Akarsular, yataklarını derine ve geriye doğru aşındırarak yatak eğimini deniz seviyesine (kaide seviyesi) yaklaştırırlar. Akarsuyun yatak boyunca aşındırma ve biriktirme faaliyetlerinin dengeye ulaştığı bu en son aşamaya 'denge profili' adı verilir. Türkiye akarsuları, ülkemizin yakın jeolojik zamanda toptan yükselmiş olması (epirojenez) nedeniyle genellikle bu seviyeye ulaşamamıştır.
Buna göre, yatağı denge profiline ulaşmış bir akarsu havzasında aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?
- Akarsu yatağında şelale ve dev kazanı gibi yer şekillerinin sayısının artmasıCevap
- BAkış hızının ve suyun aşındırma gücünün azalması
- CAkarsuyun ulaşım ve taşımacılık faaliyetlerine uygun hale gelmesi
- DDerine aşındırmanın yerini yana aşındırma ve menderes oluşumlarının alması
- EHidroelektrik enerji üretim potansiyelinin belirgin şekilde düşmesi
Cevap
Akarsu yatağında şelale ve dev kazanı gibi yer şekillerinin sayısının artması
Denge profiline ulaşmış bir akarsu, yatağını deniz seviyesine kadar aşındırmış demektir. Bu durumda yatak eğimi yok denecek kadar azalır. Şelale (çağlayan) ve dev kazanı gibi oluşumlar ise yatak eğiminin aniden değiştiği, suyun yüksekten döküldüğü alanlarda meydana gelir. Eğimin düzleştiği bir akarsu yatağında bu tür engebeli şekillerin artması değil, tam tersine aşınarak yok olması beklenir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Denge Profili ve Akarsu Enerjisi
İpuçları
1
Denge profili kavramını bir akarsuyun 'emeklilik' veya 'yaşlılık' dönemi gibi düşünebilirsiniz.
2
Eğimin sıfıra yaklaştığı bir yerde suyun akış hızı ve gücü hakkında ne söylenebilir?
3
Şelalelerin oluşması için akarsu yatağında diklikler olması gerekir. Denge profiline ulaşan bir akarsu bu diklikleri çoktan düzleştirmiştir.
Daha Fazla Pratik
Türkiye'nin akarsularının genel özellikleri ile denge profiline ulaşmamış olmasının sonuçlarını (hidroelektrik, ulaşım, aşındırma gücü) karşılaştırınız.
Tahmini Süre:1m 15s