28 Haziran 1914'te Saraybosna Suikastı ile başlayan krizin ardından büyük güçlerin karşılıklı ittifak antlaşmalarını işletmesi, I. Dünya Savaşı'nın kısa sürede yayılmasına ve Osmanlı Devleti'nin de bu sürece dâhil olmasına yol açmıştır.
Bu süreçte devletlerin savaşa giriş gerekçeleri ve yaşanan diplomatik gelişmelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- Aİngiltere, Almanya'nın Schlieffen Planı kapsamında tarafsızlığı uluslararası antlaşmalarla korunan Belçika topraklarına saldırması üzerine savaşa girmiştir.
- BRusya, Avusturya-Macaristan'ın Sırbistan'a savaş açması karşısında Panslavizm politikası doğrultusunda genel seferberlik ilan ederek savaşa dâhil olma sürecini başlatmıştır.
- Osmanlı Devleti, savaşa fiilen girmeden önce tek taraflı olarak kaldırdığı kapitülasyonları İtilaf Devletleri'ne kabul ettirmiş ve bu sayede diplomatik tanınma sağlamıştır.Cevap
- Dİtalya, Avusturya-Macaristan'ın saldırıyı başlatırken kendisiyle istişare etmediğini ve Üçlü İttifak'ın savunma amaçlı olduğunu belirterek savaşın başında tarafsızlığını ilan etmiştir.
- EAlmanya, iki cepheli bir savaşı önlemek amacıyla önce Batı Cephesi'nde Fransa'yı kısa sürede saf dışı bırakıp ardından Doğu'da Rusya'ya yönelmeyi hedeflemiştir.
Cevap
Osmanlı Devleti'nin tek taraflı kaldırdığı kapitülasyonları İtilaf Devletleri'ne kabul ettirdiği ve bu sayede diplomatik tanınma sağladığı yönündeki ifade yanlıştır.
Osmanlı Devleti, 9 Eylül 1914'te kapitülasyonları tek taraflı olarak kaldırdığını açıklamıştır. Bu adım ekonomik bağımsızlığı kazanma amacını taşısa da hiçbir yabancı güç tarafından onaylanmamıştır. Aksine, İstanbul'daki İtilaf elçilerinin yanı sıra Osmanlı'nın gizli ittifak akdettiği Almanya ve müttefiki Avusturya-Macaristan büyükelçileri dahi ortak bir protesto notası vererek kararı kesin bir dille reddetmiştir. Dolayısıyla bu kararın İtilaf Devletleri'ne kabul ettirildiği ve diplomatik tanınma sağlandığı iddiası tarihi gerçeklerle uyuşmamaktadır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesi, Temmuz Krizi, blokların savaşa giriş gerekçeleri ve Osmanlı Devleti'nin savaşa giriş sürecindeki kapitülasyon diplomasisi
İpuçları
1
Osmanlı Devleti'nin savaş öncesinde ekonomik bağımsızlığını sağlamak için tek taraflı aldığı kararları ve bu kararlara Avrupalı devletlerin (özellikle müttefiklerinin) verdiği ortak tepkiyi düşününüz.
2
Kapitülasyonların kaldırılması kararı sadece İtilaf Devletleri tarafından değil, Osmanlı Devleti ile ittifak kuran Almanya ve Avusturya-Macaristan tarafından da ortak bir nota ile protesto edilmiştir.
3
Kapitülasyonların uluslararası alanda tamamen ve hukuken kaldırılması I. Dünya Savaşı öncesinde değil, Milli Mücadele zaferinin ardından imzalanan 1923 Lozan Barış Antlaşması ile sağlanmıştır.
Daha Fazla Pratik
Karadeniz Olayı (Yavuz ve Midilli'nin Rus limanlarını bombalaması) sonrası Osmanlı Devleti'nin resmen savaşa girişinde yayımlanan Cihad-ı Ekber Fetvası ve İtilaf Devletleri'nin Seddülbahir misillemesi konularını pekiştiriniz.
Alternatif Yöntem
Şıklarda verilen uluslararası askeri ve diplomatik gerekçeleri kontrol ediniz: Belçika'nın işgali İngiltere'yi, Sırbistan saldırısı Rusya'yı, Schlieffen Planı Almanya'yı, antlaşma maddesi yorumu İtalya'yı doğrudan doğrulamaktadır. Osmanlı'nın tek taraflı kapitülasyon ilanı ise hiçbir blok tarafından tanınmamıştır.
Tahmini Süre:1m 30s