Examkin

Soru

Zorluk: OrtaRüzgar Şekilleri

Türkiye'de rüzgarların yer şekillendirici etkisinin belirgin olduğu kurak ve yarı kurak bölgelerde, kayaların alt kısımlarının üst kısımlarına oranla daha şiddetli bir aşındırmaya uğradığı ve bu durumun sonucunda mantarı andıran yer şekillerinin oluştuğu gözlemlenmektedir.

Rüzgarın aşındırma (korozyon) etkisinin kayaların özellikle taban kısımlarında yoğunlaşarak bu karakteristik yapıyı ortaya çıkarmasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Rüzgarın taşıdığı kum ve küçük taş parçalarının ağırlıkları nedeniyle yere yakın seviyelerde daha yoğun olmasıCevap
  2. B
    Kayaların alt katmanlarının mineral yapısı bakımından kimyasal çözünmeye karşı daha dayanıksız olması
  3. C
    Sürtünmenin etkisiyle rüzgar hızının yer seviyesinde en yüksek değerine ulaşması
  4. D
    Yerin iç kuvvetlerine bağlı olarak kayaçların taban kısımlarında daha fazla fiziksel parçalanma gerçekleşmesi
  5. E
    Bölgedeki cılız bitki örtüsünün kayaların sadece üst kısımlarını rüzgarın etkisinden koruması

Cevap

Rüzgarın taşıdığı kum ve küçük taş parçalarının ağırlıkları nedeniyle yere yakın seviyelerde daha yoğun olması
Rüzgarların taşıdığı kum taneleri ve diğer katı parçacıklar, ağırlıkları nedeniyle atmosferin üst katmanlarına çıkamaz ve genellikle yerin hemen üstündeki katmanda yoğunlaşırlar. Bu parçacıklar bir zımpara kağıdı gibi hareket ederek çarptıkları kayaların alt kısımlarını daha hızlı aşındırırlar. Üst kısımlara daha az malzeme çarptığı için aşınma daha yavaş olur ve sonuçta mantar görünümü ortaya çıkar.

Adım Adım Çözüm

1
Yer şeklinin ve sürecin tanımlanması
Mantarkaya (şeytan masası) oluşumu bir rüzgar aşınım (korozyon) sürecidir.
Rüzgarın taşıdığı malzemelerin kayalara çarpması sonucu şekillenme gerçekleşir.
2
Rüzgarın taşıma kapasitesinin analizi
Rüzgarın taşıdığı ağır malzemeler (kumlar), yerçekimi etkisiyle yerden çok yükselemez.
Kum taneleri rüzgar tarafından genellikle zeminden itibaren ilk 1−21-2 metre içerisinde taşınır (saltasyon).
3
Aşındırma şiddeti ile yük yoğunluğu arasındaki ilişkinin kurulması
Zemine yakın yerlerde rüzgarın içindeki kum tanesi miktarı daha fazla olduğu için kayanın tabanına daha çok tanecik çarpar.
Daha fazla çarpışma, kayanın alt kısımlarının üst kısımlarından daha hızlı aşınmasına yol açar.

Anahtar Kavram

Rüzgar Korozyonu ve Dikey Profilde Yük Dağılımı

İpuçları

1
Rüzgarın bir yeri aşındırabilmesi için içinde 'mühimmat' yani kum taneleri olması gerektiğini düşünün.
2
Ağır olan kum taneleri havada çok yükseğe çıkabilir mi yoksa yere yakın mı kalır?
3
Aşınma farkının nedeni rüzgarın kendisinden ziyade, rüzgarın içindeki yükün yerden yüksekliğe göre değişen miktarıdır.

Daha Fazla Pratik

Rüzgar biriktirme şekillerinden olan 'Barkan' (hilal biçimli kumul) ile bu aşınım şekillerinin görüldüğü ortak iklim özelliklerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla

Konular

Rüzgar Şekilleri

Bu konudan daha fazla soru