Mondros Ateşkes Antlaşması'nın 7. maddesi, İtilaf Devletleri'ne 'güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkması hâlinde herhangi bir stratejik noktayı işgal etme' yetkisi vererek tüm Osmanlı ülkesini fiilen işgale açık hâle getirmiştir. Buna karşılık antlaşmanın 24. maddesinde; 'Vilâyât-ı Sitte'de (Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Sivas, Bitlis) bir karışıklık çıkması durumunda İtilaf Devletleri'nin bu vilayetlerin herhangi bir kısmını işgal edebileceği ayrıca ve özel olarak hükme bağlanmıştır.
İtilaf Devletleri'nin 7. maddenin sağladığı genel işgal yetkisine rağmen mütareke metnine 24. maddeyi özel bir hüküm olarak ekletmelerinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- ADoğu Karadeniz havzasında bağımsızlık talep eden Pontus Rum cemiyetlerinin faaliyetlerini resmen destekleyip bu cemiyetlere güvenli harekât sahası açmak
- BRusya'daki rejim değişikliğinin ardından Osmanlı Devleti'nin Kafkaslar üzerinden Orta Asya Türk dünyasına ulaşma (Turancılık) hedefini kalıcı olarak engellemek
- Wilson İlkeleri'nin çoğunluk esasına dayalı self-determinasyon prensibini aşarak Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermeni devleti kurulmasına uluslararası hukuki zemin hazırlamakCevap
- DOsmanlı ordusunun Doğu Cephesi'ndeki ağır silah ve cephanesinin toplanarak güneydeki İtilaf limanları üzerinden tahliyesini güvenceye almak
- EMilli cemiyetlerin Doğu vilayetlerinde yerel kongreler toplayarak bölgesel direniş teşkilatlarını birleştirmesini önceden engellemek
Cevap
Wilson İlkeleri'nin çoğunluk esasına dayalı self-determinasyon prensibini aşarak Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermeni devleti kurulmasına uluslararası hukuki zemin hazırlamak
Mondros Mütarekesi'nin 7. maddesi İtilaf güçlerine herhangi bir stratejik noktayı işgal yetkisi vermesine rağmen, 24. madde özel olarak 'Vilâyât-ı Sitte' (Altı Doğu İli) için konulmuştur. Mütarekenin yabancı dildeki orijinal metinlerinde bu vilayetlerin 'Ermeni Vilayetleri' olarak isimlendirilmesi, İtilaf Devletleri'nin Wilson İlkeleri'ndeki çoğunluk kuralını (self-determinasyon) aşarak bölgede kargaşa çıkarmak ve bu kargaşayı bahane ederek işgal edip bağımsız bir Ermenistan Devleti kurmak istediklerini açıkça ortaya koymaktadır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Mondros Ateşkes Antlaşması'nın 24. Maddesi ve Doğu Anadolu'da Ermeni Devleti Tasarısı
İpuçları
1
Antlaşmanın 7. maddesi genel bir işgal yetkisi verirken, 24. maddenin neden özellikle Doğu Anadolu'daki altı vilayeti hedef aldığını düşününüz.
2
Mondros'un yabancı metinlerinde Vilâyât-ı Sitte bölgesinin 'Altı Ermeni İli' (Six Armenian Provinces) olarak tanımlandığını göz önünde bulundurunuz.
3
İtilaf Devletleri, Wilson İlkeleri'nin nüfus çoğunluğuna dayalı kuralını aşarak bölgede yapay bir azınlık devleti kurabilmek için karışıklık çıkarıp işgale zemin hazırlamayı amaçlamıştır.
Daha Fazla Pratik
Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalanmasından sonra Vilâyât-ı Sitte'nin Ermenilere verilmesini engellemek amacıyla kurulan milli cemiyetin (Vilâyât-ı Şarkiyye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti) faaliyetlerini inceleyiniz.
Alternatif Yöntem
Madde-amaç eşleştirmesi yöntemini kullanarak; 7. maddeyi 'tüm yurdu kapsayan genel işgal kılıfı', 24. maddeyi ise doğrudan 'Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurma projesinin hukuki kılıfı' olarak ayrıştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s