Akarsular, yeryüzünü şekillendiren dış kuvvetler içerisinde en geniş etki alanına sahip ol… — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür

Akarsular, yeryüzünü şekillendiren dış kuvvetler içerisinde en geniş etki alanına sahip olan güçtür. Bu süreçte akarsular, akış hızlarının ve enerjilerinin yüksek olduğu alanlarda aşındırma; eğimin azaldığı ve taşıma gücünün düştüğü alanlarda ise biriktirme faaliyetlerini gerçekleştirirler.

Aşağıdaki tabloda bazı akarsu yer şekilleri ve bu şekillerin oluşumuna hakim olan süreçler eşleştirilmiştir:

No	Yer Şekli	Hakim Süreç
$I$	Peri bacaları	Akarsu Aşındırması
$II$	Delta ovası	Akarsu Biriktirmesi
$III$	Dev kazanı	Akarsu Aşındırması
$IV$	Kırgıbayır	Akarsu Biriktirmesi
$V$	Birikinti yelpazesi	Akarsu Biriktirmesi

Buna göre, tabloda numaralandırılan yer şekillerinden hangisinin oluşum süreci yanlış verilmiştir?

A
$I$
B
$II$
C
$III$
$IV$ Cevap
E
$V$

Cevap

Kırgıbayır'ın yer aldığı IV numaralı eşleştirme yanlıştır çünkü bu bir aşındırma şeklidir.

Kırgıbayır (Badlands), kurak ve yarı kurak iklim bölgelerinde, özellikle İç Anadolu'da yaygın olan, bitki örtüsünün zayıf olduğu yamaçlarda sel sularının ve akarsuların toprağı derin yarıklar halinde oymasıyla oluşan tipik bir aşındırma şeklidir. Tabloda biriktirme olarak verilmesi hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

Akarsu aşındırma ve biriktirme şekillerini gruplandırın.

Aşındırma: Vadi, Dev kazanı, Peri bacası, Kırgıbayır, Peneplen. Biriktirme: Delta, Birikinti yelpazesi, Irmak adası, Ovalar.

Yer şekillerinin hangi dış kuvvet süreciyle oluştuğunu bilmek temel kuraldır.

Tablodaki eşleştirmeleri bu gruplara göre kontrol edin.

I, II, III ve V numaralı eşleştirmelerin teorik bilgilerle uyumlu olduğu görülür.

Seçeneklerin doğruluğunu teyit etmek yanlış olanı bulmayı kolaylaştırır.

IV numaralı eşleştirmede yer alan Kırgıbayır'ın sürecini analiz edin.

Kırgıbayır, biriktirme değil, sel sularının araziyi parçalamasıyla oluşan bir aşındırma şeklidir.

Kırgıbayır'ın (badlands) oluşum mantığı 'yüzey aşınımı' prensibine dayanır.

Anahtar Kavram

Akarsu yer şekillerinin oluşum süreçlerine (aşındırma vs. biriktirme) göre sınıflandırılması.

İpuçları

Akarsular eğimin bittiği yerlerde malzeme bırakır (biriktirme), eğimin dik olduğu yerlerde ise toprağı oyar (aşındırma).

İç Anadolu Bölgesi'nde yaygın olan ve 'kötü arazi' anlamına gelen badlands (kırgıbayır) şeklinin nasıl oluştuğunu düşünün.

Kırgıbayır, arazinin pürüzlü ve yarıklarla dolu bir hale gelmesi sürecidir; bu bir malzeme yığılması değil, toprak kaybı (aşınım) sürecidir.

Daha Fazla Pratik

Menderes ve Seki (Taraça) gibi hem aşındırma hem de biriktirme süreçlerinin birlikte etkili olduğu karma oluşumlu şekilleri inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Şekilleri şu anahtar kelimelerle kodlayabilirsiniz: 'Vadi, Dev kazanı, Peri bacası, Kırgıbayır, Peneplen' = AŞINDIRMA; 'Delta, Irmak adası, Birikinti yelpazesi' = BİRİKTİRME.

Tahmini Süre:1m 0s

Soru

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Konular

Bu konudan daha fazla soru