Türkiye'de kurak ve yarı kurak bölgelerde rüzgârların doğrudan yer şekillendirici etkisi (aşınım ve birikim) diğer dış kuvvetlere oranla daha belirgindir. Ancak bu bölgelerde görülen bazı yer şekillerinin oluşumunda rüzgârlar "birincil" etken iken, bazılarında "ikincil" veya "dolaylı" bir rol üstlenir.
Buna göre, rüzgârların Türkiye'deki yer şekillendirme süreci ve ortaya çıkan morfolojik yapılarla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
- Mantar kaya (şahit kaya) oluşumunda, rüzgârın havalandırdığı kum tanelerinin çarparak aşındırma (korozyon) gücü, materyallerin ağırlığı nedeniyle zemine yakın seviyelerde daha yoğun gerçekleşir.Cevap
- BPeri bacalarının karakteristik kulemsi yapısının oluşmasında rüzgârlar ana şekillendirici kuvvettir ve tüflerin rüzgâr erozyonuyla doğrudan oyulması sonucunda bu yapılar oluşur.
- CBarkan ve kumul gibi rüzgâr birikim şekilleri, Türkiye'nin bitki örtüsünden yoksun olan tüm iç ovalarında en yaygın görülen ana yer şekli grubunu oluşturur.
- DTafoniler, rüzgârın fiziksel ufalanma ile parçaladığı dirençli kayaçlar üzerinde oluşturduğu kilometrelerce uzunluğa sahip derin ve keskin sırtlı oluklardır.
- EHamada (çöl kaldırımı) örnekleri, Türkiye'nin sadece kıyı kuşaklarında, nemli rüzgârların ince materyalleri süpürerek geride iri taşları bırakmasıyla oluşur.
Cevap
Mantar kaya oluşumunda rüzgârın taşıdığı materyallerin zemine yakın kısımları daha fazla aşındırması (korozyon süreci) temel etkendir.
Mantar kaya (şahit kaya) oluşumu, rüzgârın taşıdığı taneciklerin yerden belirli bir yüksekliğe kadar (yaklaşık metre) daha yoğun olmasından dolayı kayanın alt kısmını üst kısmına göre daha fazla aşındırması sonucunda gerçekleşir. Bu mekanik aşındırma sürecine 'korozyon' denir ve Türkiye'de İç Anadolu gibi kurak sahalarda karakteristik bir örnektir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Rüzgâr Korozyonu ve Dikey Limit
Tahmini Süre:1m 30s