Limni Adası'nın Mondros Limanı'nda imzalanan mütareke metninin diplomasi dilindeki orijinal nüshasında 'Ermeni vilayetleri' (Six Armenian Provinces) olarak adlandırılan altı doğu ili (Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ/Harput, Sivas), Osmanlı delegasyonu tarafından iç kamuoyundaki tepkileri sınırlandırmak amacıyla 'Vilâyât-ı Sitte' ifadesiyle kayıtlara geçirilmiştir.
İtilaf blokunun, stratejik noktaların işgaline genel yetki tanıyan güvenlik hükmünden ayrı olarak bu altı vilayette karışıklık çıkması durumunda bölgeyi işgal hakkını müstakil bir maddeyle güvence altına almasının asıl gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
- ADoğu Karadeniz ve Doğu Anadolu'da toplanacak bölgesel kongrelerin hukuki zeminini hazırlayarak halkın kendi kaderini tayin hakkını güvenceye almak
- BKafkas Cephesi'nden çekilen Osmanlı kuvvetlerinin bölgedeki savunma hatlarını korumasını sağlayarak Brest-Litovsk Antlaşması'nın sınır kazanımlarını tescil etmek
- Doğu Anadolu topraklarında kurulması tasarlanan bağımsız bir Ermeni devletine uluslararası diplomasi ve hukuk zemininde meşruiyet ile fiilî müdahale alanı oluşturmakCevap
- DBölgedeki yerel ahalinin kurduğu müdafaa-i hukuk cemiyetlerini meşru birer muhatap kabul ederek Osmanlı merkezi idaresinin gücünü pekiştirmek
- EOsmanlı Hükûmeti'nin İslamcılık ve Osmanlıcılık fikir akımları doğrultusunda doğu vilayetlerinde asayişi tek başına sağlamasına olanak tanımak
Cevap
Doğu Anadolu topraklarında kurulması tasarlanan bağımsız bir Ermeni devletine uluslararası diplomasi ve hukuk zemininde meşruiyet ile fiilî müdahale alanı oluşturmak
Mondros Ateşkes Antlaşması'nın 24. maddesinde yer alan 'Vilâyât-ı Sitte'de (Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Harput, Sivas) bir karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri buraları işgal edebilecektir' hükmü, mütarekenin İngilizce ve Fransızca orijinal metinlerinde doğrudan 'Six Armenian Provinces' (Altı Ermeni Vilayeti) olarak yer almıştır. İtilaf Devletleri'nin 7. madde gibi genel bir işgal yetkisine sahip olmalarına rağmen Doğu Anadolu'daki altı vilayeti özel olarak 24. maddeyle ayrı tutmalarının asıl amacı; bölgede çıkarılacak etnik çatışmaları gerekçe göstererek buraları işgal etmek ve Doğu Anadolu topraklarında bağımsız bir Ermeni devletinin kurulmasına uluslararası hukuk zemininde meşruiyet kazandırmaktır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Mondros Mütarekesi'nin 24. Maddesi ve Vilâyât-ı Sitte'de Ermeni Devleti Kurma Tasarısı
İpuçları
1
Antlaşma metninin yabancı dildeki aslında bu altı vilayetin nasıl adlandırıldığına (Ermeni vilayetleri) dikkat ediniz.
2
7. madde tüm Osmanlı toprakları için genel bir işgal yetkisi içerirken, 24. maddenin yalnızca Doğu Anadolu'daki belirli illeri kapsaması bölgesel ve etnik bir devlet projesine işaret eder.
3
İtilaf Devletleri I. Dünya Savaşı ve sonrasındaki gizli antlaşmalar ile barış projelerinde Doğu Anadolu'da hangi azınlık adına bağımsız bir devlet kurmayı vadetmiştir?
Daha Fazla Pratik
Mondros Mütarekesi'nin 24. maddesine karşı Doğu Anadolu'da kurulan Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti'nin faaliyetleri ve Erzurum Kongresi'nin toplanma gerekçeleri incelenebilir.
Alternatif Yöntem
Soru kökündeki 'Ermeni Vilayetleri' (Six Armenian Provinces) diplomatik ifadesi ile Doğu Anadolu illerinin (Vilâyât-ı Sitte) eşleşmesinden hareketle, doğrudan bu etnik unsur lehine bir devlet kurma amacını taşıyan seçeneğe ulaşılabilir.
Tahmini Süre:1m 30s