Türkiye'nin jeomorfik gelişimi incelendiğinde, akarsuların hem aşındırma hem de biriktirme süreçlerini aynı yer şekli üzerinde farklı zamanlarda veya eş zamanlı olarak gerçekleştirdiği görülür. Ayrıca bazı akarsu şekillerinin karakteristik bir yapı kazanmasında, akarsu aşındırmasının yanı sıra iç kuvvetlerin hazırladığı litolojik yapı (volkanizma gibi) dolaylı ama belirleyici bir rol oynar.
Buna göre;
I. Hem aşındırma hem de biriktirme süreçlerinin döngüsel bir ürünü olan,
II. Akarsu (sel suları) aşındırmasının volkanik malzemeler üzerinde seçici aşınım yapmasıyla oluşan
yer şekilleri aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
- I: Seki (Taraça), II: Peri bacasıCevap
- BI: Delta ovası, II: Kırgıbayır
- CI: Menderes, II: Dev kazanı
- DI: Peneplen, II: Birikinti yelpazesi
- EI: Irmak adası, II: Çentik vadi
Cevap
Hem aşındırma hem biriktirme süreçlerinin ortak ürünü olan yer şekli Seki (Taraça), volkanik malzemenin sel sularıyla aşınması sonucu oluşan yer şekli ise Peri bacasıdır.
Seki (Taraça), akarsuyun daha önce oluşturduğu alüvyal tabanı, epirojenez veya deniz seviyesi değişimi nedeniyle yeniden derine aşındırmasıyla oluştuğu için hem aşındırma hem biriktirme izleri taşır. Peri bacaları ise sel sularının (akarsu) tüf ve bazalt gibi volkanik malzemeleri direnç farkına göre aşındırmasıyla oluşur, bu da volkanizmanın dolaylı etkisini gösterir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Karma Süreçli Akarsu Şekilleri ve Litolojik Kontrol
İpuçları
1
Türkiye'de epirojenezin (yükselme) kanıtı olan akarsu şekillerini düşünün.
2
Akarsuların hem aşındırma hem de biriktirme yaptığı sadece iki temel şekil vardır: Menderes ve Seki (Taraça).
3
Peri bacaları oluşumunda iç kuvvetler (volkanizma) araziyi hazırlar, dış kuvvetler (akarsu/sel suları) ise onu şekillendirir.
Daha Fazla Pratik
Akarsuların denge profiline ulaşma süreci ile seki oluşumu arasındaki epirojenik ilişkiyi inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s