Karahanlılar, İslam medeniyetinin kurumsal zenginliğini Türk devlet geleneğiyle harmanlarken, sonraki Türk-İslam devletlerinden (Gazneliler, Selçuklular) farklı olarak etnik ve kültürel saflığı koruma eğilimi göstermiş; bu durum 'sentez' sürecinin daha milli bir çizgide seyretmesine neden olmuştur. Buna göre Karahanlıların devlet yapısı ve kültürel hayatı ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi bu 'özgün sentez' anlayışının bir yansıması olarak kabul edilemez?
- ASiyasi meşruiyetlerini İslam halifesinin onayıyla pekiştirirken, aynı zamanda hükümdar soyunu efsanevi Türk hakanı Afrasiyab'a (Alper Tunga) dayandırarak kadim hakimiyet anlayışını sürdürmeleri
- BOrdu içerisinde 'Gulam' sistemini (saray muhafızları) başlatmış olmalarına rağmen, devletin asıl askeri gücünü ve yönetim kademelerini münhasıran Türk boylarına dayandırmaları
- C'Ribat' adı verilen yapıları sınır güvenliği için askeri kaleler olarak inşa edip, zamanla bu yapıları ticari konaklama, dini eğitim ve sosyal yardım merkezlerine dönüştürmeleri
- DMedreselerde dünyadaki ilk 'burslu öğrencilik' sistemini kurumsallaştırarak, eğitimi sosyal devlet anlayışı gereği halkın geneline yaymayı hedefleyen bir yapı sergilemeleri
- İdari yapılanmada merkeziyetçiliği sağlamak amacıyla Gaznelilerde olduğu gibi 'Fars devlet modelini' esas almaları ve kadim 'İkili Teşkilat' geleneğine tamamen son vermeleriCevap
Cevap
İdari yapılanmada merkeziyetçiliği sağlamak amacıyla Gaznelilerde olduğu gibi 'Fars devlet modelini' esas almaları ve kadim 'İkili Teşkilat' geleneğine tamamen son vermeleri ifadesi Karahanlılar için yanlıştır.
Karahanlılar, İslamiyet'i kabul etmelerine rağmen siyasi yapılanmada Orta Asya geleneği olan 'İkili Teşkilat'ı (Doğu-Batı ayrımı) terk etmemişlerdir. Gazneliler ve Büyük Selçuklular merkeziyetçi bir Fars devlet modelini benimserken, Karahanlılar boylar federasyonu ve geleneksel Türk veraset anlayışını korumuşlardır. Bu nedenle merkeziyetçi Fars modeline geçtikleri ve ikili teşkilatı bıraktıkları yargısı bu devletin milli sentez anlayışıyla uyuşmaz.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Karahanlılar, Türk-İslam sentezini 'milli kimliği ve geleneksel yönetim yapısını (İkili Teşkilat)' koruyarak başlatan devlettir.
İpuçları
1
Karahanlılar, Gazneliler ve Selçukluların aksine Orta Asya bozkır geleneklerine (ikili yönetim gibi) en çok sadık kalan devlettir.
2
Devletin yönetim dilinin Türkçe olması ve bürokraside Türklerin hakim olması, onları Fars etkisindeki diğer Türk-İslam devletlerinden ayırır.
3
Karahanlılar merkeziyetçi bir 'Sultanlık'tan ziyade, geleneksel 'Boylar Federasyonu' ve 'Doğu-Batı' şeklinde iki merkezli bir yönetim yapısını sürdürmüşlerdir.
Daha Fazla Pratik
Karahanlılar ile Gazneliler arasındaki bürokrasi ve ordu yapısı farklarını inceleyen bir karşılaştırma tablosu hazırlayınız.
Alternatif Yöntem
Gazneliler ile Karahanlıları 'yönetim merkeziyetçiliği' ve 'etnik yapı' açısından karşılaştırarak sonuca gidebilirsiniz; Gazneliler merkeziyetçiliği savunurken Karahanlılar geleneksel federal yapıyı korumuştur.
Tahmini Süre:2m 30s