Tarih Bilimi ve İlk Çağ Medeniyetleri

Şanlıurfa yakınlarındaki Göbeklitepe kazılarında ortaya çıkarılan dikili taşlar üzerindeki hayvan kabartmalarını ve sembolleri inceleyen bir tarihçi, bu eserleri üreten topluluğun inanç dünyasını ve sosyal yapısını aydınlatmak amacıyla şu çalışmaları yapmıştır:

I. Dikili taşlardaki figürlerin üslup özelliklerini karşılaştırmak amacıyla aynı döneme ve bölgeye ait diğer arkeolojik buluntuları incelemiştir.

II. Taşların üzerindeki sembollerin bir yazı diline ait olup olmadığını ve ne anlama geldiğini belirlemek için paleografi ve epigrafi uzmanlarından destek almıştır.

III. Elde ettiği bulguları, günümüzün modern din ve inanç sistemlerinin kavramsal çerçevesini kullanarak yorumlamış ve bu yapıların kesin olarak birer tapınak olduğunu ileri sürmüştür.

Buna göre tarihçinin, bu araştırmasındaki uygulamalarından hangilerinde tarih biliminin konusu, yöntemi ve özellikleri açısından hata yaptığı söylenebilir?

Türklerin tarih boyunca kullandığı takvim sistemleri ile bu takvimlerin temel özelliklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda verilen Anadolu'daki tarih ��ncesi yerleşim merkezlerini, bu merkezlerin insanlık tarihindeki önemini belirten doğru özellikleriyle eşleştiriniz.

Hitit Kralı Telipinu, taht kavgalarını önlemek amacıyla kendi adıyla anılan fermanında tahta geçiş kurallarını kesin bir sıraya bağlamış; ayrıca kralın, hanedan üyelerini keyfî olarak cezalandırmasını yasaklayarak bu konudaki yargı yetkisini Pankuş adı verilen soylular meclisine devretmiştir.

Bu reformların yapıldığı dönem göz önünde bulundurulduğunda, Telipinu Fermanı ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Aşağıda sol sütunda verilen Mezopotamya medeniyetlerini, sağ sütunda bu medeniyetlerin tarihsel gelişim sürecine ve insanlık mirasına katkılarını gösteren özellikleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Sümer şehir devletlerinde (site) yönetici olan patesi veya ensi adı verilen rahip-krallar, tanrı adına ülkeyi yönettiklerini iddia ederek meşruiyetlerini dine dayandırmışlardır. Babil Kralı Hammurabi ise adalet tanrısı Şamaş'ın kendisine kanunları yazdırdığını iddia etse de, iktidarını tanrısal güçlerden ziyade kurduğu güçlü orduya ve merkezi bürokrasiye dayandırmış, tarihin ilk mutlak krallık yönetimini kurmuştur.

Bu bilgilere göre, Mezopotamya medeniyetlerindeki yönetim anlayışlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Bir tarih araştırmacısı, insanlık tarihinin farklı dönemlerine ait şu iki çalışma konusunu incelemektedir:

* I. Çalışma: Diyarbakır yakınlarında yer alan ve tarıma geçiş evresinin görüldüğü, neolitik döneme ait Çayönü yerleşkesindeki sosyo-ekonomik yapının tespiti.
* II. Çalışma: Hititler ile Mısır arasında MÖ 1280 civarında imzalanan ve tarihin ilk yazılı antlaşması olarak bilinen Kadeş Barış Antlaşması'nın diplomatik sonuçlarının analizi.

Buna göre, araştırmacının yürüttüğü çalışmalarda sergilediği aşağıdaki tutumlardan hangisi tarih biliminin tanımı, konusu, özellikleri ve yöntemi açısından tamamen doğrudur?

Mısır ve Doğu Akdeniz medeniyetlerinde yaşanan aşağıdaki gelişmeleri en eskiden en yeniye doğru kronolojik olarak sıralayınız.

Tarih bilimi üzerine çalışan bir akademisyen, hazırladığı metodoloji makalesinde şu değerlendirmelere yer vermiştir:

'Tarihçi, doğa bilimcisi gibi laboratuvar ortamında olguları tekrarlayamaz; onun laboratuvarı arşivler ve kazı alanlarıdır. Tarihsel bilginin inşasında en kritik eşik, incelenen dönemin zihniyet dünyasına nüfuz edebilmektir. Eğer bir araştırmacı, Truva Savaşı'nı Homeros destanlarındaki mitolojik ögeleri tamamen ayıklamadan askeri bir strateji belgesi gibi okursa ya da Cilalı Taş Devri'nde takas edilen obsidyenlerin ticari değerini günümüz serbest piyasa ekonomisinin arz-talep eğrileriyle açıklamaya kalkarsa, tarih biliminin sınırlarını aşmış ve metodolojik bir açmaza düşmüş olur. Benzer şekilde, Göbeklitepe'deki dikilitaşlar üzerindeki kabartmaları çözmek için eski yazı uzmanlarından (paleograf) yardım talep etmesi de yöntemsel bir hatadır.'

Bu makalede geçen; Cilal�� Taş Devri'ndeki obsidyen takasının günümüz serbest piyasa ekonomisiyle açıklanması ve Göbeklitepe kabartmaları için paleografiden yardım istenmesi hataları, sırasıyla tarih biliminin aşağıdaki hangi temel özelliklerinin veya yöntemlerinin göz ardı edildiğini gösterir?

İlk Çağ'da Mısır ve Doğu Akdeniz havzasında meydana gelen aşağıdaki kültürel ve siyasi gelişmelerin kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralanışını belirleyiniz.

İlk Çağ medeniyetleri üzerine araştırma yapan bir tarihçi, Mısır ve Doğu Akdeniz medeniyetlerinin siyasi, hukuki ve kültürel yapılarını incelerken şu tespitlerde bulunmuştur:

I. Mısır’da yazılı hukukun Mezopotamya’daki gibi erken dönemde kanunnameler hâlinde düzenlenmemesinde, firavunların tanrı-kral kimliğiyle mutlak iradelerinin doğrudan hukuk kabul edilmesi belirleyicidir.

II. Fenikelilerin Akdeniz havzasında geniş bir ticaret ağı kurmalarına rağmen kalıcı bir imparatorluk oluşturamamalarında, kolonilerini yurt edinmek yerine yalnızca ham madde ve ticaret merkezi olarak kullanmaları etkilidir.

III. İbranilerin tek tanrılı din inancını benimsemelerine rağmen bu inancın Ön Asya’da geniş kitlelere yayılamamasında, museviliği millî bir kimlik unsuru olarak görüp kendi soyları dışındakilere kapalı tutmaları rol oynamıştır.

Bu tarihçinin tespitlerinden hangileri doğrudur?

Bir tarih araştırmacısı, MÖ 1280 yılında imzalanan Kadeş Antlaşması'nı analiz ederken Hitit Kralı III. Hattuşili'nin kararlarını günümüzün uluslararası hukuk kuralları ve insan hakları beyannameleri çerçevesinde değerlendirerek eleştirmiştir. Buna göre araştırmacının, tarih biliminin aşağıdaki yöntem ve özelliklerinden hangisini göz ardı ettiği savunulabilir?

Tarih bilimi, geçmişte yaşamış insan topluluklarının faaliyetlerini yer ve zaman göstererek, sebep-sonuç ilişkisi içerisinde, belgelere dayanarak objektif bir şekilde inceleyen bir bilim dalıdır. Tarih araştırmacılarının bu bilimsel niteliği koruyabilmeleri için metodolojik kurallara sıkı sıkıya bağlı kalmaları gerekmektedir. Ancak araştırmalarda zaman zaman yöntemsel hatalar yapılabilmekte veya kavramsal yanılgılara düşülebilmektedir.

Buna göre, tarih biliminin yöntem ve özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bilimsel açıdan doğru bir değerlendirmedir?

Bir araştırmacının, Göbeklitepe'de yapılan kazılarda ortaya çıkarılan Neolitik Dönem'e ait dikili taşlar ve üzerindeki hayvan kabartmaları üzerine yapacağı bilimsel bir araştırmada izlemesi gereken yöntem basamakları aşağıda karışık olarak verilmiştir:

I. Elde edilen buluntuların ait olduğu katmanların ve üzerindeki figürlerin dönemin inanç sistemini yansıtmada ne ölçüde yeterli veriye sahip olduğunun analiz edilmesi
II. Kazı alanından elde edilen taş aletlerin, kemik kalıntılarının ve dikili taşların sınıflandırılarak araştırmaya uygun hale getirilmesi
III. Karbon-14 yöntemiyle yapılan yaş tayini sonuçlarının ve arkeolojik bulguların güvenilirliğinin, elde edilen diğer verilerle karşılaştırılarak denetlenmesi
IV. Göbeklitepe kazı raporlarının, arkeolojik buluntu envanterlerinin ve ilgili bilimsel yayınların taranarak kaynakların bir araya getirilmesi
V. Güvenilirliği kanıtlanan ve çözümlenen tüm yazısız bulguların neden-sonuç ilişkisi çerçevesinde sentezlenerek özgün bir tarihi anlatı haline getirilmesi

Bu araştırmacının bilimsel araştırma yöntemlerine uygun hareket edebilmesi için yukarıdaki adımları hangi sırayla gerçekleştirmesi gerekir?

Yazının icadından önceki dönemleri kapsayan tarih öncesi çağlar hakkında araştırma yapan bir tarihçi, bu dönemde yazılı kaynaklar bulunmadığı için yazısız belgelerden ve çeşitli bilim dallarından yararlanmak durumundadır.

Buna göre, tarih öncesi bir yerleşim yerindeki yaşamı aydınlatmak isteyen bir araştırmacının aşağıdaki bilim dallarından hangisinden yararlanması beklenebilir?

Mezopotamya medeniyetleri, insanlık tarihine yazı, hukuk ve ticaret gibi alanlarda çok önemli katkılar sunmuşlardır. Aşağıda sol sütunda verilen Mezopotamya medeniyetlerini, sağ sütunda yer alan en ayırt edici özellikleri ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Tarih bilimi, geçmişte yaşanmış insan faaliyetlerini sebep-sonuç (nedensellik) ilişkisi içerisinde inceleyen bir disiplindir. Bu nedensellik ilişkisinde, bir tarihî olayın sonucu bir sonraki olayın sebebini oluşturarak tarihsel bir zincir meydana getirir.

Buna göre, İlk Çağ medeniyetlerinin gelişim sürecinde yaşanan aşağıdaki gelişmelerin nedensellik ilişkisi çerçevesinde geçmişten günümüze doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Tarih öncesi dönemlere ait bir yerleşim merkezinde arkeolojik kazılar yürüten bir araştırma heyeti; taş aletler, kilden yapılmış çanak çömlekler ve kemikten süs eşyaları bulmuştur.

Bu buluntuların ait olduğu dönemin aydınlatılmasında ve incelenmesinde;

I. Paleografya,
II. Arkeoloji,
III. Epigrafi

bilim dallarının hangilerinden faydalanılması beklenemez?

İlk Çağ Anadolu medeniyetlerinden biri olan Friglerde, tarım ve hayvancılığı korumak amacıyla son derece sert kanunlar uygulanmıştır. Bu kanunlara göre öküz öldüren veya saban kıran kişilere ölüm cezası verilmiştir.

Buna göre Friglerde hukuki düzenlemelerin öncelikle aşağıdakilerden hangisini korumaya yönelik olarak şekillendiği söylenebilir?

Türklerin tarih boyunca kullandığı takvim sistemlerini, kullanılmaya başlandıkları kronolojik sıraya göre en eskiden en yeniye doğru sıralayınız.