Osmanlı Devleti Kuruluş ve Klasik Dönem

Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemi'nde 1402 yılında Yıldırım Bayezid ile Timur arasında yapılan Ankara Savaşı, Osmanlı tarihinde büyük bir siyasi krize yol açmıştır. Yıldırım Bayezid'in esir düşmesiyle başlayan, şehzadeler arasında taht kavgalarının yaşandığı ve devletin yıkılma tehlikesi geçirdiği 11 yıllık padişahsız dönem aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemi'nde (1302-1453) padişahların izlediği siyasi, askeri ve diplomatik stratejiler, beyliğin kısa sürede cihanşümul bir devlete dönüşmesinde belirleyici olmuştur. Aşağıda verilen Kuruluş Dönemi padişahları ile onların dönemlerine ait en belirgin siyasi ve askeri gelişmeleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Kuruluş Dönemi padişahlarının siyasi ve askeri faaliyetlerine yönelik araştırma yapan bir öğrenci, padişahlar ile onların dönemlerinde yaşanan en belirgin siyasi gelişmeleri eşleştirmek istemektedir. Buna göre, sol sütunda verilen Osmanlı padişahları ile sağ sütundaki önemli siyasi gelişmeleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Niğbolu Savaşı'nda (1396) Haçlı ordusuna karşı büyük bir zafer kazanan Yıldırım Bayezid'e, dönemin Abbasi halifesi tarafından 'Sultan-ı İklim-i Rûm' (Anadolu Diyarının Sultanı) unvanı verilmiştir.

Bu durumun Osmanlı Devleti açısından doğurduğu temel siyasi sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı klasik döneminde askerî (yönetici) sınıf ile reaya (yönetilenler) arasındaki geçişkenlik belirli kurallara bağlıydı. Reaya sınıfından bir Müslüman medrese eğitimini başarıyla tamamlayıp kadı veya müderris olduğunda; ya da gayrimüslim tebaadan devşirilen bir çocuk Enderun'da yetişip devlet hizmetine kabul edildiğinde askerî sınıfa dahil olur ve vergi muafiyeti kazanırdı. Diğer taraftan, dirlik toprağını izinsiz terk eden veya görevinde suistimali görülen bir sipahi ise askerî statüsünü kaybederek reaya konumuna düşürülürdü.

Buna göre Klasik Dönem Osmanlı toplumsal yapısı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem taşra teşkilatında yer alan aşağıdaki idari yönetim birimlerini en geniş yetki ve coğrafi alana sahip olandan en dar yerleşim birimine doğru (büyükten küçüğe) sıralayınız.

Osmanlı Devleti’nin Klasik Dönemi'nde devlet idaresi; askeri-idari (seyfiye), dini-hukuki (ilmiye) ve bürokratik-mali (kalemiye) olmak üzere üç temel yönetim sınıfının iş birliğine dayanıyordu. Divan-ı Hümayun bünyesindeki bu yapılanma, devletin farklı alanlardaki egemenlik yetkilerini kurumsallaştırmıştı.

Buna göre, Divan-ı Hümayun üyelerinin üstlendikleri görevler ve temsil ettikleri sınıflarla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem taşra teşkilatında askeri ve idari yetkileri elinde bulunduran beylerbeyi ve sancakbeylerinin yargı yetkisi bulunmuyordu. Taşradaki adalet işleri doğrudan merkeze bağlı olan kadılar tarafından yerine getiriliyordu. Aynı zamanda kadılar, askeri yöneticilerin halka yönelik uygulamalarını denetleyerek haksızlıkları doğrudan merkeze rapor edebiliyordu.

Bu idari yapı ve görev dağılımı ile Osmanlı Devleti'nin aşağıdakilerden hangisini doğrudan amaçladığı savunulabilir?

Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemi'nde, I. Murad Dönemi'ne kadar geleneksel Türk devlet töresine uygun olarak 'ülke hanedanın ortak malıdır' anlayışı uygulanmıştır. Ancak I. Murad, bu kuralı değiştirerek ülke topraklarının 'padişah ve oğullarının ortak malı' olduğunu ilan etmiştir.

Bu veraset değişikliğinin temel amacı ve sonuçları göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Fatih Sultan Mehmet Dönemi'nde divan toplantılarına padişahın başkanlık etmesi usulüne son verilerek bu görev sadrazama devredilmiş, padişahlar ise toplantıları salonun üst kısmında yer alan ve 'Kasr-ı Adl' adı verilen kafesli bir pencere arkasından takip etmeye başlamışlardır.

Bu uygulamanın Osmanlı devlet yönetimi ve Divan-ı Hümayun'un kurumsal yapısı üzerindeki temel sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı klasik döneminde uygulanan dirlik (tımar) sisteminde; arazinin mülkiyeti devlete (miri), işletme hakkı reayaya (köylüye), vergiyi toplama ve bu vergilerle asker yetiştirme yetkisi ise dirlik sahibine verilmiştir. Dirlik sahibi kanunlara aykırı davranmadığı sürece topraktan uzaklaştırılamazken, toprağı kendi mülkü gibi satamaz, hibe edemez ve miras bırakamazdı.

Bu düzenlemelerle Osmanlı Devleti’nin ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemi'nde, küçük bir beylikten güçlü bir devlet yapısına geçiş sürecinde idari, hukuki, sosyal ve askeri alanlarda çeşitli teşkilatlanma çalışmaları yapılmıştır. Bu süreçte hem fetihlerin kalıcı kılınması hem de merkezi otoritenin korunması amaçlanmıştır.

Buna göre, Osmanlı Kuruluş Dönemi padişahlarının merkezi yapıyı güçlendirmek ve devlet düzenini korumak amacıyla gerçekleştirdikleri faaliyetlerle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Osmanlı Beyliği'nin devletleşme sürecinde askeri, idari ve mali alanlarda attığı adımlar, fethettiği bölgelerin coğrafi ve kültürel yapısıyla yakından ilişkilidir. Orhan Bey Dönemi’nde Bursa’nın fethi sonrası ilk düzenli ordunun (Yaya ve Müsellem) kurulması ve geçici meclislerin yerini Divan teşkilatının alması yerel beylikten bölgesel güce geçişi sağlarken; I. Murad Dönemi’nde Edirne’nin fethini müteakip Rumeli Beylerbeyliği’nin kurulması, defterdarlık ve kazaskerlik makamlarının oluşturulması teşkilatlanmayı imparatorluk ölçeğine taşımıştır.

Buna göre Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemi'ndeki teşkilatlanma faaliyetleri hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Klasik Dönem Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'daki hâkimiyetini kalıcı kılmak amacıyla uyguladığı temel idari, askeri, sosyal ve hukuki politikalar ile bu politikaların hedefleri ve işlevleri aşağıda karışık olarak verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki kavram ve stratejileri, sağ sütundaki en uygun açıklamalarıyla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Osmanlı klasik dönem eyalet yönetimi ve toprak sistemine dair aşağıda verilen kavramları, bu kavramların kurumsal ve yapısal özelliklerini gösteren açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Osmanlı Devleti’nin klasik dönem askeri teşkilatlanmasında, Kapıkulu askerleri ile Eyalet askerleri (Tımarlı Sipahiler) birbirini dengeleyen iki temel direk olarak tasarlanmıştır. Bu çift yönlü askeri yapı, devletin siyasi, ekonomik ve idari mekanizmalarıyla doğrudan bütünleşik bir biçimde yürütülmüştür.

Bu askeri sınıfların özellikleri ve Osmanlı devlet yapısına etkileriyle ilgili;

I. Kapıkulu ordusunun doğrudan hazineden ulufe alması, merkezî otoritenin taşradaki yerel hanedan ve güç odaklarına karşı en önemli güvencesi olmasını sağlamıştır.
II. Tımarlı Sipahilerin taşrada güvenliği sa��layıp vergi toplaması, toprak mülkiyetinin dirlik sahibine devredilmesi yoluyla taşrada Avrupa tarzı feodal yapıların oluşmasını yasal zemine oturtmuştur.
III. Devşirme sisteminin Kapıkulu Ocağı'na insan kaynağı sağlaması, merkezî bürokrasi ve orduda padişahın otoritesine rakip olabilecek, soyluluğa dayalı bağımsız bir aristokratik sınıfın oluşmasını engellemiştir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Klasik Dönem Osmanlı Devleti'nde, yeni fethedilen bir sancağın idari, sosyal ve ekonomik düzenini tesis etmek amacıyla toplanan Divan-ı Hümayun'da şu kararlar alınmıştır:

* Sancağa bağlı topraklardaki gayrimüslim halkın din ve vicdan hürriyeti güvence altına alınmış, can ve mal güvenliklerini korumak amacıyla adaleti sağlayacak kadı görevlendirilmiştir.
* Sancağın tüm gelir kaynakları tespit edilerek defterlere kaydedilmiş ve bu gelirlerin bir kısmı bölgedeki askeri görevlilere hizmetleri karşılığında dirlik olarak tahsis edilmiştir.
* Bölgedeki çarşı ve pazarlarda satılacak temel tüketim maddelerinin azami fiyat sınırları belirlenerek esnaf denetimi karara bağlanmıştır.

Bu kararlar ve Divan-ı Hümayun'un işleyişi göz önüne alındığında, Klasik Dönem Osmanlı devlet teşkilatı ve sosyo-ekonomik yapısı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Osmanlı Klasik Dönemi idari ve adli yapısında yönetici sınıflar arasında yer alan ilmiye sınıfı üyelerinin taşra ve merkez teşkilatındaki yargı yetkisi sınırları ile hiyerarşik dereceleri farklılık göstermektedir. Buna göre, aşağıda verilen ilmiye sınıfı görevlilerini, sahip oldukları yargı yetkisinin derecesi ve hiyerarşik konumları bakımından en alt basamaktan en üst basamağa (yerelden merkeze) doğru sıralayınız.

Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemi'ndeki denizcilik faaliyetlerinin gelişimiyle ilgili şu tarihsel adımlar bilinmektedir:

I. Karesioğulları Beyliği'nin ilhak edilmesiyle beyliğin deniz gücünün ve tersanesinin Osmanlı hizmetine girmesi
II. Karamürsel ve Gelibolu'da ilk tersanelerin kurularak sistemli gemi inşasına başlanması
III. Ege Denizi ve Venedik kontrolündeki adalara yönelik akınlar sonrası Venediklilerle ilk deniz savaşının (Çalı Bey Savaşı) yapılması

Bu gelişmeler ve sonuçları dikkate alındığında, Osmanlı Devleti'nin denizcilik faaliyetleri ve bu dönemdeki siyasi ilişkileriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Aşağıda verilen Osmanlı Kuruluş Dönemi padişahları ile onların hükümdarlık dönemlerinde yaşanan siyasi ve askeri gelişmeleri doğru şekilde eşleştiriniz.