Soru

Zorluk: OrtaAkarsu Şekilleri

Türkiye'nin yer şekilleri üzerinde en etkili dış kuvvet olan akarsular, arazinin yapısına ve epirojenik hareketlere bağlı olarak çeşitli aşındırma ve biriktirme şekilleri meydana getirir. Bazı yer şekilleri, akarsuyun yatağını derine doğru aşındırması ve epirojeneze bağlı olarak yükselen arazide eski vadi tabanlarının yüksekte kalmasıyla oluşur. Bu süreçte akarsu yatağı basamaklı bir görünüm kazanır. Bu özellikleri taşıyan ve Türkiye'de epirojenik yükselmenin en önemli kanıtlarından biri olarak kabul edilen 'hem aşınım hem birikim' şekli aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Delta Ovası
  2. B
    Peneplen (Yontukdüz)
  3. Seki (Taraça)Cevap
  4. D
    Polye (Gölova)
  5. E
    Dev Kazanı

Cevap

Seki (Taraça) yer şekli, akarsuyun hem aşındırma hem de biriktirme süreçlerini içeren, epirojenik yükselmenin kanıtı olan basamaklı bir yapıdır.
Seki (Taraça), akarsuyun daha önce biriktirme yaparak oluşturduğu vadi tabanını, arazinin epirojenik olarak yükselmesi veya iklim değişikliği nedeniyle debisinin artması sonucu yeniden derine doğru aşındırmasıyla oluşur. Bu durum, eski tabanın yeni tabana göre yüksekte ve basamak şeklinde kalmasına neden olur. Hem biriktirme (eski taban alüvyonları) hem de aşındırma (yeni kanalın açılması) süreçlerini barındırdığı için 'karma yapılı' bir yer şeklidir.

Adım Adım Çözüm

1
Yer şeklinin oluşum sürecini analiz etme
Akarsu önce biriktirme yaparak bir taban oluşturur, ardından epirojenezle arazi yükselince yatağını tekrar derine aşındırır.
Soruda belirtilen 'hem aşınım hem birikim' özelliği ve 'basamaklı görünüm' ifadeleri bu süreci tanımlar.
2
Epirojenik hareketle ilişkisini kurma
Türkiye'nin 3. zaman sonu ve 4. zaman başında toptan yükselmesi (epirojenez), akarsuların yataklarını tazeleyerek sekiler oluşturmasına neden olmuştur.
Sekiler, eski vadi tabanlarının yüksekte kalmasıyla oluştuğu için yükselmenin doğrudan kanıtıdır.

Anahtar Kavram

Hem Aşınım Hem Birikim Şekilleri (Seki ve Menderes)
Tahmini Süre:50s
Bu soruyu puanla