Examkin

Önermelerde Döndürme

6 questions

All types6Multiple choice3True / False2Matching1
Question 1Question →

Klasik mantıkta yer alan döndürme kurallarına göre, tümel olumlu (AA) bir önermenin ters döndürmesi yine tümel olumlu (AA) bir önerme olurken; tikel olumsuz (OO) bir önermenin düz döndürmesinin yapılamayacağı bilgisi doğru mudur?

Show answer & explanation

Answer: True

Answer

Verilen ifade doğrudur; çünkü tümel olumlu önermenin ters döndürmesi tümel olumlu bir önermedir, tikel olumsuz önermenin ise düz döndürmesi bulunmamaktadır.
Tümel olumlu önermelerin ters döndürmesi yine tümel olumlu olur. Tikel olumsuz önermelerin ise düz döndürmesi yapılamamaktadır. Dolayısıyla soru öncülündeki ifadenin doğru olduğu kabul edilir.

Step-by-Step Solution

1
Tümel olumlu (AA) önermelerin ters döndürme kuralının incelenmesi.
Ters döndürme kuralları uyarınca (A-B-O-G kuralı), tümel olumlu (AA) bir önermenin ters döndürmesi yine tümel olumlu (AA) bir önermedir.
Tümel olumlu önermenin niteliği değiştirilmeden ve doğruluk değeri korunarak, terimlerin karşıt halleri (olmayanları) alınarak yer değiştirildiğinde yine tümel olumlu bir önerme elde edilir.
2
Tikel olumsuz (OO) önermelerin düz döndürme kuralının incelenmesi.
Düz döndürme kuralları uyarınca (E-C-İ-B kuralı), tikel olumsuz (OO) bir önermenin düz döndürmesi yapılamaz.
Tikel olumsuz bir önermede terimlerin yerleri değiştirildiğinde terimlerin kapsamı değiştiği için yeni önermenin doğruluk değeri ilk önerme ile zorunlu olarak aynı kalmaz.
3
Soruda yer alan iddiaların mantık kuralları ile karşılaştırılması.
Sorudaki her iki önerme kuralı da doğru bir biçimde ifade edilmiştir.
İfadenin bir bütün olarak doğruluğunu kesinleştirmek amacıyla kurallar sentezlenmiştir.

Key Concept

Klasik mantıkta düz döndürme ve ters döndürme kuralları ile önerme tiplerine göre uygulanabilirliği.
Question 2Question →

Klasik mantıkta önermelerin doğruluk değerleri ve nitelikleri korunarak gerçekleştirilen döndürme (düz döndürme ve ters döndürme) işlemleriyle ilgili sol sütundaki ifadeleri, sağ sütunda verilen doğru karşılıklarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

"Her avukat hukukçudur." önermesinin düz döndürmesi
"Hiçbir metal sıvı değildir." önermesinin düz döndürmesi
"Bazı kuşlar yırtıcıdır." önermesinin ters döndürmesi
"Bazı meyveler tatlı değildir." önermesinin ters döndürmesi

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sol sütundaki önermelerin döndürme karşılıklarıyla doğru eşleşmesi şu şekildedir: Birinci önermenin düz döndürmesi "Bazı hukukçular avukattır."; ikinci önermenin düz döndürmesi "Hiçbir sıvı metal değildir."; üçüncü önermenin ters döndürmesi yapılamaz; dördüncü önermenin ters döndürmesi ise "Bazı tatlı olmayanlar meyve olmayan değildir." ifadesidir.
Klasik mantık kuralları uyarınca düz döndürmede E-C-İ-B kuralı (E -> E, A -> I, I -> I, O -> Yok) ve ters döndürmede A-B-O-G kuralı (A -> A, E -> O, O -> O, I -> Yok) uygulanır. Bu kurallara göre yapılan tüm eşleştirmeler mantıksal açıdan geçerlidir.

Step-by-Step Solution

1
"Her avukat hukukçudur." önermesinin düz döndürme kuralını belirleme
"Bazı hukukçular avukattır." önermesi elde edilir.
Tümel olumlu (A) önermenin düz döndürmesi tikel olumlu (I) olur. Nitelik değişmez, özne ile yüklem yer değiştirir.
2
"Hiçbir metal sıvı değildir." önermesinin düz döndürme kuralını belirleme
"Hiçbir sıvı metal değildir." önermesi elde edilir.
Tümel olumsuz (E) önermenin düz döndürmesi tümel olumsuz (E) olur. Nitelik ve nicelik değişmeden özne ile yüklem yer değiştirir.
3
"Bazı kuşlar yırtıcıdır." önermesinin ters döndürme kuralını belirleme
Ters döndürmesinin yapılamayacağı sonucuna varılır.
Klasik mantıkta tikel olumlu (I) önermelerin kurallara uygun geçerli bir ters döndürmesi yoktur.
4
"Bazı meyveler tatlı değildir." önermesinin ters döndürme kuralını belirleme
"Bazı tatlı olmayanlar meyve olmayan değildir." önermesi elde edilir.
Tikel olumsuz (O) önermenin ters döndürmesi yine tikel olumsuz (O) olur. Özne ve yüklemin karşıt halleri (olumsuzları) alınarak yerleri değiştirilir.

Key Concept

Önermelerde Döndürme Kuralları
Estimated Time:2m 0s
Question 3Question →

Klasik mantıkta bir önermenin doğruluk değerini ve niteliğini değiştirmeden, öznesini yüklem, yüklemini de özne yapma işlemine 'düz döndürme' adı verilir.

Buna göre, 'Hiçbir ağaç taş değildir.' önermesinin düz döndürmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Hiçbir taş ağaç değildir.

Answer

Hiçbir taş ağaç değildir.
Düz döndürme kurallarına göre, tümel olumsuz bir önermenin düz döndürmesi yine tümel olumsuz bir önermedir. 'Hiçbir ağaç taş değildir' önermesi tümel olumsuz bir önerme olduğundan, özne ile yüklemin yerleri değiştirildiğinde nicelik ve nitelik korunarak 'Hiçbir taş ağaç değildir' önermesi elde edilir.

Step-by-Step Solution

1
Önermenin niceliğini ve niteliğini belirlemek.
'Hiçbir ağaç taş değildir.' önermesi tümel olumsuz (E) formundadır.
Düz döndürme kurallarının doğru uygulanabilmesi için öncelikle önermenin hangi kategoride (A, E, I, O) yer aldığının tespit edilmesi gerekir.
2
Tümel olumsuz önerme için geçerli olan düz döndürme kuralını uygulamak.
Tümel olumsuz (E) bir önermenin düz döndürmesi yine tümel olumsuz (E) bir önerme olur.
Klasik mantıktaki E-C-İ-P kuralına göre, E önermesi düz döndürüldüğünde E önermesi özelliğini korur.
3
Önermenin öznesi ve yüklemini yer değiştirerek yeni önermeyi oluşturmak.
'Ağaç' öznesi ile 'taş' yüklemi yer değiştirir ve niteliği korunarak 'Hiçbir taş ağaç değildir.' önermesi elde edilir.
Düz döndürme işleminde önermenin niteliği (olumlu/olumsuz olması) değiştirilmeden özne yüklem, yüklem de özne konumuna getirilir.

Key Concept

Önermelerde Düz Döndürme Kuralları
Question 4Question →

Klasik mantık kuralları uyarınca, tikel olumsuz bir önerme olan 'Bazı öğrenciler sporcu değildir' önermesinin düz döndürmesi yapılamazken; tikel olumlu bir önerme olan 'Bazı insanlar öğretmendir' önermesinin ters döndürmesi 'Bazı öğretmen olmayanlar insan olmayan değildir' şeklinde gerçekleştirilir.

Show answer & explanation

Answer: False

Answer

Verilen ifade yanlıştır.
Verilen ifade yanlıştır çünkü klasik mantıkta tikel olumlu (I) önermelerin ters döndürmesi bulunmamaktadır. İfadedeki 'Bazı insanlar öğretmendir' önermesi tikel olumlu olduğundan ters döndürme işlemine tabi tutulamaz.

Step-by-Step Solution

1
Önermelerin nicelik (tümel/tikel) ve nitelik (olumlu/olumsuz) özelliklerini tespit etmek.
'Bazı öğrenciler sporcu değildir' önermesi tikel olumsuz (O), 'Bazı insanlar öğretmendir' önermesi ise tikel olumlu (I) yapıdadır.
Döndürme kurallarının doğru uygulanabilmesi için öncelikle önermelerin tiplerinin (A, E, I, O) belirlenmesi gerekir.
2
Tikel olumsuz (O) önerme için düz döndürme kuralını sorgulamak.
Tikel olumsuz (O) önermenin düz döndürmesi yoktur.
Düz döndürme kurallarını simgeleyen E-C-I-B (E->E, A->I, I->I) formülünde görüldüğü üzere O önermesinin karşılığı yoktur. Bu durum ifadenin ilk kısmını doğrular.
3
Tikel olumlu (I) önerme için ters döndürme kuralını sorgulamak.
Tikel olumlu (I) önermenin ters döndürmesi yoktur.
Ters döndürme kurallarını simgeleyen A-B-O-G (A->A, E->O, O->O) formülünde görüldüğü üzere I önermesinin karşılığı yoktur. Bu yüzden 'Bazı insanlar öğretmendir' önermesi ters döndürülemez ve ifadenin ikinci kısmı yanlış olur.

Key Concept

Klasik mantıkta önermelerin düz ve ters döndürme kuralları ile bu işlemlerin yapılamadığı istisnai önerme tipleri.
Question 5Question →

Bir mantık dersinde öğretmen tahtaya şu dört önermeyi yazmıştır:

I. Her filozof sorgulayıcıdır.
II. Hiçbir dogmatik düşünce bilimsel değildir.
III. Bazı sanatçılar duyarlıdır.
IV. Bazı insanlar bencil değildir.

Öğretmen, öğrencilerinden bu önermelerin karşısındaki kurallara göre döndürmelerini yapmalarını istemiştir. Öğrencilerin yaptığı döndürme işlemleri şu şekildedir:

* Can, I. önermenin düz döndürmesini "Bazı sorgulayıcılar filozoftur." olarak yapmıştır.
* Derya, II. önermenin ters döndürmesini "Hiçbir bilimsel olmayan, dogmatik düşünce olmayan değildir." olarak yapmıştır.
* Elif, III. önermenin ters döndürmesini "Bazı duyarlı olmayanlar sanatçı olmayan değildir." olarak yapmıştır.
* Kerem, IV. önermenin ters döndürmesini "Bazı bencil olmayanlar insan olmayan değildir." olarak yapmıştır.

Buna göre, öğrencilerden hangilerinin yaptığı döndürme işlemleri klasik mantık kuralları açısından doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Can ve Kerem

Answer

Can'ın Tümel Olumlu önermeyi Tikel Olumlu olarak düz döndürmesi ve Kerem'in Tikel Olumsuz önermeyi Tikel Olumsuz olarak ters döndürmesi kurallara uygun olduğundan doğru yanıt Can ve Kerem seçeneğidir.
Can'türündeki Tümel Olumlu (A) önermeyi Tikel Olumlu (I) olarak kurallara uygun şekilde düz döndürmesi ve Kerem'in Tikel Olumsuz (O) önermeyi Tikel Olumsuz (O) olarak kurallara uygun şekilde ters döndürmesi mantıksal açıdan geçerlidir.

Step-by-Step Solution

1
Verilen önermelerin nitelik (olumlu/olumsuz) ve nicelik (tümel/tikel) yönünden standart formlarını (A, E, I, O) belirleme.
I. önerme Tümel Olumlu (A), II. önerme Tümel Olumsuz (E), III. önerme Tikel Olumlu (I), IV. önerme Tikel Olumsuz (O) olarak tespit edilir.
Döndürme kurallarının hangi ��nermeye nasıl uygulanacağını belirlemek için önermelerin tiplerinin bilinmesi zorunludur.
2
Can'ın I. önerme için yaptığı düz döndürme işlemini denetleme.
Düz döndürme kurallarına göre (E-C-İ-B formülü), Tümel Olumlu (A) bir önermenin düz döndürmesi Tikel Olumlu (I) olur. 'Her filozof sorgulayıcıdır' önermesinin düz döndürmesi 'Bazı sorgulayıcılar filozoftur' olur. Can'ın işlemi doğrudur.
Düz döndürmede önermenin niteliği (olumlu/olumsuz) ve doğruluk değeri değiştirilmeden özne ile yüklemin yerleri değiştirilir.
3
Derya'nın II. önerme için yaptığı ters döndürme işlemini denetleme.
Ters döndürme kurallarına göre (A-B-O-G formülü), Tümel Olumsuz (E) bir önermenin ters döndürmesi Tikel Olumsuz (O) olur. 'Hiçbir dogmatik düşünce bilimsel değildir' önermesinin ters döndürmesi 'Bazı bilimsel olmayanlar, dogmatik düşünce olmayan değildir' olmalıdır. Derya ise bunu 'Hiçbir bilimsel olmayan...' şeklinde tümel yaptığı için işlemi yanlıştır.
Ters döndürmede önermenin niteliği ve doğruluk değeri korunarak öznenin çelişiği yüklem, yüklemin çelişiği özne yapılır.
4
Elif'in III. önerme için yaptığı ters döndürme işlemini denetleme.
Ters döndürme kurallarına göre, Tikel Olumlu (I) önermenin ters döndürmesi yapılamaz (yoktur). Dolayısıyla Elif'in yaptığı işlem doğrudan yanlıştır.
Klasik mantık kuralları gereği tikel olumlu önermeler ters döndürülemez.
5
Kerem'in IV. önerme için yaptığı ters döndürme işlemini denetleme.
Ters döndürme kurallarına göre, Tikel Olumsuz (O) bir önermenin ters döndürmesi yine Tikel Olumsuz (O) olur. 'Bazı insanlar bencil değildir' önermesinin ters döndürmesi 'Bazı bencil olmayanlar insan olmayan değildir' şeklindedir. Kerem'in işlemi doğrudur.
Tikel olumsuz önermenin ters döndürmesi kurallara tam olarak uymaktadır.

Key Concept

Önermelerde Düz ve Ters Döndürme Kuralları
Question 6Question →

Klasik mantıkta ters döndürme; bir önermenin doğruluk değerini ve niteliğini değiştirmeden, öznesinin karşıt halini yüklem, yükleminin karşıt halini ise özne yapma işlemidir.

Buna göre, 'Hiçbir canlı taş değildir.' önermesinin mantık kurallarına uygun ters döndürmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Bazı taş olmayanlar canlı olmayan değildir.

Answer

Bazı taş olmayanlar canlı olmayan değildir.
Tümel olumsuz (E) bir önermenin ters döndürmesi tikel olumsuz (O) bir önerme olur. 'Hiçbir canlı taş değildir' önermesinde özne 'canlı', yüklem ise 'taş'tır. Ters döndürme kurallarına göre yüklemin olumsuzu (taş olmayan) yeni önermenin öznesi, öznenin olumsuzu (canlı olmayan) ise yeni önermenin yüklemi yapılır. Niceliği tikel (Bazı), niteliği ise olumsuz (değildir) olan bu yeni önerme 'Bazı taş olmayanlar canlı olmayan değildir' şeklinde ifade edilir.

Step-by-Step Solution

1
Önermenin nicelik, nitelik ve terimlerini belirleme
'Hiçbir canl�� taş değildir' önermesi tümel olumsuz (E) formdadır. Özne (S) 'canlı', yüklem (P) 'taş'tır.
Döndürme kurallarını doğru uygulayabilmek için öncelikle mevcut önermenin türünü ve öğelerini tespit etmek gerekir.
2
Ters döndürme kuralını uygulama
Tümel olumsuz (E) bir önermenin ters döndürmesi tikel olumsuz (O) olur. Kural gereği önerme 'Bazı olmayan-P'ler olmayan-S değildir' formuna çevrilmelidir.
Ters döndürmede terimlerin olumsuzlarının alınarak yer değiştirilmesi ve kurallara uygun nicelik-nitelik eşleşmesinin yapılması zorunludur.
3
Terimleri yerleştirerek sonuç önermesini oluşturma
'olmayan-P' yerine 'taş olmayan', 'olmayan-S' yerine 'canlı olmayan' getirilerek tikel olumsuz biçimde 'Bazı taş olmayanlar canlı olmayan değildir' önermesi elde edilir.
Belirlenen kural kalıbına Türkçe terimlerin yerleştirilmesiyle mantıksal açıdan geçerli ve eş değer olan ters döndürülmüş önerme kurulur.

Key Concept

Tümel olumsuz bir önermenin ters döndürme kuralı

Alternative Method

Ters döndürme kurallarını akılda tutmak için 'E-C-İ-P' (düz döndürme için: A->I, E->E, I->I, O->Yok) ve 'A-B-O-G' (ters döndürme için: A->A, E->O, I->Yok, O->O) sesli harf kodlamaları kullanılabilir. Bu kodlamaya göre E (Tümel Olumsuz) önermesinin ters döndürmesi O (Tikel Olumsuz) önermedir.
Estimated Time:1m 30s
Önermelerde Döndürme Practice Questions — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin