Ses Bilgisi

60 questions

Question 21Question

Türkçede ünsüzle biten bir kelimenin son harfi, kendinden sonra gelen ve ünlüyle başlayan kelimenin ilk harfine bağlanarak okunur. Buna 'ulama' denir. Ancak kelimeler arasında herhangi bir noktalama işaretinin bulunması ulamayı engeller.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüzle biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir sözcük gelmesine rağmen noktalama işareti nedeniyle ulama gerçekleşmemiştir?

Show answer & explanation

Answer: İhtiyar, elindeki bastondan destek alarak dik yokuşu yavaşça tırmandı.

Answer

İhtiyar, elindeki bastondan destek alarak dik yokuşu yavaşça tırmandı.
İhtiyar, elindeki bastondan destek alarak dik yokuşu yavaşça tırmandı. cümlesinde 'İhtiyar' kelimesi ünsüzle ('r') bitmiş, ardından gelen 'elindeki' kelimesi ise ünlüyle ('e') başlamıştır. Aralarında virgül bulunmasaydı 'İhtiyar elindeki' şeklinde ulama yapılabilirdi. Ancak virgül işareti bu ulamayı engellemiştir. Cümledeki diğer ses olaylarından 'destek alarak' kelimeleri arasında ise herhangi bir engel olmadığı için ulama gerçekleşmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Ulama kuralını ve ulamayı engelleyen durumu belirleme.
Ulama olabilmesi için ilk kelimenin ünsüzle bitip ikinci kelimenin ünlüyle başlaması gerekir. Ancak bu iki kelime arasında virgül gibi bir noktalama işareti varsa ulama yapılamaz.
Soruda noktalama işaretinin ulamayı engellediği durumu bulmamız istendiği için bu kural temel alınmalıdır.
2
Seçeneklerdeki noktalama işaretlerinin (virgüllerin) iki yanındaki kelimelerin son ve ilk harflerini inceleme.
Doğru seçenekteki 'İhtiyar, elindeki' kelimelerinde 'İhtiyar' kelimesinin ünsüzle ('r') bittiği, 'elindeki' kelimesinin ünlüyle ('e') başladığı ve aralarında virgül olduğu görülür.
Ulamanın hangi noktada engellendiğini kesinleştirmek için harf analizinin yapılması gerekir.
3
Diğer seçeneklerdeki virgüllerin ulamayı engelleyip engellemediğini kontrol etme.
Diğer seçeneklerdeki virgüllerin bulunduğu yerlerde ünsüz-ünlü karşılaşması yoktur (örneğin ünlü-ünsüz veya ünsüz-ünsüz karşılaşması vardır). Bu yüzden o cümlelerde virgül olmasa bile zaten ulama yapılamazdı.
Çeldiricilerin elenmesi ve doğru cevabın tek olduğunun doğrulanması için gereklidir.

Key Concept

Ulama ve ulamanın gerçekleşmesini engelleyen durumlar (noktalama işaretleri)
Question 22Question

Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerdeki ses olaylarını veya ses özelliklerini, sol sütundaki dil bilgisi açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Eylemin sonundaki geniş ünlünün (a, e) şimdiki zaman eki (-yor) etkisiyle daralması
Kökteki geniş ünlünün kaynaştırma ünsüzünün (y) etkisiyle daralması
Söyleyişte daralma eğilimi gösterse de yazımda daraltılmayan, daraltılması yazım yanlışı sayılan kullanım
Şimdiki zaman eki (-yor) öncesinde türeyen yardımcı ünlünün, ünlü daralmasıyla karıştırılması

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sol sütundaki açıklamalarla sağ sütundaki cümleler sırasıyla şu şekilde eşleşir: Standart daralma gösteren eylem 'karşılıyor' ile; kaynaştırma sesiyle daralan kök 'diye' ile; yazımda daralmayan sözcük 'yapmayan' ile; yardımcı ünlü barındıran eylem ise 'çeviriyordu' ile eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede; 'karşılıyor' eylemindeki geniş ünlü şimdiki zaman ekiyle daralmıştır; 'diye' zarf-fiilinde kaynaştırma ünsüzünün daraltıcı etkisi görülür; 'yapmayan' sıfat-fiilinde söyleyişteki daralma yazıda korunmamıştır; 'çeviriyordu' eyleminde ise ünlü daralması yoktur, sadece yardımcı ünlü bulunmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki yüklemleri ve potansiyel ses olayı barındıran sözcükleri tespit etmek.
karşılıyor, diye, yapmayan ve çeviriyordu sözcükleri belirlenir.
Çözümün doğru odak noktasını oluşturmak amacıyla ses olayına aday sözcükler seçilir.
2
Sözcükleri kök-ek analizine tabi tutarak ünlü daralması kurallarını uygulamak.
karşıla-yor (daralma var), de-y-e (y etkisiyle daralma var), yap-ma-y-an (yazıda daralma yok), çevir-i-yor-du (daralma yok, yardımcı ünlü var) yapıları çözümlenir.
Kelimelerin ek alırken uğradığı ses değişimlerinin niteliğini belirlemek.
3
Elde edilen dil bilgisi bulgularını sol sütundaki kuramsal tanımlarla eşleştirmek.
Her tanımın kendi örneğiyle tam uyum sağladığı görülür.
Soruda istenen doğru eşleşme tablosunu oluşturmak.

Key Concept

Ünlü daralması kuralları, istisnaları ve daralmayla karıştırılan yardımcı ünlü durumları.
Question 23Question

Aşağıdaki cümlelerde koyu harflerle belirtilen sözcükleri, ünlü daralması kuralları ve bu ses olayının gerçekleşme durumu yönünden sağdaki uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Her sabah erkenden spor yapmaya başlıyor.
Onu bir daha göremem diye çok endişelenmişti.
Sınıftaki arkadaşlarıyla her konuda çok iyi anlaşıyor.

Matches

Show answer & explanation

Answer

başlıyor sözcüğü standart ünlü daralması açıklamasıyla, diye sözcüğü kaynaştırma ünsüzünün etkisiyle oluşan istisnai ünlü daralması açıklamasıyla, anlaşıyor sözcüğü ise ünlü daralmasının gerçekleşmediği yardımcı ünlü açıklamasıyla eşleşir.
Doğru eşleştirmede; 'başlıyor' sözcüğü standart ünlü daralmasına (başla-yor -> başlıyor), 'diye' sözcüğü -y ünsüzünün etkisiyle oluşan istisnai daralmaya (de-ye -> diye) ve 'anlaşıyor' sözcüğü ise ünsüzle bittiği için ünlü daralması barındırmayan yardımcı ünlü durumuna (anlaş-ı-yor) karşılık gelir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin köklerini veya gövdelerini belirleyin.
"başlıyor" eyleminin kökü "başla-", "diye" sözcüğünün kökü "de-", "anlaşıyor" eyleminin kökü ise "anlaş-" olarak tespit edilir.
Ünlü daralmasının gerçekleşebilmesi için bir sözcüğün son sesinin geniş ünlü (-a/-e) olması gerektiğinden ilk adım kök analizi yapmaktır.
2
Köklerin sonundaki sesleri ve bu seslerin ek alırken uğradıkları değişimleri inceleyin.
"başla-" fiilindeki geniş "-a" sesi "-yor" ekinin etkisiyle "-ı"ya dönüşmüştür. "de-" fiilindeki geniş "-e" sesi "-y" kaynaştırma sesinin etkisiyle "-i"ye dönüşmüştür. "anlaş-" fiili ise ünsüzle bittiği için bir ses değişimi yaşamamış, sadece araya "-ı-" yardımcı ünlüsü gelmiştir.
Sözcüklerin standart daralma, istisnai daralma ve daralma olmama (yardımcı ünlü) durumlarını ayırt etmek.
3
Belirlenen özellikleri sağ sütundaki dil bilgisi açıklamalarıyla eşleştirin.
başlıyor -> standart ünlü daralması (right_2), diye -> istisnai ünlü daralması (right_3), anlaşıyor -> daralma yok (right_1) şeklinde eşleşir.
Soruda istenen doğru eşleştirmeleri tamamlamak.

Key Concept

Türkçede sonu geniş ünlüyle (-a, -e) biten eylemlere şimdiki zaman eki (-yor) getirildiğinde veya "de-", "ye-" gibi bazı eylemlere kaynaştırma ünsüzü (-y) geldiğinde bu geniş ünlüler daralarak dar ünlüye (ı, i, u, ü) dönüşür. Buna ünlü daralması denir. Sonu ünsüzle biten kelimelerde ise daralma olmaz, araya yardımcı ünlü girer.
Question 24Question

I. Çocukluğundan beri her sabah yaptığı gibi taze ekmeği sıcak süte bana bana yiyordu.
II. Kendini bu alanın en iyisi sanan genç araştırmacıların hata yapma olasılığı daha yüksektir.
III. Ona karşı duyduğu bu yersiz öfke, aralarındaki dostluğun tamamen bitmesine yol açtı.
IV. Bunca sıkıntının arasında nihayet sana layık, nitelikli bir gelecek hazırlamayı başardık.
V. Son günlerde niye sessiz kaldığını ve bizden neyi gizlediğini kimse çözemedi.

Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangisinde ünlü değişimi (kökte ünlü değişimi) vardır?

Show answer & explanation

Answer: IV

Answer

Dördüncü cümle (nihayet sana layık, nitelikli bir gelecek hazırlamayı başardık)
Ünlü değişimi, Türkçede yalnızca 'ben' ve 'sen' şahıs zamirlerinin yönelme hal eki (-e) aldığında kökteki ince ünlülerin kalınlaşarak 'bana' ve 'sana' şekline gelmesiyle oluşur. Dördüncü cümledeki 'sana' sözcüğü 'sen' zamirinden türemiştir ve ünlü değişimine uğramıştır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki tüm sözcükleri kök ve eklerine ayırarak ünlü değişimi (kökte ünlü değişimi) aramak.
Dördüncü cümledeki 'sana' sözcüğünün kökünün 'sen' (kişi zamiri) olduğu ve yönelme eki (-e) alarak 'sana' şekline dönüştüğü tespit edilir.
Ünlü değişimi Türkçede sadece 'ben' ve 'sen' kişi zamirlerinin yönelme durum eki aldığında 'bana' ve 'sana' haline gelmesiyle oluşur.
2
Diğer cümlelerde yer alan ve ünlü değişimine benzeyen yanıltıcı sözcükleri (bana bana, sanan, ona, niye) morfolojik olarak incelemek.
Birinci cümledeki 'bana bana' sözünün 'banmak' fiilinden geldiği, ikinci cümledeki 'sanan' sözünün 'sanmak' fiilinden geldiği, üçüncü cümledeki 'ona' sözünde ünlü değişimi değil kaynaştırma ünsüzü olduğu, beşinci cümledeki 'niye' sözünde ise ünlü daralması olduğu anlaşılır.
Öğrencilerin ses bilgisi sorularında görsel benzerlikten ötürü hata yapmalarını engellemek ve çeldiricileri elemek.

Key Concept

Ünlü Değişimi (Kökte Ünlü Değişimi)
Estimated Time:2m 0s
Question 25Question

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşamasına uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Yazarın son kitabını kütüphanede bulabilirsiniz.

Answer

Yazarın son kitabını kütüphanede bulabilirsiniz.
Doğru seçenekte yer alan cümlede 'kitap' sözcüğü ünlüyle başlayan bir ek aldığında kelime sonundaki 'p' sert ünsüzü yumuşayarak 'b' sesine dönüşmüştür. Bu olay ünsüz yumuşamasına örnektir.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki tüm sözcüklerin kökleri ve ekleri incelenerek ünlüyle başlayan ek alan kelimeler tespit edilir.
Hukuku, kartı, kitabını, sepeti ve saati sözcüklerinin ünlüyle başlayan ekler aldığı görülür.
Ünsüz yumuşaması kuralının gerçekleşmesi için p, ç, t, k ünsüzleriyle biten kelimelerin ünlüyle başlayan ekler alması gerekir.
2
Sözcüklerin kök sonlarındaki sert ünsüzlerin değişim geçirip geçirmediği kontrol edilir.
Kitap sözcüğündeki 'p' sesinin 'b'ye dönüştüğü (kitabı), diğer sözcüklerdeki (hukuk-u, kart-ı, sepet-i, saat-i) sert ünsüzlerin ise aynen korunduğu belirlenir.
Tek heceli kelimeler veya yabancı kökenli sözcükler genellikle ünsüz yumuşaması kuralına istisna oluşturur; kitap sözcüğü ise Türkçe kurallarına göre yumuşamaya uğrar.

Key Concept

Ünsüz Yumuşaması ve İstisnaları
Estimated Time:45s
Question 26Question

Aşağıdaki cümlelerde geçen koyu yazılmış sözcükleri, ünsüz yumuşaması kuralına uyma veya bu kurala aykırılık gösterme durumlarına göre sağda verilen dil bilgisi açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Romanın son kapağı okurların beğenisini kazandı.
Hakimin salonda hukuku harfiyen uygulaması beklenir.
Çiftçi, tarladaki otu kurutup saman yapacak.
Önümüzdeki hafta Karabük'e doğru yola çıkacağız.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Doğru eşleştirmede 'kapağı' standart ünsüz yumuşamasına (right_1), 'hukuku' yabancı sözcük istisnasına (right_2), 'otu' tek heceli sözcük istisnasına (right_3), 'Karabük'e' ise özel isim yazım kuralına (right_4) karşılık gelmektedir.
Doğru eşleştirmede 'kapağı' sözcüğündeki 'kapak' kelimesi sert sessizle bitip ünlü aldığından kural gereği yumuşamıştır. 'hukuk' ve 'ot' kelimeleri sert ünsüzle bitip ünlü almalarına karşın sırasıyla yabancı kökenli ve tek heceli olma özelliklerinden ötürü yumuşama kuralına aykırılık göstermektedir. 'Karabük' ise özel isim olduğu için söyleyişte yumuşatılsa da yazıda aynen korunmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Koyu yazılmış sözcüklerin kök ve ek analizini yaparak hangi harflerin değişime uğradığını veya korunması gerektiğini belirleyin.
kapak-ı -> kapağı (değişim var), hukuk-u -> hukuku (değişim yok), ot-u -> otu (değişim yok), Karabük-e -> Karabük'e (yazıda değişim yok).
Sözcüklerin uğradığı ya da uğramadığı ses olaylarını kök-ek ilişkisinden saptamak gerekir.
2
Her bir sözcüğün yapısal veya kökensel özelliğini (tek heceli olması, yabancı dilden geçmesi, özel isim olması vb.) değerlendirin.
'kapak' Türkçe ve çok heceli, 'hukuk' yabancı kökenli, 'ot' tek heceli Türkçe, 'Karabük' ise özel isimdir.
Ünsüz yumuşaması kuralının istisnaları kelimenin hece sayısına, kökenine ve özel ad olup olmamasına göre değişiklik gösterir.
3
Sözcüklerin bu yapısal özelliklerini sağdaki tanımlarla bire bir eşleştirin.
'kapağı' kuralın doğrudan uygulanmasına, 'hukuku' yabancı kelime aykırılığına, 'otu' tek heceli kelime aykırılığına, 'Karabük'e' ise özel isimlerin yazım kuralına eşlenir.
Dil bilgisi tanımları ile örnek sözcüklerin dilsel özellikleri arasındaki mantıksal bağı kurarak eşleştirmeyi tamamlarız.

Key Concept

Ünsüz Yumuşaması ve Kuralın İstisnaları
Question 27Question

(I) Yazar, edebiyat yolculuğunda her zaman dilin saflığını korumaya özen göstermiştir. (II) Romanlarında olay örgüsünü derinleştirirken okurun ilgisini her zaman canlı kılmayı başarır. (III) Karakterlerin iç dünyasını tahlil ederken insan psikolojisinin bilinmeyen yönlerine ışık düşürür. (IV) Her yapıtın, okurun zihninde yeni bir dünyanın kapısını aralayacağına inanırdı. (V) Toplumun her kesiminden insanın kendi yaşamından izler bulabileceği sıcak hikâyeler kaleme almıştır.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde hem ünsüz yumuşamasına uğramış bir sözcük hem de bu kurala ayk��rılık gösteren bir sözcük birlikte kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: IV

Answer

Dördüncü cümle (IV)
Dördüncü cümlede ünsüz yumuşamasının hem kuralı hem de istisnası (aykırılığı) örneklendirilmiştir. 'aralayacağına' sözcüğünün kökünde yer alan gelecek zaman eki olan '-acak' eki, ünlüyle başlayan iyelik eki aldığında sonundaki 'k' sesi 'ğ' sesine dönüşerek yumuşamıştır. Diğer taraftan, aynı cümledeki 'yapıtın' sözcüğü sert ünsüzle bitip ünlüyle başlayan ek almasına rağmen yumuşamamıştır ve kurala aykırı bir kullanım sergilemiştir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki ünsüz yumuşamasına (p, ç, t, k seslerinin ünlüyle başlayan ek aldığında b, c, d, g/ğ seslerine dönüşmesi) uğramış sözcükleri tespit etmek.
Birinci cümlede 'yolculuk -> yolculuğunda' ve 'saflık -> saflığını', üçüncü c��mlede 'et- -> ederken', dördüncü cümlede 'aralayacak -> aralayacağına', beşinci cümlede 'bulabilecek -> bulabileceği' sözcüklerinde ünsüz yumuşaması gerçekleşmiştir.
Soruda istenen ilk şartı sağlayan cümleleri filtrelemek gerekir.
2
Cümlelerde ünsüz yumuşaması kuralına aykırılık gösteren (sert ünsüzle bitmesine ve ünlüyle başlayan ek almasına rağmen yumuşamayan) sözcükleri aramak.
Dördüncü cümlede yer alan 'yapıt' kelimesi türemiş bir sözcüktür ve 't' sert ünsüzüyle biter. Ünlüyle başlayan '-ın' ilgi ekini almasına rağmen 'yapıdın' şeklinde yumuşamayarak 'yapıtın' olarak kalmıştır. Bu durum ünsüz yumuşamasına aykırılıktır.
Soruda istenen ikinci şartın hangi cümlede sağlandığını belirlemek gerekir.
3
Her iki durumun da (yumuşama ve aykırılık) bir arada yer aldığı cümleyi seçmek.
Dördüncü cümlede hem 'yapıtın' (aykırılık) hem de 'aralayacağına' (yumuşama) sözcükleri bir arada yer almaktadır.
Cevabın kesinleşmesini ve doğru seçeneğin bulunmasını sağlar.

Key Concept

Ünsüz Yumuşaması ve İstisnaları (Aykırılık)
Estimated Time:2m 0s
Question 28Question

Sert ünsüzle (p, ç, t, k) biten sözcüklerin ünlüyle başlayan bir ek aldığında yumuşaması kuralına ünsüz değişimi (yumuşaması) denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kuralı örneklendiren bir sözcük vardır?

Show answer & explanation

Answer: Kütüphaneden yeni bir kitap aldı ve o kitabı hemen okumaya başladı.

Answer

Kitap kelimesinin ünlüyle başlayan ek alarak kitabı şekline dönüşmesini içeren cümle doğru cevaptır.
Ünsüz yumuşaması kuralına uyan örnek, 'kitap' sözcüğünün belirtme eki alarak 'kitabı' şekline girmesidir. Sert ünsüz olan 'p', ünlü ek alarak 'b'ye dönüşmüştür.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerde yer alan ve ünlüyle başlayan ek alan sözcükler incelenir.
Diğer seçeneklerde geçen 'hukuku', 'sepeti', 'kartı' ve 'sütü' kelimeleri ünlüyle başlayan ek almıştır ancak ünsüz yumuşaması gerçekleşmemiştir.
Tek heceli veya yabancı kökenli bazı sözcüklerin ünsüz yumuşaması kuralına aykırı olduğunu bilmek gerekir.
2
Kurala uygun olarak yumuşayan sözcük belirlenir.
Doğru seçenekte geçen 'kitabı' kelimesinin kökü 'kitap' olup ünlüyle başlayan ek aldığında sondaki 'p' ünsüzünün 'b'ye dönüştüğü tespit edilir.
Bu değişim ünsüz değişimi (yumuşaması) kuralının doğrudan ve basit bir örneğidir.

Key Concept

Ünsüz yumuşaması ve bu kuralın istisnaları (aykırılıkları)
Estimated Time:1m 0s
Question 29Question

Aşağıda verilen ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) açıklamaları ile bu açıklamalara örnek oluşturan sözcükleri doğru biçimde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Sert ünsüzle biten bir isme gelen bulunma durumu ekinin (-da / -de) benzeşerek sertleşmesi
Sert ünsüzle biten bir isme gelen isimden isim yapım ekinin (-cı / -ci) benzeşerek sertleşmesi
Sert ünsüzle biten bir fiile gelen görülen geçmiş zaman ekinin (-dı / -di) benzeşerek sertleşmesi
Sert ünsüzle biten bir fiile gelen fiilden isim yapım ekinin (-gı / -gi) benzeşerek sertleşmesi

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sert ünsüzle biten bir isme gelen bulunma durumu ekinin benzeşerek sertleşmesi ifadesi 'dolap-ta' sözcüğüyle; sert ünsüzle biten bir isme gelen isimden isim yapım ekinin benzeşerek sertleşmesi ifadesi 'balık-çı' sözcüğüyle; sert ünsüzle biten bir fiile gelen görülen geçmiş zaman ekinin benzeşerek sertleşmesi ifadesi 'git-ti' sözcüğüyle; sert ünsüzle biten bir fiile gelen fiilden isim yapım ekinin benzeşerek sertleşmesi ifadesi ise 'seç-ki' sözcüğüyle eşleşmektedir.
Verilen sözcüklerin kök/gövde sonundaki sert ünsüzler (p, k, t, ç), eklerin başındaki yumuşak ünsüzleri (d, c, g) kendilerine benzeterek sertleştirmiştir. Dolap (isim) + -da (bulunma eki) birleşerek 'dolap-ta' olmuş; balık (isim) + -cı (isimden isim yapım eki) birleşerek 'balık-çı' olmuş; git- (fiil) + -di (görülen geçmiş zaman eki) birleşerek 'git-ti' olmuş; seç- (fiil) + -gi (fiilden isim yapım eki) birleşerek 'seç-ki' olmuştur. Bu durumlar açıklamalardaki dil bilgisi kategorileriyle birebir eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin kök veya gövdelerinin son harflerini tespit etmek.
"dolap" (p), "balık" (k), "git-" (t) ve "seç-" (ç) sözcüklerinin tamamı Türkçedeki sert ünsüzlerden (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biriyle bitmektedir.
Ünsüz benzeşmesinin gerçekleşebilmesi için temel şart, sözcüğün sert ünsüzle bitmesidir.
2
Sözcüklere getirilen eklerin orijinal biçimlerini ve uğradıkları değişimi belirlemek.
Sözcüklere sırasıyla "-da", "-cı", "-di" ve "-gi" ekleri getirilmiş; bu eklerin başındaki yumuşak ünsüzler (d, c, g) sırasıyla sertleşerek t, ç ve k seslerine dönüşmüştür.
Sert ünsüzle biten sözcüğün ardından yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki ünsüzün sertleşmesi Türkçenin asli ses kurallarındandır.
3
Kelimelerin türlerine (isim/fiil) ve eklerin işlevlerine göre doğru açıklamalarla eşleştirme yapmak.
Dolap ve balık kelimelerinin isim; git- ve seç- kelimelerinin fiil olduğu belirlenir. Eklerin yapım eki, çekim eki (bulunma ve geçmiş zaman) işlevleri dikkate alınarak eşleştirme tamamlanır.
Açıklamalardaki dil bilgisi terimlerinin (isim, fiil, yapım eki, çekim eki) hedef sözcüklerle birebir uyuşması gerekmektedir.

Key Concept

Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi)
Estimated Time:1m 30s
Question 30Question

Aşağıda verilen ses bilgisi kurallarını ve özelliklerini ilgili örnek sözcüklerle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Türetilirken (yapım eki alırken) ünsüz benzeşmesi kuralına uğramış sözcük
Kelime birleşmesi sırasında ünsüz benzeşmesi kuralına uymayan sözcük
Matematik veya geometri terimi yapımında kullanılan ve ünsüz benzeşmesi kuralına aykırılık oluşturan ek
Ünsüz benzeşmesi kuralına uyulmamas��ndan ötürü yazım yanlışı barındıran kullanım

Matches

Show answer & explanation

Answer

Türetilirken ünsüz benzeşmesi geçiren sözcük 'Atkı' ile; kelime birleşmesi sırasında benzeşmeye uymayan sözcük 'Akciğer' ile; terim yapımında benzeşmeye aykırılık oluşturan ek 'Dörtgen' ile; benzeşmeye uyulmadığı için yazım yanlışı barındıran kullanım ise '1983'de' ifadesi ile eşleşir.
Türetilirken benzeşme geçiren sözcük 'Atkı'dır çünkü 'at-gı' yapısında benzeşme gerçekleşmiştir. Birleşik sözcüklerde benzeşme aranmadığı için 'Akciğer' sözcüğü kural dışı kalır. Geometrik terimlerdeki '-gen' ekinin kurala aykırı olması 'Dörtgen' sözcüğünde gözlemlenir. Yazım yanlışı barındıran kullanım ise sert ünsüzle biten sayıya yumuşak ünsüzle başlayan ek getirilmesiyle oluşan '1983'de' ifadesidir.

Step-by-Step Solution

1
Örnek sözcüklerin ek ve kök analizini yaparak türetilme sırasındaki ses olayını belirlemek.
'Atkı' sözcüğünün kökü 'at-' fiilidir ve fiilden isim yapan '-gı' ekini almıştır. Kök sonundaki 't' sert ünsüzü, ek başındaki 'g' yumuşak ünsüzünü 'k' sert ünsüzüne dönüştürmüştür. Bu durum yapım eki alırken gerçekleşen ünsüz benzeşmesidir.
Türeme esnasında meydana gelen ünsüz benzeşmesini saptamak.
2
Birleşik sözcüklerin ses özelliklerini kontrol etmek.
'Akciğer' sözcüğü 'ak' ve 'ciğer' sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Türkçede iki kelimenin birleşme sınırında ünsüz benzeşmesi aranmaz.
Birleşik kelimelerdeki özel ses durumu istisnasını belirlemek.
3
Geometrik terimlerin aldığı ekleri ve bunların ses kuralları ile ilişkisini incelemek.
'Dörtgen' sözcüğündeki '-gen' eki, kendisinden önce gelen 't' sert ünsüzüne rağmen sertleşmeye uğramamış ve '-ken' biçimine dönüşmemiştir.
Kelime yapımındaki istisnai ek kullanımını tespit etmek.
4
Sayıların ek alması sırasındaki yazım ve ses kurallarını kontrol etmek.
1983 sayısı 'üç' ile bittiği için son sesi sert ünsüz olan 'ç'dir. Eklenen bulunma durumu ekinin sertleşerek '-te' olması gerekirken yumuşak ünsüzlü '-de' şeklinde bırakılması yazım yanlışı oluşturur.
Sayıların yazımında ünsüz sertleşmesi kuralına aykırılıktan doğan yazım hatasını belirlemek.

Key Concept

Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralları, ek ve kök düzeyindeki değişimler, birleşik sözcükler ile terim eklerindeki istisnai durumlar ve sayılara getirilen eklerdeki yazım kuralları uygulamaları.
Estimated Time:2m 0s
Question 31Question

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) kuralına örnek olabilecek bir sözcük kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Kütüphaneden aldığı kitabı sırasına sessizce bıraktı.

Answer

Kütüphaneden aldığı kitabı sırasına sessizce bıraktı.
Doğru seçenekte yer alan 'bıraktı' sözcüğü 'bırak-' fiil köküne görülen geçmiş zaman eki '-di' getirilerek türetilmiştir. Sert ünsüzle (k) biten köke gelen ek sertleşerek 't'ye dönüşmüştür (bırak-dı -> bıraktı). Bu durum ünsüz benzeşmesi kuralına tam olarak uyar.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki tüm sözcüklerin kökleri ve aldıkları ekler ses olayları yönünden incelenir.
Sözcüklerin ek alırken veya birleşirken uğradıkları ses değişimleri tespit edilir.
Hangi sözcükte hangi ses olayının gerçekleştiğini net olarak belirlemek amacıyla bu inceleme yapılır.
2
Sert ünsüzlerden biriyle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir sözcüğe yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek gelip gelmediği kontrol edilir.
'bırak-' fiil kökünün sonundaki 'k' sert ünsüzünün, gelen '-di' geçmiş zaman ekinin başındaki 'd' yumuşak ünsüzünü sertleştirerek 't' sesine dönüştürdüğü (bıraktı) tespit edilir.
Ünsüz benzeşmesi kuralının tanımına uyan sözcüğü bulup doğrulamak için bu adım uygulanır.

Key Concept

Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)
Question 32Question

I. Yıllar boyunca kütüphanenin loş köşesinde biriken sararmış kâğıtları özenle tasnif etti.
II. Genç yazarın son romanındaki akıcı üslup, okuyucuyu ilk sayfadan itibaren sarmayı başarıyordu.
III. Rüzgârın uğultusu arttıkça deniz kenarındaki ahşap kulübenin pencereleri sarsılmaya başladı.
IV. Hayatın karmaşasından kaçıp bu sakin kasabaya yerleştiğinden beri oldukça mutluydu.
V. Bilim insanları, doğanın gizemlerini çözmek için seçkin bir heyet oluşturmuştu.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) yoktur?

Show answer & explanation

Answer: II.

Answer

İkinci cümlede ünsüz benzeşmesi örneği yoktur.
İkinci cümlede yer alan sözcükler incelendiğinde hiçbirinde ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) ses olayının gerçekleşmediği görülür. Cümledeki 'sayfadan' kelimesinde sert ünsüz olan 'f' harfi bulunmasına rağmen kelime kökü ('sayfa') ünlüyle bittiği için gelen '-dan' durum eki sertleşmeye uğramamıştır. 'başarıyordu' sözcüğünde ise ekin geldiği ses ('r') yumuşak ünsüz olduğu için benzeşme kuralları dışındadır. Bu nedenle bu cümlede ünsüz benzeşmesi örneği yoktur.

Step-by-Step Solution

1
Parçadaki tüm cümlelerde yer alan sözcükleri kök ve eklerine ay��rarak sert ünsüzle biten kelimelere gelen eklerin durumunu incelemek.
I. cümlede 'etti' (et-di), III. cümlede 'arttıkça' (art-tık-ça), IV. cümlede 'yerleştiğinden' (yerleş-tiğinden) ve 'oldukça' (olduk-ça), V. cümlede 'seçkin' (seç-kin) ve 'oluşturmuştu' (oluştur-muş-tu) sözcüklerinde sert ünsüzlerin yan yana gelerek benzeşme oluşturduğu görülür.
Ünsüz benzeşmesini tespit edebilmek için öncelikle kelimenin sert ünsüzlerden biriyle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) bitmesi ve ardından yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek alarak bu eki sertleştirmesi (ç, t, k) gerekir.
2
İkinci cümledeki sözcükleri tek tek kontrol ederek ünsüz benzeşmesi kuralına uygun bir kullanım olup olmadığını teyit etmek.
İkinci cümledeki hiçbir kelimede ünsüz benzeşmesi gerçekleşmemiştir.
Cümledeki 'sayfadan' kelimesinde 'f' sert ünsüzü bulunmasına rağmen kelime ünlüyle bittiği için benzeşme gerçekleşmez; 'üslup' kelimesi sert ünsüzle bitse de ardından yumuşak ünsüzle başlayan bir ek gelmemiştir.

Key Concept

Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi) Kuralı
Estimated Time:2m 0s
Question 33Question

Aşağıda sol sütunda verilen ünsüz benzeşmesine uğramış sözcükleri, sağ sütunda verilen bu ses olayının açıklamalarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

sınıfta
çiçekçi
coşku
1923'te

Matches

Show answer & explanation

Answer

"sınıfta" sözcüğü bulunma durumu eki alan -da ekinin sertleşmesiyle, "çiçekçi" sözcüğü -ci ekinin sertleşmesiyle, "coşku" sözcüğü -gı ekinin sertleşmesiyle, "1923'te" ifadesi ise sayıya gelen -de ekinin sertleşmesiyle eşleşir.
Verilen sözcüklerin tamamı "f, s, t, k, ç, ş, h, p" sert ünsüzlerinden biriyle bittiği için, bu sözcüklere gelen "c, d, g" ile başlayan ekler sertleşerek sırasıyla "ç, t, k"ye dönüşmüştür. Bu durum ünsüz benzeşmesinin temel kurallarıyla tam olarak uyuşmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Kelimelerin kök/gövde sonundaki ünsüzleri ve gelen ekleri belirleme.
"sınıf" (f), "çiçek" (k), "coş-" (ş) ve "1923 (üç)" (ç) sözcüklerinin hepsi "f, s, t, k, ç, ş, h, p" sert ünsüzleriyle bitmektedir.
Ünsüz benzeşmesinin gerçekleşmesi için kelimenin sert ünsüzle bitmesi gerekir.
2
Kelimelere gelen eklerin orijinal biçimlerini ve uğradıkları değişimi inceleme.
-da/-de bulunma durumu eki, -ci yapım eki ve -gı yapım eki yumuşak ünsüzlerle (c, d, g) başlar; ancak bu kelimelere geldiğinde sertleşerek sırasıyla -ta/-te, -çi, -ku olmuştur.
Sert ünsüzle biten kelimelerden sonra gelen eklerin başındaki yumuşak ünsüzler (c, d, g) sertleşerek ç, t, k olur.
3
Kelimeler ile açıklamaları eşleştirme.
sınıfta -> bulunma eki -da sertleşmesi, çiçekçi -> -ci eki sertleşmesi, coşku -> -gı eki sertleşmesi, 1923'te -> sayıya gelen -de eki sertleşmesi.
Her kelimedeki ünsüz sertleşmesi türü ve eki açıklamalardaki ifadelerle bire bir örtüşmektedir.

Key Concept

Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir sözcüğe "c, d, g" yumuşak ünsüzleriyle başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki yumuşak ünsüzlerin sertleşerek "ç, t, k" ünsüzlerine dönüşmesine ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) denir.
Estimated Time:1m 0s
Question 34Question

Aşağ��daki metinde parantez içinde kökleri ve ekleri belirtilen sözcüklerin, ünsüz düşmesi kuralına uygun biçimde türetilmiş hâllerini yazarak {{blank_1}}, {{blank_2}} ve {{blank_3}} ile gösterilen boşlukları doğru şekilde doldurunuz. Bu doğrultuda boş bırakılan yerlere sırasıyla hangi sözcükler getirilmelidir?

Fill in the blanks below

Edebiyat eleştirmeninin, genç şairlerin eserlerini hiçbir zaman (küçük-ümse-diği) görülmemiştir. O, her eserde parlatılmayı bekleyen bir cevher arar. Şehrin tarihi dokusunu koruyan o eski (kalk-dır-ım) taşlarında yürürken sonbaharın gelişiyle iyice (seyrek-el-en) yaprakların hüznünü hissederdi.
Show answer & explanation

Answer

Boş bırakılan yerlere sırasıyla 'küçümsediği', 'kaldırım' ve 'seyrelen' sözcükleri getirilmelidir.
Boş bırakılan yerlerde sırasıyla 'küçümsediği' (küçük-ümse-), 'kaldırım' (kalk-dır-ım) ve 'seyrelen' (seyrek-el-en) sözcükleri yer almalıdır. Bu sözcüklerin tamamında yapım eki alırken 'k' ünsüzünün düştüğü görülmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci boşluktaki parantez içi ifadenin (küçük-ümse-diği) ek-kök analizinin yapılması
küçük-ümse-diği -> küçümsediği
'küçük' isim köküne '-ümse-' yapım eki getirildiğinde kelime sonundaki 'k' ünsüzü düşer.
2
İkinci boşluktaki parantez içi ifadenin (kalk-dır-ım) ek-kök analizinin yapılması
kalk-dır-ım -> kaldırım
'kalk-' fiil köküne fiilden fiil yapım eki olan '-dır-' getirildiğinde kök sonundaki 'k' ünsüzü düşer.
3
Üçüncü boşluktaki parantez içi ifadenin (seyrek-el-en) ek-kök analizinin yapılması
seyrek-el-en -> seyrelen
'seyrek' isim köküne isimden fiil yapım eki olan '-el-' getirildiğinde kök sonundaki 'k' ünsüzü düşer.

Key Concept

Türkçede sonu 'k' ünsüzüyle biten bazı sözcükler, yapım eki (özellikle '-el-', '-se-', '-dir-' vb.) aldıklarında kök sonundaki 'k' ünsüzü düşer. Bu ses olayına ünsüz düşmesi denir.
Question 35Question

Türkçede sonu 'k' ünsüzüyle biten bazı kelimelere küçültme eki getirildiğinde kelimenin sonundaki ünsüz düşer. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu açıklamaya uygun bir sözcük kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Soğuk kış günlerinde sıcacık bir çorba i��mek gibisi yoktur.

Answer

Soğuk kış günlerinde sıcacık bir çorba içmek gibisi yoktur.
Ünsüz düşmesi, Türkçede genellikle sonu 'k' ünsüzüyle biten kelimelere '-cik/-cek' küçültme ekleri getirildiğinde yaşanır. Sıcak çorba ifadesinin geçtiği cümledeki 'sıcacık' sözcüğü 'sıcak' kökünden türetilmiştir ve ek alırken kelime sonundaki 'k' harfi düşmüştür. Bu sebeple doğru yanıt sıcak çorba seçeneğidir.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki cümlelerde yer alan sözcükler kök ve eklerine ayrılarak ses olayları yönünden incelenir.
Cümlelerdeki kelimelerin yapısı tahlil edildiğinde ünlü daralması, ünsüz yumuşaması gibi farklı ses olayları tespit edilir.
Kelime düzeyindeki ses olaylarını doğru saptayabilmek için kök-ek analizinin yapılması gerekir.
2
'Sıcacık' sözcüğünün türetilme aşaması incelenir.
'Sıcak' kelimesine '-cik' eki getirildiğinde kelimenin sonundaki 'k' sesinin düştüğü ve kelimenin 'sıcacık' halini aldığı görülür.
Küçültme ekiyle yapılan ünsüz düşmesi kuralının bu sözcükte gerçekleştiğini doğrulamak amacıyla bu adım uygulanır.

Key Concept

Ünsüz Düşmesi
Question 36Question

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesine uğramış bir sözcük yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Yıllar sonra karşılaştığı arkadaşını görünce gözleri parlıyordu.

Answer

Yıllar sonra karşılaştığı arkadaşını görünce g��zleri parlıyordu.
Doğru yanıt olan 'Yıllar sonra karşılaştığı...' cümlesinde ünlü düşmesine uğramış bir sözcük yoktur. Cümledeki 'parlıyordu' kelimesi 'parla-yor-du' şeklindedir ve daralmaya uğramıştır; 'karşılaştığı' sözcüğünde ise ünsüz benzeşmesi ve yumuşaması vardır.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerde yer alan cümlelerdeki tüm sözcüklerin kökleri ve aldıkları ekler analiz edilir.
Ünlü dü��mesi potansiyeli taşıyan 'savrulan', 'beslediği', 'bağrına', 'uykuya', 'kaybolan' ve 'parlıyordu' sözcükleri tespit edilir.
Sözcüklerde türetme, çekim veya birleşme sırasında gerçekleşen ünlü kayıplarını belirlemek.
2
Tespit edilen sözcüklerin kök morfolojisi incelenerek ünlü düşmesinin varlığı doğrulanır.
'savur-ul-an' (u düşmüş), 'besi-le-di-ğ-i' (i düşmüş), 'bağır-ı-n-a' (ı düşmüş), 'uyu-ku-y-a' (u düşmüş), 'kayıp-ol-an' (ı düşmüş) kelimelerinde ünlü düşmesi belirlenir.
Hangi sözcüklerin ünlü kaybına uğradığını netleştirip elenmelerini sağlamak.
3
Kalan seçenek olan cümlede yer alan 'parlıyordu' sözcüğünün kök ve ek yapısı incelenir.
'parla-yor-du' kelimesinde geniş ünlünün daralması (a > ı) görülür ancak ünlü kaybı olmadığı saptanır.
Ünlü daralması ile ünlü düşmesinin karıştırılmasını önleyerek doğru sonuca ulaşmak.

Key Concept

Ünlü Düşmesi (Ses Bilgisi)
Question 37Question

Aşağıdaki sözcükleri, uğradıkları ünlü kaybının dil bilgisel oluşum yolları ile eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

savruk
bağrına
kahrolmak

Matches

Show answer & explanation

Answer

savruk sözcüğü yapım ekiyle türetilirken, bağrına sözcüğü çekim eki alırken, kahrolmak s��zcüğü ise birleşirken ünlü kaybına uğramıştır.
Doğru eşleştirmede; türetilme sırasında ünlü kaybeden 'savruk', çekim eki alırken ünlü kaybeden 'bağrına' ve birleşme sırasında ünlü kaybeden 'kahrolmak' sözcükleri kendi dil bilgisel nedenleriyle eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
savruk sözcüğünün kök ve ek analizini yapmak
Sözcüğün kökü savur- fiilidir. Bu köke fiilden isim yapım eki olan -uk getirilmiş ve türetme esnasında savur-uk yapısı savruk şeklini alarak ünlü kaybına uğramıştır.
Türetilirken ünlü kaybına uğrayan örneği tespit etmek.
2
bağrına sözcüğünün kök ve ek analizini yapmak
Sözcüğün kökü bağır ismidir. Bu köke ünlüyle başlayan -ı iyelik eki (çekim eki) getirilmiş ve bağır-ı yapısı bağrı şeklini alarak ünlü kaybına uğramıştır.
Çekim eki alırken ünlü kaybına uğrayan örneği tespit etmek.
3
kahrolmak sözcüğünün yapısal oluşumunu incelemek
Sözcük, kahır ismi ile olmak yardımcı fiilinin birleşmesiyle meydana gelmiştir. Birleşme esnasında kahır + olmak yapısı kahrolmak şeklini alarak ünlü kaybına uğramıştır.
Birleşme esnasında ünlü kaybına uğrayan örneği tespit etmek.

Key Concept

Türkçede ünlü düşmesinin üç farklı yolla (çekim eki alırken, türetilirken ve sözcükler birleşirken) gerçekleşebilmesi.
Estimated Time:1m 30s
Question 38Question

Türkçede türetilirken (yapım eki alırken), çekim eki alırken veya iki sözcük birleşirken ünlü düşmesi meydana gelebilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesine uğramış sözcük, bu ses olayının oluşumu (meydana geliş yolu) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Show answer & explanation

Answer: Geçmişin tatlı hatıraları, yorgun düşen zihnini bir an olsun dinlendiriyordu.

Answer

Geçmişin tatlı hatıraları, yorgun düşen zihnini bir an olsun dinlendiriyordu.
Geçmişin tatlı hatıraları, yorgun düşen zihnini bir an olsun dinlendiriyordu. cümlesinde geçen 'zihnini' sözcüğünün kökü 'zihin'dir. Bu sözcük belirtme veya iyelik eki gibi bir çekim eki alırken ikinci hecesindeki dar ünlü düşmüştür. Diğer seçeneklerdeki sözcüklerde ise ünlü düşmesi yapım eki (türetilirken) alırken gerçekleşmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerde yer alan ve ünlü düşmesine uğramış olan sözcükleri tespit etmek.
Cümlelerdeki 'tasarlarken', 'zihnini', 'beslediği', 'yalnızlık' ve 'oynuyor' sözc��klerinde ünlü düşmesi olduğu belirlenir.
Soruyu çözebilmek için öncelikle ses olayına uğramış hedef sözcüklerin bulunması gerekir.
2
Bu sözcüklerin köklerini ve aldıkları eklerin türlerini (yapım eki / çekim eki) incelemek.
'tasarı-la-r-ken' (türetilirken), 'besi-le-diğ-i' (türetilirken), 'yalın-ız-lık' (türetilirken), 'oyun-a-yor' (türetilirken) sözcüklerinin türetilirken; 'zihin-i-n-i' (çekim eki alırken) sözcüğünün ise çekim eki alırken ünlü kaybına uğradığı görülür.
Ünlü düşmesinin dil bilgisel oluşum yollarını ayırt etmek, farklı olan seçeneği bulmamızı sağlar.
3
Elde edilen veriler doğrultusunda diğerlerinden farklı yolla ünlü düşmesine uğramış sözcüğü barındıran cümleyi seçmek.
'zihnini' sözcüğünün çekim eki alırken ünlü kaybına uğraması nedeniyle bu cümlenin diğerlerinden farklı olduğu tespit edilir.
Dört seçenekte ünlü düşmesi türetilme esnasında gerçekleşirken, bir seçenekte çekim eki alımı sırasında gerçekleşmiştir.

Key Concept

Ünlü düşmesinin meydana geliş yolları (türetilirken ve çekim eki alırken ünlü düşmesi)
Estimated Time:1m 30s
Question 39Question

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış sözcüklerde gerçekleşen ünlü düşmesi ses olaylarını, bu düşüşlerin dil bilgisel nedenleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Rüzgârda savrulan kuru yapraklar bahçenin her köşesine dağılmıştı.
Denizciler, gün batımında ufkun kızıllığını büyük bir hayranlıkla izliyordu.
Bu konunun neden bu kadar büyütüldüğünü niçin anlamadığımı bilmiyorum.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Savrulan sözcüğü yapım eki alarak türetilirken ünlü düşmesine; ufkun sözcüğü çekim eki alırken ünlü düşmesine; niçin sözcüğü ise iki sözcüğün birleşmesi sırasında ünlü düşmesine uğramıştır.
Doğru eşleştirmede 'savrulan' sözcüğü türetilme (yapım eki) esnasıyla, 'ufkun' sözcüğü çekim eki almasıyla, 'niçin' sözcüğü ise birleşik kelime oluşumuyla (aşınma) eşleştirilmelidir. Bu durum ünlü düşmesinin üç farklı oluşum yolunu tam olarak yansıtmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
İlk cümledeki koyu yazılmış 'savrulan' sözcüğünün k��künü ve aldığı ekleri analiz edin.
'Savrulan' sözcüğünün kökü 'savur-' fiilidir. Bu fiile, yapısını değiştiren '-ul-' edilgenlik yapım eki getirilmiş ve türetilme aşamasında ünlü kaybı gerçekleşmiştir. Bu durum 'türetilirken ünlü düşmesi' ile eşleşir.
Sözcüğün ünlü kaybına uğramasının dil bilgisel nedenini belirlemek.
2
İkinci cümledeki koyu yazılmış 'ufkun' sözcüğünün kökünü ve aldığı ekleri analiz edin.
'Ufkun' sözcüğünün kökü 'ufuk' ismidir. Bu isim, isim çekim eklerinden olan '-un' tamlayan ekini almıştır. Çekim eki alırken ikinci hecedeki dar ünlü düştüğü için bu durum 'çekim eki alırken ünlü düşmesi' ile eşleşir.
İkinci cümledeki ünlü kaybının dil bilgisel nedenini saptamak.
3
Üçüncü cümledeki koyu yazılmış 'niçin' sözcüğünün kökenini ve oluşumunu analiz edin.
'Niçin' sözcüğü 'ne' ve 'için' sözcüklerinin bir araya gelmesiyle oluşmuş birleşik bir sözcüktür. Birleşme (aşınma) sırasında ünlü düşmesi yaşandığı için bu durum 'sözcük birleşirken ünlü düşmesi' ile eşleşir.
Üçüncü cümledeki ünlü kaybının dil bilgisel nedenini belirlemek.

Key Concept

Ünlü Düşmesinin Oluşum Yolları (Türetilirken, Çekim Eki Alırken, Birleşirken)
Question 40Question

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış sözcüklerde gerçekleşen ünlü türemesi örneklerini, sağda verilen dil bilgisel açıklamalarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Bunca yıllık birikimini azıcık bir kâr için tehlikeye atmak istemiyordu.
Kazadan sonra sapasağlam ayağa kalkması herkesi hayrete düşürdü.
Hırsızlar güpegündüz dükkânı soyup kayıplara karışmışlar.
Bize anlattığı hikâyenin düpedüz yalandan ibaret olduğunu sonradan anladık.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Cümlelerde geçen ünlü türemesi örneklerinin dil bilgisel açıklamalarla doğru eşleşmesi şu şekildedir: azıcık -> azlık-çokluk bildiren sözcüğün küçültme eki alması; sapasağlam -> durum bildiren sıfatın pekiştirilmesi; güpegündüz -> zaman bildiren ismin pekiştirilmesi; düpedüz -> nitelik bildiren sıfatın pekiştirilmesi.
Doğru eşleştirmede her sözcük kendi yapısına ve anlamına uygun dil bilgisi kuralıyla eşleşmektedir. Miktar bildiren 'az' sözcüğüne '-cık' ekinin getirilmesiyle 'azıcık'; durum bildiren 'sağlam' sıfatının pekiştirilmesiyle 'sapasağlam'; zaman bildiren 'gündüz' isminin pekiştirilmesiyle 'güpegündüz'; nitelik bildiren 'düz' sıfatının pekiştirilmesiyle 'düpedüz' ünlü türemesine uğramıştır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerde koyu yazılmış sözcükleri tespit edip köklerini ve aldıkları ekleri ya da pekiştirme biçimlerini belirleyin.
'azıcık' sözcüğünün kökü 'az'dır ve '-cık' küçültme eki almıştır. 'sapasağlam', 'güpegündüz' ve 'düpedüz' sözcükleri ise pekiştirilmiş sözcüklerdir.
Ses olayının hangi sözcükte ve hangi biçimsel süreçte gerçekleştiğini belirlemek doğru eşleştirme için gereklidir.
2
Sözcüklerin kök veya tabanlarının dil bilgisel türlerini ve anlamlarını inceleyin.
'az' kelimesi miktar (azlık-çokluk) bildiren bir sözcüktür; 'sağlam' durum bildiren bir sıfattır; 'gündüz' zaman bildiren bir isimdir; 'düz' ise nitelik bildiren bir sıfattır.
Açıklamalar sözcüklerin bu dil bilgisel özelliklerine göre sınıflandırılmıştır.
3
Her bir ünlü türemesi örneğini uygun olan dil bilgisel açıklama ile eşleştirin.
'azıcık' -> azlık-çokluk bildiren tek heceli sözcüğün küçültme eki almasıyla oluşan türeme. 'sapasağlam' -> durum bildiren sıfatın pekiştirilmesiyle oluşan türeme. 'güpegündüz' -> zaman bildiren ismin pekiştirilmesiyle oluşan türeme. 'düpedüz' -> nitelik bildiren sıfatın pekiştirilmesiyle oluşan türeme.
Bu şekilde tüm çiftler hatasız olarak eşleşmiş olur.

Key Concept

Ünlü Türemesi
Estimated Time:1m 30s
PreviousPage 2 / 3Next
Ses Bilgisi Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) — Page 2 | Examkin