Rüzgârlar, aşındırma faaliyetlerini gerçekleştirirken taşıdıkları kum tanelerini genellikle yerden metre yüksekliğe kadar sıçratabilirler (saltasyon). Bu nedenle rüzgârın korazyon (aşındırma) gücü, zemine yakın seviyelerde en yüksek noktaya ulaşırken yükseklik arttıkça hızla azalır.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu durumun morfolojik sonuçlarından biri olarak gösterilemez?
- AMantarkayaların alt kısımlarının üst kısımlarına göre daha fazla incelerek masaya benzer bir yapı kazanması
- BŞahit kayaların taban kesimlerinde rüzgâr oyuklarının ve aşınma izlerinin daha belirgin olması
- CYerden yüksekliği fazla olan dik yamaçların üst kesimlerinde rüzgârın şekillendirici etkisinin zayıf kalması
- Rüzgârın taşıdığı çok ince boyutlu toz ve mil gibi malzemelerin (lössler) yüzeyden çok yükseklere çıkarak uzaklara taşınabilmesiCevap
- EKayaların alt yüzeylerinde rüzgârın savurduğu kumların etkisiyle oluşan tafoni adı verilen küçük oyukların daha yoğun görülmesi
Cevap
Rüzgârın taşıdığı çok ince boyutlu malzemelerin (lössler) yüzeyden çok yükseklere çıkarak uzaklara taşınabilmesi, rüzgârın aşındırma gücünün zemine yakın seviyelerde yoğunlaşmasının bir sonucu değildir; aksine bu durum rüzgârın askıda taşıma (süspansiyon) yeteneğiyle ilgilidir.
Rüzgârın aşındırma (korazyon) gücünün zemine yakınlığı, kum tanelerinin ağırlığı nedeniyle sadece belli bir yüksekliğe ( m) kadar sıçrayabilmesinden kaynaklanır. Mantarkaya, şahit kaya ve tafonilerin alt kısımlarındaki karakteristik aşınma izleri bu durumun doğrudan sonucudur. Ancak löss gibi çok ince boyutlu malzemelerin taşınması süspansiyon (havada asılı kalma) mekanizmasıyla gerçekleşir. Bu malzemeler yüzeyden yüzlerce metre yükselebilir ve çok uzaklara taşınabilir. Dolayısıyla bu durum, rüzgârın aşındırma gücünün zemine hapsolmasının bir sonucu değil, rüzgârın taşıma kapasitesinin bir başka boyutudur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Rüzgârın Korazyon (Aşındırma) Gücü ve Saltasyon Limiti
İpuçları
1
Rüzgârın kumları neden sadece belirli bir yüksekliğe kadar taşıyabildiğini ve bunun aşındırma şekillerine nasıl yansıyacağını düşünün.
2
Seçeneklerdeki 'aşındırma' (korazyon) ve 'biriktirme/taşıma' süreçlerini birbirinden ayırmaya çalışın.
3
Lössler çok ince taneli (toz boyutunda) oldukları için rüzgâr tarafından çok yükseklere taşınabilirler; bu durum ağır kum tanelerinin zemindeki aşındırmasından farklıdır.
Daha Fazla Pratik
Türkiye'de rüzgâr aşındırma ve biriktirme şekillerinin en yaygın olduğu Konya-Karapınar çevresindeki topografik değişimleri inceleyiniz.
Alternatif Yöntem
Rüzgârın taşıma yöntemlerini (Sürüklenme, Saltasyon, Süspansiyon) karşılaştırarak hangi yöntemin yer şeklinin 'alt' veya 'üst' kısmında etkili olacağını analiz edebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s