Türkiye'nin jeomorfolojik gelişim süreci dikkate alındığında; 3. jeolojik zaman (Tersiyer) sonlarında deniz seviyesine yakın bir peneplen (yontukdüz) haline gelmiş olan Anadolu levhasının, 4. jeolojik zaman (Kuvaterner) başlarında epirojenik olarak topluca yükselmesi akarsuların "yeniden gençleşmesine" neden olmuştur. Bu süreç, akarsuların potansiyel enerjilerini artırarak yer şekillerini yeniden şekillendirmelerine yol açmıştır.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi akarsuların bu jeolojik süreçle (gençleşme) kazandığı veya oluşturduğu özelliklerden biri değildir?
- AVadi yamaçlarında basamaklı bir yapıya sahip olan sekilerin (taraça) oluşması
- BGeniş tabanlı vadilerde menderes çizerek akan akarsuların yataklarını dikey yönde derinleştirerek gömük mendereslere dönüşmesi
- CAkarsu boyuna profillerinde aşındırmanın geriye doğru ilerlemesiyle eğim kırıklıklarının (şelalelerin) ve dev kazanlarının ortaya çıkması
- Akarsuların döküldükleri deniz kıyılarında kıta sahanlığının genişlemesine bağlı olarak büyük delta ovalarının meydana gelmesiCevap
- EPlato yüzeylerine yerleşmiş akarsuların, tabanlarını hızla kazarak plato yüzeyinin yüzlerce metre altında dik yamaçlı kanyon vadiler oluşturması
Cevap
Akarsuların döküldükleri deniz kıyılarında alüvyon birikimi ile geniş delta ovalarının meydana gelmesi gençleşme sürecinin bir sonucu değildir.
Delta ovaları, akarsuların taşıdığı alüvyonları denize döküldükleri yerde biriktirmesiyle oluşur. Bir deltanın oluşabilmesi için kıta sahanlığının geniş olması (denizin sığ olması), gel-git genliğinin düşük olması ve güçlü kıyı akıntılarının bulunmaması gerekir. Bu durum, epirojenik yükselmenin veya akarsuyun 'gençleşmesinin' (yatağını derine kazmasının) bir sonucu değil, kıyı bölgesindeki özel morfolojik şartların bir sonucudur. Aksine, epirojenik yükselme genellikle derine aşındırmayı ve vadi derinleşmesini teşvik eder.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Akarsu Gençleşmesi ve Epirojenez İlişkisi