korunacak ve Türkçe eklerle çekimlenecektir.
III. Yazı dili ile konuşma dili arasındaki farkı kapatmak için Anadolu ağızlarından kelime derleme çalışmaları yapılarak bu kelimeler yazı diline kazandırılacaktır.
IV. Türk dünyasında edebi bir birlik kurmak amacıyla Çağatayca ve Kıpçakça gibi diğer Türk lehçelerinden kelime ve dil bilgisi unsurları ithal edilecektir.

yargılarından hangileri Yeni Lisan Hareketi'nin savunduğu ilkelerle çelişmektedir?

Milli Edebiyat Dönemi hikâye ve romanlarında yansıtılan toplumsal meseleler, dönemin zihniyetini ve çatışmalarını temsil eden kilit karakterler üzerinden somutlaştırılmıştır.

Aşağıdaki sol sütunda yer alan roman/hikâye kahramanlarını, sağ sütunda verilen ve bu karakterlerin temsil ettiği temel tematik/toplumsal işlevlerle eşleştiriniz.

Milli Edebiyat Dönemi’nde hikâyeciliğin yönü İstanbul dışına, Anadolu’ya çevrilmiştir. Memleket gerçeklerini gözlemci bir gerçekçilikle ele alan yazar, Anadolu’nun çeşitli kasaba ve köylerindeki yaşamı, oradaki memurları ve yerel halkı sade bir dille hikâyelerine taşımıştır. Bu doğrultuda kaleme alınan bir eserde yer alan 'Şeftali Bahçeleri' adlı hikâyede, idealist bir memur olarak Anadolu’daki bir kasabaya atanan Agâh Bey’in, zamanla çevrenin rehavetine kapılarak ilkelerinden vazgeçişi ve tembelliğe teslim oluşu anlatılır.

Bu parçada sözü edilen yazar ve eseri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Aşağıda iki farklı şiirden alınan bentler verilmiştir:

I. Şiir
*Artık demir almak günü gelmişse zamandan,*
*Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan.*
*Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol;*
*Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol.*

II. Şiir
*— Bana bak, basma sakın!*
*— Ne var?*
*— Toprak kayıyor.*
*— Gitme, Seyfi Baba yorgundur.*
*— Yol uzun, vakit geçiyor.*
*Feneri tut hele amca... Önümüz çamurlu biraz.*

Bu iki şiir parçası ve yazarlarıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun romanları, Tanzimat döneminden Cumhuriyet'in sonraki yıllarına kadar uzanan geniş bir tarihsel süreci ve Türk toplumunun geçirdiği değişimleri kronolojik bir zincir halinde ele alır. Buna göre, aşağıda verilen Yakup Kadri Karaosmanoğlu romanlarının, konu aldıkları tarihsel dönemlerin kronolojik sırasına (eskiden yeniye) göre doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?