Türkiye'deki akarsu vadilerinin gelişim süreçleri incelendiğinde; birçok akarsuyun başlangıçta geniş tabanlı vadilerde menderesler çizerek akarken, zamanla bu menderesli yapısını koruyarak yatağını derine kazdığı ve "gömük menderes" karakteri kazandığı görülmektedir. Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye'deki akarsuların bu şekilde "gençleşerek" yatağını tabana doğru gömmesinin temel nedenidir?
- AÜçüncü zamanın sonuna doğru Anadolu'nun büyük bir kısmının peneplen (yontukdüz) haline gelmesi
- Anadolu levhasının yakın jeolojik zamanda (Pliyo-Kuvaterner) toptan epirojenik yükselmeye uğramasıCevap
- CAkarsuların döküldüğü denizlerde kıta sahanlığının geniş olması sonucu büyük deltaların oluşması
- DMatematik konumun etkisiyle akarsuların kış aylarında donarak mekanik aşındırma yapması
- EAkarsu rejimlerinin düzensiz olması ve sadece sel rejimli dönemlerde aşındırma yapması
Cevap
Anadolu levhasının yakın jeolojik zamanda (Pliyo-Kuvaterner) toptan epirojenik yükselmeye uğraması
Doğru seçenek, Türkiye'nin jeomorfolojik gelişiminin anahtarını sunar. Anadolu, Üçüncü Zaman'ın sonlarında deniz seviyesine yakın bir düzlük (peneplen) iken, Dördüncü Zaman'ın başlarında meydana gelen toptan yükselme (epirojenez) ile bu düzlükler yüksek platolara dönüşmüştür. Akarsular bu yükselmeye ayak uydurmak için menderesli yapılarını bozmadan yataklarını derine doğru kazmış, böylece menderesler vadi tabanına gömülerek 'gömük menderes' formunu almıştır. Bu durum Türkiye'nin genç ve dinamik bir yapıya sahip olduğunun kanıtıdır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Akarsu Gençleşmesi ve Epirojenez İlişkisi
İpuçları
1
Akarsuyun yatağını derine kazması (gençleşmesi) için enerjisinin artması gerekir.
2
Türkiye'nin ortalama yükseltisinin 1132 metre olması ve yüksek platoların varlığı hangi kuvvetle açıklanır?
Daha Fazla Pratik
Epirojenezin akarsu yer şekilleri üzerindeki diğer bir kanıtı olan 'Seki (Taraça)' oluşumunu inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s