Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorI. Dünya Savaşı'nın Sebepleri ve Osmanlı'nın Savaşa Girişi

I. Dünya Savaşı'nın başında 2 Ağustos 1914'te Almanya ile gizli bir ittifak antlaşması imzalayan Osmanlı Devleti; genel seferberlik ilan etmiş, kapitülasyonları tek taraflı olarak kaldırmış ve Boğazları geçişe kapatmıştır. Ancak Osmanlı Hükûmeti, ordunun hazırlıklarını tamamlayamamış olması ve İtalya ile Romanya'nın tutumunun netleşmemesi gibi gerekçelerle savaşa fiilen girişi geciktirmeye çalışmıştır. Bu süreçte Akdeniz'de İngiliz donanmasından kaçarak Boğazlardan geçen Goben (Yavuz) ve Breslau (Midilli) gemilerinin 29 Ekim 1914'te Amiral Souchon komutasında Karadeniz'e açılarak Rus limanlarını bombalaması, devleti doğrudan bir emrivakiyle fiilî savaşın içine sürüklemiştir.

Osmanlı Devleti'nin savaşa bu şekilde fiilen dahil olmasının hemen ardından gerçekleşen aşağıdaki gelişmelerden hangisi, savaşa girilmesine karşı olan kanadın tepkisini ve yaşanan hükûmet içi krizi doğrudan kanıtlamaktadır?

  1. A
    Şeyhülislam Ürgüplü Hayri Efendi'nin yayımladığı fetvalarla İtilaf güçlerine karşı Cihad-ı Ekber ilan edilmesi
  2. B
    İtilaf Devletleri elçilerinin kapitülasyonların tek taraflı feshine karşı ortak protesto notası vererek şehri terk etmesi
  3. Maliye Nazırı Mehmed Cavid Bey ve beraberindeki bazı nazırların Said Halim Paşa kabinesindeki görevlerinden istifa etmesiCevap
  4. D
    Sadrazam Said Halim Paşa'nın azledilerek yerine Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın sadaret makamına getirilmesi
  5. E
    İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Meclis-i Mebusan'ı feshederek ülkede doğrudan sıkıyönetim ilan etmesi

Cevap

Maliye Nazırı Mehmed Cavid Bey ve beraberindeki bazı nazırların Said Halim Paşa kabinesindeki görevlerinden istifa etmesi
Osmanlı Devleti'nin 29 Ekim 1914'te Rus limanlarını bombalamasıyla başlayan Karadeniz Olayı, Enver Paşa ve Alman askerî heyetinin ortak planıyla gerçekleşmiş bir emrivakidir. Sadrazam Said Halim Paşa kabinesinde yer alan ve savaşa zamansız girilmesine karşı çıkan Maliye Nazırı Mehmed Cavid Bey, Posta-Telgraf Nazırı Oskan Efendi gibi isimler bu gelişme üzerine görevlerinden istifa etmişlerdir. Bu durum, Osmanlı yönetiminde savaşa giriş konusunda yaşanan derin hükûmet krizinin ve iç muhalefetin en açık kanıtıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Osmanlı Devleti'nin savaşa giriş sürecindeki diplomatik ve askerî kronolojiyi analiz etme
2 Ağustos 1914'te Almanya ile gizli antlaşma yapılmasına rağmen Sadrazam Said Halim Paşa ve hükûmet üyelerinin çoğunluğu, ordunun hazırlıksız oluşu nedeniyle savaşa fiilen girmeyi geciktirmiştir.
Savaş öncesi İttihat ve Terakki yönetimi ve kabine içinde savaşa fiilen ne zaman ve nasıl girileceği konusunda görüş ayrılıkları mevcuttur.
2
Karadeniz Olayı'nın (29 Ekim 1914) niteliğini belirleme
Amiral Souchon komutasındaki Yavuz ve Midilli'nin Enver Paşa'nın gizli emriyle Karadeniz'e açılarak Rus limanlarını bombalaması, kabinenin tamamının onayından geçmemiş bir emrivakidir.
Hükûmetin büyük kısmı ve Meclis-i Vükelâ üyeleri bu saldırıdan önceden haberdar edilmemiştir.
3
Baskın sonrasında Osmanlı Hükûmeti (Meclis-i Vükelâ) içindeki siyasi tepkileri inceleme
Devletin emrivakiyle savaşa sürüklenmesine karşı çıkan Maliye Nazırı Mehmed Cavid Bey, Posta ve Telgraf Nazırı Oskan Efendi, Ticaret ve Ziraat Nazırı Süleyman el-Büstani ile Şura-yı Devlet Reisi / Meclis-i Mebusan Reisi Halil (Menteşe) Bey görevlerinden istifa etmiştir.
Bu istifalar, savaşa girilmesine karşı olan kanadın tepkisini ve yaşanan derin kabine krizini somut olarak kanıtlar.
4
Çeldiricileri eleyerek nihai sonuca ulaşma
Cihad-ı Ekber ilanı savaşı resmileştirme aracıdır; sadrazam değişikliği veya meclis feshi gerçekleşmemiştir; elçilerin protestosu ise bir dış politika tepkisidir.
Hükûmet içi tepkiyi ve krizi yalnızca istifalar doğrudan yansıtmaktadır.

Anahtar Kavram

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na Giriş Süreci, Karadeniz Baskını ve Kabine İçi Siyasi Kriz

İpuçları

1
Karadeniz Olayı tüm kabinenin ortak kararıyla değil, dar bir askerî kadronun inisiyatifiyle gerçekleşen bir emrivakidir.
2
Hükûmet içi muhalefeti ve krizi ararken yürütme organı olan Meclis-i Vükelâ (Bakanlar Kurulu) üyelerinin bu karara karşı gösterdiği kişisel siyasi tepkiye odaklanmalısınız.
3
Ekonomik ve idari gerekçelerle savaşa girilmesine karşı çıkan Maliye Nazırı Cavid Bey başta olmak üzere bazı nazırların görevlerinden ayrılması bu tepkinin somut göstergesidir.

Daha Fazla Pratik

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girişiyle Kafkas ve Kanal taarruz cephelerinin açılma gerekçelerini inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Soru kökündeki 'hükûmet içi kriz' ve 'karşı olan kanadın tepkisi' ifadeleri analiz edildiğinde, seçenekler arasında yürütme mekanizması içindeki ayrışmayı gösteren tek eylemin 'nazırların istifası' olduğu doğrudan tespit edilebilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

I. Dünya Savaşı'nın Sebepleri ve Osmanlı'nın Savaşa Girişi

Bu konudan daha fazla soru