Examkin

Ünsüz Benzeşmesi

11 questions

All types11Multiple choice5Matching6
Question 1Question →

Aşağıda verilen ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) açıklamaları ile bu açıklamalara örnek oluşturan sözcükleri doğru biçimde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Sert ünsüzle biten bir isme gelen bulunma durumu ekinin (-da / -de) benzeşerek sertleşmesi
Sert ünsüzle biten bir isme gelen isimden isim yapım ekinin (-cı / -ci) benzeşerek sertleşmesi
Sert ünsüzle biten bir fiile gelen görülen geçmiş zaman ekinin (-dı / -di) benzeşerek sertleşmesi
Sert ünsüzle biten bir fiile gelen fiilden isim yapım ekinin (-gı / -gi) benzeşerek sertleşmesi

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sert ünsüzle biten bir isme gelen bulunma durumu ekinin benzeşerek sertleşmesi ifadesi 'dolap-ta' sözcüğüyle; sert ünsüzle biten bir isme gelen isimden isim yapım ekinin benzeşerek sertleşmesi ifadesi 'balık-çı' sözcüğüyle; sert ünsüzle biten bir fiile gelen görülen geçmiş zaman ekinin benzeşerek sertleşmesi ifadesi 'git-ti' sözcüğüyle; sert ünsüzle biten bir fiile gelen fiilden isim yapım ekinin benzeşerek sertleşmesi ifadesi ise 'seç-ki' sözcüğüyle eşleşmektedir.
Verilen sözcüklerin kök/gövde sonundaki sert ünsüzler (p, k, t, ç), eklerin başındaki yumuşak ünsüzleri (d, c, g) kendilerine benzeterek sertleştirmiştir. Dolap (isim) + -da (bulunma eki) birleşerek 'dolap-ta' olmuş; balık (isim) + -cı (isimden isim yapım eki) birleşerek 'balık-çı' olmuş; git- (fiil) + -di (görülen geçmiş zaman eki) birleşerek 'git-ti' olmuş; seç- (fiil) + -gi (fiilden isim yapım eki) birleşerek 'seç-ki' olmuştur. Bu durumlar açıklamalardaki dil bilgisi kategorileriyle birebir eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Sözcüklerin kök veya gövdelerinin son harflerini tespit etmek.
"dolap" (p), "balık" (k), "git-" (t) ve "seç-" (ç) sözcüklerinin tamamı Türkçedeki sert ünsüzlerden (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biriyle bitmektedir.
Ünsüz benzeşmesinin gerçekleşebilmesi için temel şart, sözcüğün sert ünsüzle bitmesidir.
2
Sözcüklere getirilen eklerin orijinal biçimlerini ve uğradıkları değişimi belirlemek.
Sözcüklere sırasıyla "-da", "-cı", "-di" ve "-gi" ekleri getirilmiş; bu eklerin başındaki yumuşak ünsüzler (d, c, g) sırasıyla sertleşerek t, ç ve k seslerine dönüşmüştür.
Sert ünsüzle biten sözcüğün ardından yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki ünsüzün sertleşmesi Türkçenin asli ses kurallarındandır.
3
Kelimelerin türlerine (isim/fiil) ve eklerin işlevlerine göre doğru açıklamalarla eşleştirme yapmak.
Dolap ve balık kelimelerinin isim; git- ve seç- kelimelerinin fiil olduğu belirlenir. Eklerin yapım eki, çekim eki (bulunma ve geçmiş zaman) işlevleri dikkate alınarak eşleştirme tamamlanır.
Açıklamalardaki dil bilgisi terimlerinin (isim, fiil, yapım eki, çekim eki) hedef sözcüklerle birebir uyuşması gerekmektedir.

Key Concept

Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi)
Estimated Time:1m 30s
Question 2Question →

Aşağıda verilen ses bilgisi kurallarını ve özelliklerini ilgili örnek sözcüklerle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Türetilirken (yapım eki alırken) ünsüz benzeşmesi kuralına uğramış sözcük
Kelime birleşmesi sırasında ünsüz benzeşmesi kuralına uymayan sözcük
Matematik veya geometri terimi yapımında kullanılan ve ünsüz benzeşmesi kuralına aykırılık oluşturan ek
Ünsüz benzeşmesi kuralına uyulmamas��ndan ötürü yazım yanlışı barındıran kullanım

Matches

Show answer & explanation

Answer

Türetilirken ünsüz benzeşmesi geçiren sözcük 'Atkı' ile; kelime birleşmesi sırasında benzeşmeye uymayan sözcük 'Akciğer' ile; terim yapımında benzeşmeye aykırılık oluşturan ek 'Dörtgen' ile; benzeşmeye uyulmadığı için yazım yanlışı barındıran kullanım ise '1983'de' ifadesi ile eşleşir.
Türetilirken benzeşme geçiren sözcük 'Atkı'dır çünkü 'at-gı' yapısında benzeşme gerçekleşmiştir. Birleşik sözcüklerde benzeşme aranmadığı için 'Akciğer' sözcüğü kural dışı kalır. Geometrik terimlerdeki '-gen' ekinin kurala aykırı olması 'Dörtgen' sözcüğünde gözlemlenir. Yazım yanlışı barındıran kullanım ise sert ünsüzle biten sayıya yumuşak ünsüzle başlayan ek getirilmesiyle oluşan '1983'de' ifadesidir.

Step-by-Step Solution

1
Örnek sözcüklerin ek ve kök analizini yaparak türetilme sırasındaki ses olayını belirlemek.
'Atkı' sözcüğünün kökü 'at-' fiilidir ve fiilden isim yapan '-gı' ekini almıştır. Kök sonundaki 't' sert ünsüzü, ek başındaki 'g' yumuşak ünsüzünü 'k' sert ünsüzüne dönüştürmüştür. Bu durum yapım eki alırken gerçekleşen ünsüz benzeşmesidir.
Türeme esnasında meydana gelen ünsüz benzeşmesini saptamak.
2
Birleşik sözcüklerin ses özelliklerini kontrol etmek.
'Akciğer' sözcüğü 'ak' ve 'ciğer' sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Türkçede iki kelimenin birleşme sınırında ünsüz benzeşmesi aranmaz.
Birleşik kelimelerdeki özel ses durumu istisnasını belirlemek.
3
Geometrik terimlerin aldığı ekleri ve bunların ses kuralları ile ilişkisini incelemek.
'Dörtgen' sözcüğündeki '-gen' eki, kendisinden önce gelen 't' sert ünsüzüne rağmen sertleşmeye uğramamış ve '-ken' biçimine dönüşmemiştir.
Kelime yapımındaki istisnai ek kullanımını tespit etmek.
4
Sayıların ek alması sırasındaki yazım ve ses kurallarını kontrol etmek.
1983 sayısı 'üç' ile bittiği için son sesi sert ünsüz olan 'ç'dir. Eklenen bulunma durumu ekinin sertleşerek '-te' olması gerekirken yumuşak ünsüzlü '-de' şeklinde bırakılması yazım yanlışı oluşturur.
Sayıların yazımında ünsüz sertleşmesi kuralına aykırılıktan doğan yazım hatasını belirlemek.

Key Concept

Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralları, ek ve kök düzeyindeki değişimler, birleşik sözcükler ile terim eklerindeki istisnai durumlar ve sayılara getirilen eklerdeki yazım kuralları uygulamaları.
Estimated Time:2m 0s
Question 3Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) kuralına örnek olabilecek bir sözcük kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Kütüphaneden aldığı kitabı sırasına sessizce bıraktı.

Answer

Kütüphaneden aldığı kitabı sırasına sessizce bıraktı.
Doğru seçenekte yer alan 'bıraktı' sözcüğü 'bırak-' fiil köküne görülen geçmiş zaman eki '-di' getirilerek türetilmiştir. Sert ünsüzle (k) biten köke gelen ek sertleşerek 't'ye dönüşmüştür (bırak-dı -> bıraktı). Bu durum ünsüz benzeşmesi kuralına tam olarak uyar.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki tüm sözcüklerin kökleri ve aldıkları ekler ses olayları yönünden incelenir.
Sözcüklerin ek alırken veya birleşirken uğradıkları ses değişimleri tespit edilir.
Hangi sözcükte hangi ses olayının gerçekleştiğini net olarak belirlemek amacıyla bu inceleme yapılır.
2
Sert ünsüzlerden biriyle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir sözcüğe yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek gelip gelmediği kontrol edilir.
'bırak-' fiil kökünün sonundaki 'k' sert ünsüzünün, gelen '-di' geçmiş zaman ekinin başındaki 'd' yumuşak ünsüzünü sertleştirerek 't' sesine dönüştürdüğü (bıraktı) tespit edilir.
Ünsüz benzeşmesi kuralının tanımına uyan sözcüğü bulup doğrulamak için bu adım uygulanır.

Key Concept

Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)
Question 4Question →

I. Yıllar boyunca kütüphanenin loş köşesinde biriken sararmış kâğıtları özenle tasnif etti.
II. Genç yazarın son romanındaki akıcı üslup, okuyucuyu ilk sayfadan itibaren sarmayı başarıyordu.
III. Rüzgârın uğultusu arttıkça deniz kenarındaki ahşap kulübenin pencereleri sarsılmaya başladı.
IV. Hayatın karmaşasından kaçıp bu sakin kasabaya yerleştiğinden beri oldukça mutluydu.
V. Bilim insanları, doğanın gizemlerini çözmek için seçkin bir heyet oluşturmuştu.

Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) yoktur?

Show answer & explanation

Answer: II.

Answer

İkinci cümlede ünsüz benzeşmesi örneği yoktur.
İkinci cümlede yer alan sözcükler incelendiğinde hiçbirinde ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) ses olayının gerçekleşmediği görülür. Cümledeki 'sayfadan' kelimesinde sert ünsüz olan 'f' harfi bulunmasına rağmen kelime kökü ('sayfa') ünlüyle bittiği için gelen '-dan' durum eki sertleşmeye uğramamıştır. 'başarıyordu' sözcüğünde ise ekin geldiği ses ('r') yumuşak ünsüz olduğu için benzeşme kuralları dışındadır. Bu nedenle bu cümlede ünsüz benzeşmesi örneği yoktur.

Step-by-Step Solution

1
Parçadaki tüm cümlelerde yer alan sözcükleri kök ve eklerine ay��rarak sert ünsüzle biten kelimelere gelen eklerin durumunu incelemek.
I. cümlede 'etti' (et-di), III. cümlede 'arttıkça' (art-tık-ça), IV. cümlede 'yerleştiğinden' (yerleş-tiğinden) ve 'oldukça' (olduk-ça), V. cümlede 'seçkin' (seç-kin) ve 'oluşturmuştu' (oluştur-muş-tu) sözcüklerinde sert ünsüzlerin yan yana gelerek benzeşme oluşturduğu görülür.
Ünsüz benzeşmesini tespit edebilmek için öncelikle kelimenin sert ünsüzlerden biriyle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) bitmesi ve ardından yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek alarak bu eki sertleştirmesi (ç, t, k) gerekir.
2
İkinci cümledeki sözcükleri tek tek kontrol ederek ünsüz benzeşmesi kuralına uygun bir kullanım olup olmadığını teyit etmek.
İkinci cümledeki hiçbir kelimede ünsüz benzeşmesi gerçekleşmemiştir.
Cümledeki 'sayfadan' kelimesinde 'f' sert ünsüzü bulunmasına rağmen kelime ünlüyle bittiği için benzeşme gerçekleşmez; 'üslup' kelimesi sert ünsüzle bitse de ardından yumuşak ünsüzle başlayan bir ek gelmemiştir.

Key Concept

Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi) Kuralı
Estimated Time:2m 0s
Question 5Question →

Aşağıda sol sütunda verilen ünsüz benzeşmesine uğramış sözcükleri, sağ sütunda verilen bu ses olayının açıklamalarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

sınıfta
çiçekçi
coşku
1923'te

Matches

Show answer & explanation

Answer

"sınıfta" sözcüğü bulunma durumu eki alan -da ekinin sertleşmesiyle, "çiçekçi" sözcüğü -ci ekinin sertleşmesiyle, "coşku" sözcüğü -gı ekinin sertleşmesiyle, "1923'te" ifadesi ise sayıya gelen -de ekinin sertleşmesiyle eşleşir.
Verilen sözcüklerin tamamı "f, s, t, k, ç, ş, h, p" sert ünsüzlerinden biriyle bittiği için, bu sözcüklere gelen "c, d, g" ile başlayan ekler sertleşerek sırasıyla "ç, t, k"ye dönüşmüştür. Bu durum ünsüz benzeşmesinin temel kurallarıyla tam olarak uyuşmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Kelimelerin kök/gövde sonundaki ünsüzleri ve gelen ekleri belirleme.
"sınıf" (f), "çiçek" (k), "coş-" (ş) ve "1923 (üç)" (ç) sözcüklerinin hepsi "f, s, t, k, ç, ş, h, p" sert ünsüzleriyle bitmektedir.
Ünsüz benzeşmesinin gerçekleşmesi için kelimenin sert ünsüzle bitmesi gerekir.
2
Kelimelere gelen eklerin orijinal biçimlerini ve uğradıkları değişimi inceleme.
-da/-de bulunma durumu eki, -ci yapım eki ve -gı yapım eki yumuşak ünsüzlerle (c, d, g) başlar; ancak bu kelimelere geldiğinde sertleşerek sırasıyla -ta/-te, -çi, -ku olmuştur.
Sert ünsüzle biten kelimelerden sonra gelen eklerin başındaki yumuşak ünsüzler (c, d, g) sertleşerek ç, t, k olur.
3
Kelimeler ile açıklamaları eşleştirme.
sınıfta -> bulunma eki -da sertleşmesi, çiçekçi -> -ci eki sertleşmesi, coşku -> -gı eki sertleşmesi, 1923'te -> sayıya gelen -de eki sertleşmesi.
Her kelimedeki ünsüz sertleşmesi türü ve eki açıklamalardaki ifadelerle bire bir örtüşmektedir.

Key Concept

Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir sözcüğe "c, d, g" yumuşak ünsüzleriyle başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki yumuşak ünsüzlerin sertleşerek "ç, t, k" ünsüzlerine dönüşmesine ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) denir.
Estimated Time:1m 0s
Question 6Question →

Aşağıda sol sütunda verilen ek birleşimi içeren sözcük veya sayı yapılarını, sağ sütundaki ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) durumuyla ilgili açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

sınıf-da
19231923-de
yap-dı
tuz-cu

Matches

Show answer & explanation

Answer

sınıf-da ifadesi bulunma durum ekinin sertleşmesiyle, 19231923-de ifadesi sayı sonundaki sert ünsüzün eke etki etmesiyle, yap-dı ifadesi geçmiş zaman ekinin sertleşmesiyle eşleşir; tuz-cu kelimesi ise yumuşak ünsüzle bittiği için benzeşmeye uğramaz.
Eşleştirmede sınıf-da ifadesi bulunma durum ekinin sertleşmesiyle, 19231923-de ifadesi sayı sonundaki sert ünsüzün eke etki etmesiyle, yap-dı ifadesi geçmiş zaman ekinin sertleşmesiyle eşleşir; tuz-cu kelimesi ise yumuşak ünsüzle bittiği için benzeşmeye uğramaz. Bu durum tüm kavramların ve örneklerin kurallara uygun biçimde eşleştiğini gösterir.

Step-by-Step Solution

1
Kelimelerin son seslerini inceleme
sınıf (-f, sert), 19231923 / üç (-ç, sert), yap- (-p, sert) ve tuz (-z, yumuşak) ünsüzleriyle bitmektedir.
Ünsüz benzeşmesinin gerçekleşmesi için kelimenin sert ünsüzlerden (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biriyle bitmesi gerekir.
2
Eklenecek eklerin ilk seslerini kontrol etme
Gelen ekler sertleşebilen ünsüzlerle (-d, -c) başlamaktadır.
Sertleşebilen ünsüzler c, d, g olup sert ünsüzlerden sonra ç, t, k seslerine dönüşürler.
3
Eşleştirmeleri tamamlama
sınıf-da -> sınıfta (bulunma eki sertleşmesi), 19231923-de -> 19231923'te (sayı okunuşuna bağlı sertleşme), yap-dı -> yaptı (geçmiş zaman eki sertleşmesi) ve tuz-cu -> tuzcu (benzeşme yok).
Her bir kelimenin son ses özellikleri ve aldığı eklerin türleri sağ sütundaki tanımlarla birebir uyuşmaktadır.

Key Concept

Türkçede sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten sözcüklere sertleşebilen ünsüzlerle (c, d, g) başlayan bir ek getirildiğinde ekin başındaki ünsüzün sertleşerek (ç, t, k) sözcük sonundaki ünsüze benzemesine ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) denir.
Question 7Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralına uyulmamasından kaynaklanan bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Konferansta konuşan genç araştırmacı, konunun bilimsel boyutunu oldukça gerçekci bir yaklaşımla ele aldı.

Answer

Konferansta konuşan genç araştırmacı, konunun bilimsel boyutunu oldukça gerçekci bir yaklaşımla ele aldı.
Konferansta konuşan... ile başlayan cümledeki 'gerçekci' sözcüğünün kökü 'gerçek'tir ve sert ünsüz olan 'k' sesi ile bitmektedir. Bu sözcüğe gelen '-ci' eki, ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralı gereği sertleşerek '-çi' biçiminde yazılmalıdır. Sözcüğün 'gerçekci' şeklinde yazılması yazım yanlışıdır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten sözcükleri ve bu sözcüklere gelen ekleri tespit etmek.
Analiz edilecek kelimelerin ve bunlara gelen eklerin başlangıç seslerinin belirlenmesi.
Ünsüz sertleşmesi kuralının aranacağı kelime gruplarını filtrelemek.
2
Seçeneklerdeki ilgili kelimelerin ses olayları açısından yazımını kontrol etmek.
'Gerçek' sözcüğünün sert ünsüz olan 'k' ile bittiği ve buna gelen '-ci' ekinin benzeşerek '-çi' olması gerektiği görülür.
Sözcüklerin Türkçe ses kurallarına ve yazım kurallarına uygunluğunu doğrulamak.
3
Yazım hatası barındıran seçeneği belirlemek.
'gerçekci' sözcüğündeki 'c' ünsüzünün sertleşmemesi nedeniyle bu cümledeki yazım yanlışı kesinleşir, diğer cümlelerde ise tüm ses kurallarına uyulduğu görülür.
Doğru seçeneğe karar vermek.

Key Concept

Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi) Kuralı
Estimated Time:1m 30s
Question 8Question →

Aşağıdaki sol sütunda verilen sözcük ve sayıları, sağ sütundaki ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) durumuyla ilgili açıklamalarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

seçti
2005'ten
çiçekçi
tuzcu

Matches

Show answer & explanation

Answer

seçti kelimesi fiil kökünün sonundaki sert ünsüzün benzeşmesi açıklamasıyla; 2005'ten ifadesi sayının okunuşundaki sert ünsüzün benzeşmesi açıklamasıyla; çiçekçi sözcüğü isim kökünün sonundaki sert ünsüzün benzeşmesi açıklamasıyla; tuzcu sözcüğü ise ünsüz benzeşmesinin gerçekleşmediği durum açıklamasıyla eşleşir.
Türkçede sert ünsüzlerle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten sözcüklere yumuşak ünsüzlerle (c, d, g) başlayan ekler getirildiğinde bu eklerin başındaki ünsüzler sertleşerek ç, t, k seslerine dönüşür. Eşleştirmede yer alan "seçti" sözcüğü bir fiil kökünün, "çiçekçi" sözcüğü bir isim kökünün, "2005'ten" ifadesi ise okunuşu sert ünsüzle biten bir sayının ünsüz benzeşmesine uğramış örnekleridir. "Tuzcu" sözcüğü ise yumuşak ünsüzle bittiği için bu kuralın dışındadır.

Step-by-Step Solution

1
Kelimelerin ve sayıların son seslerini tespit ediniz.
"seç" kelimesi "ç", "2005" (beş) sayısı "ş", "çiçek" kelimesi "k" sert ünsüzleriyle biterken "tuz" kelimesi "z" yumuşak ünsüzüyle bitmektedir.
Ünsüz benzeşmesi kuralının geçerli olabilmesi için kelime sonunun sert ünsüzle bitmesi gerekir.
2
Kelimelere gelen eklerin ilk seslerindeki değişimleri inceleyiniz.
"-di" eki "-ti"ye, "-den" eki "-ten"e, "-ci" eki "-çi"ye dönüşerek sertleşmiş; "-cu" eki ise "tuz" kelimesi yumuşak ünsüzle bittiği için değişmeden kalmıştır.
Sert ünsüzden sonra gelen yumuşak ünsüzler (c, d, g) sertleşerek ç, t, k seslerine dönüşür.
3
Sözcüklerin dil bilgisel yapılarına göre doğru açıklamalarla eşleştirilmesini tamamlayınız.
"seç-" eylemi fiil kökü, "çiçek" isim kökü, "2005" sayı değeri ve "tuz" ise yumuşak ünsüzle biten isim kökü olarak sınıflandırılıp eşleştirilir.
Eşleştirmenin doğru olması için hem ses olayının türü hem de sözcüğün yapısal özelliği tam uyuşmalıdır.

Key Concept

Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi)
Estimated Time:2m 0s
Question 9Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) kuralına örnek olabilecek bir kullanım yoktur?

Show answer & explanation

Answer: Genç adam, bu zor günlerde kendisine uzanan dost elini minnetle karşıladı.

Answer

Genç adam, bu zor günlerde kendisine uzanan dost elini minnetle karşıladı.
Doğru cevap olan cümlede ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralına örnek oluşturacak bir sözcük yoktur. Cümledeki 'genç' ve 'dost' sözcükleri kök halindedir ve herhangi bir ek almadıkları için sertleşmeye uğramamışlardır. 'Minnetle' sözcüğündeki vasıta eki (-le) ise sertleşmeye tabi olan ünsüzlerden biriyle başlamaz.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki cümlelerde yer alan sözcükler eklerine ve köklerine ayrılarak incelenir.
Sözcüklerin aldığı ekler ve kök sonlarındaki sesler tespit edilir.
Ünsüz benzeşmesi kuralının gerçekleşmesi için sert ünsüzle biten bir sözcüğe yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek gelmesi gerekir.
2
Ünsüz benzeşmesi barındıran sözcükler elenir.
'Sarmıştı' (ş + d > ş + t), 'sınıftaki' (f + d > f + t), 'bitkin' (t + g > t + k), 'beşte' (ş + d > ş + t) ve 'çıktık' (k + d > k + t) sözcüklerinde benzeşme olduğu görülür.
Kurala uyan sözcükleri barındıran cümleleri elemek için.
3
Ünsüz benzeşmesi olmayan cümle doğrulanır.
'Genç adam, bu zor günlerde kendisine uzanan dost elini minnetle karşıladı.' cümlesinde ünsüz benzeşmesi olmadığı saptanır.
Cümledeki 'genç' ve 'dost' sözcükleri kök halinde olup ek almadıklarından ses olayına uğramamıştır. 'Minnetle' sözcüğündeki vasıta eki ise kural kapsamındaki ünsüzlerle başlamamaktadır.

Key Concept

Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)
Estimated Time:1m 30s
Question 10Question →

Aşağıdaki sol sütunda ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralına örnek oluşturan sözcükler ve yapılar, sağ sütunda ise bu ses olayının gerçekleştiği ek ve kelime yapısı özellikleri verilmiştir. Sol sütundaki örnekleri sağ sütundaki uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

seçkin
2023'te
yurtta
Türkçe

Matches

Show answer & explanation

Answer

seçkin sözcüğü fiilden isim yapım ekiyle, 2023'te ifadesi rakamla yazılan sayıya gelen bulunma ekinle, yurtta sözcüğü isim köküne gelen bulunma ekinle ve Türkçe sözcüğü dil yapım ekinle eşleşmektedir.
Sol sütunda verilen örneklerden "seçkin" sözcüğü "seç-" eylem kökünden "-gin" ekiyle türetilmiş bir fiilden isimdir. "2023'te" yapısı "üç" kelimesinin sonundaki "ç" sesi nedeniyle sertleşen bir bulunma ekidir. "yurtta" sözcüğü "yurt" isim köküne getirilen bulunma durum ekidir. "Türkçe" sözcüğü ise "Türk" özel ismine getirilen dil yapım ekidir. Bu durumlar sağ sütundaki ilgili dil bilgisel tanımlarla birebir uyuşmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Sol sütundaki kelimelerin kök ve ek yapılarını incelemek.
"seçkin" sözcüğünün kökü "seç-" fiili ve eki "-gin"dir. "2023'te" ifadesindeki sayının okunuşu "iki bin yirmi üç" olup sonu "ç" ile biter, ek ise "-de"dir. "yurtta" sözcüğünün kökü "yurt" ismi, eki "-da"dır. "Türkçe" sözcüğünün kökü "Türk" ismi, eki "-ce"dir.
Sözcüklerin özgün ek biçimlerini ve kök türlerini belirleyerek benzeşme olayının zeminini tespit etmek.
2
Kök veya taban sonundaki sert ünsüzler ile ekin başındaki yumuşak ünsüzün etkileşimini kontrol etmek.
"seç-" fiilindeki "ç" sert ünsüzü, "-gin" ekinin başındaki "g"yi "k"ye dönüştürmüştür. "üç" sayısındaki "ç" sesi, "-de" ekinin başındaki "d"yi "t"ye dönüştürmüştür. "yurt" ismindeki "t" sert ünsüzü, "-da" ekinin başındaki "d"yi "t"ye dönüştürmüştür. "Türk" ismindeki "k" sert ünsüzü, "-ce" ekinin başındaki "c"yi "ç"ye dönüştürmüştür.
Seslerin benzeşme kurallarına uygun olarak nasıl sertleştiğini açıklamak.
3
Belirlenen özellikleri sağ sütundaki tanımlarla eşleştirmek.
"seçkin" -> fiilden isim yapım ekiyle oluşan yapı, "2023'te" -> sayıya getirilen bulunma eki, "yurtta" -> isim köküne gelen bulunma eki, "Türkçe" -> dil yapım eki özellikleri ile eşleşir.
Eşleşen çiftleri eksiksiz ve doğru biçimde tamamlamak.

Key Concept

Ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi), sert ünsüzlerle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir sözcüğe yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki ünsüzün sertleşerek sırasıyla ç, t, k ünsüzlerine dönüşmesidir.
Estimated Time:1m 30s
Question 11Question →

Karanlık çöktüğünde (I) ormanın derinliklerinden gelen gizemli sesler artmıştı (II). Kulübede yalnız başına bekleyen (III) ihtiyar, elindeki feneri yakıp kapıya doğru yaklaştı (IV). Rüzgârın uğultusu, geçmişin acı hatıralarını (V) fısıldar gibiydi.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangilerinde ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) vardır?

Show answer & explanation

Answer: I, II ve IV

Answer

Sözcüklerin hangilerinde ünsüz benzeşmesi olduğunu soran sorunun doğru cevabı 'I, II ve IV' olarak belirlenmiştir.
Doğru seçenekte yer alan 'çöktüğünde' (çök-dük-ünde -> çöktüğünde), 'artmıştı' (art-mış-dı -> artmıştı) ve 'yaklaştı' (yaklaş-dı -> yaklaştı) sözcüklerinde ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralı eksiksiz şekilde gerçekleşmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci sözcük olan 'çöktüğünde' kelimesinin ek-kök tahlilini yapmak.
'çök-' fiil köküne '-dık' sıfat-fiil eki geldiğinde kökteki sert ünsüz (k), ekin başındaki yumuşak ünsüzü (d) sertleştirerek (t) sesine dönüştürmüş (çöktük) ve ardından ünlüyle başlayan ek aldığında ünsüz yumuşaması (k -> ğ) gerçekleşmiştir (çöktüğünde). Dolayısıyla bu kelimede ünsüz benzeşmesi vardır.
Sözcükte birden fazla ses olayı bir arada gerçekleştiğinde öğrencilerin ünsüz benzeşmesini gözden kaçırmasını engellemek.
2
İkinci sözcük olan 'artmıştı' kelimesinin ek-kök tahlilini yapmak.
'art-' fiil köküne sırasıyla '-miş' öğrenilen geçmiş zaman eki ve '-dı' ek-fiili gelmiştir. Sert ünsüzle (ş) biten 'artmış' kelimesi, yumuşak ünsüzle (d) başlayan '-dı' ekini aldığında ekteki ünsüz sertleşerek 'tı' biçimini almıştır (artmıştı). Dolayısıyla bu kelimede ünsüz benzeşmesi vardır.
Ek-fiil ve zaman eki birleşimindeki ses olaylarını doğru analiz etmek.
3
Üçüncü sözcük olan 'bekleyen' kelimesinin ek-kök tahlilini yapmak.
'bekle-' fiil köküne '-en' sıfat-fiil eki eklenirken araya 'y' kaynaştırma harfi girmiştir (bekle-y-en). Bu sözcükte herhangi bir ünsüz benzeşmesi bulunmamaktadır.
Kaynaştırma ünsüzü ile ünsüz benzeşmesinin karıştırılmasını önlemek.
4
Dördüncü sözcük olan 'yaklaştı' kelimesinin ek-kök tahlilini yapmak.
'yaklaş-' fiiline '-dı' görülen geçmiş zaman eki geldiğinde, ş sert ünsüzünün etkisiyle d yumuşak ünsüzü t sert ünsüzüne dönüşmüştür (yaklaştı). Dolayısıyla bu kelimede ünsüz benzeşmesi vardır.
Görülen geçmiş zaman ekinin sertleşme durumunu tespit etmek.
5
Beşinci sözcük olan 'hatıralarını' kelimesinin ek-kök tahlilini yapmak.
'hatıra' sözcüğü sırasıyla çoğul eki (-lar), iyelik eki (-ı) ve belirtme durum eki (-ı) almıştır. Durum eki gelmeden önce araya 'n' kaynaştırma ünsüzü girmiştir (hatıra-lar-ı-n-ı). Bu kelimede ünsüz benzeşmesi bulunmamaktadır.
Çekim ekleri ve kaynaştırma ünsüzleri arasındaki sınırları doğru belirlemek.

Key Concept

Sert ünsüzlerle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten kelimelerin ya da eklerin ardına yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki yumuşak ünsüzün sertleşerek 'ç, t, k' seslerine dönüşmesine ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) denir.
Estimated Time:1m 30s
Ünsüz Benzeşmesi Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin