Examkin

Soru

Zorluk: ZorTürkiye'nin Dağları

Türkiye’de volkanik dağların dağılışı incelendiğinde, özellikle Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki volkanik kütlelerin (Ağrı, Süphan, Tendürek, Nemrut) belirli bir hat boyunca, kuzeydog˘u-gu¨neybatı\text{kuzeydoğu-güneybatı} uzanışlı bir çizgisellik gösterdiği görülür. Bu dağların bu şekilde bir hat üzerinde dizilmesinin temel nedeni ile bu uzanış doğrultusunun bölge coğrafyası üzerindeki en belirgin etkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

  1. Yer kabuğundaki derin fay hatlarının (kırıkların) varlığı — Akarsu havzalarının birbirinden ayrılması ve kapalı havzaların oluşumuCevap
  2. B
    Tersiyer sonundaki epirojenik yükselmelerin şiddetli olması — Bölgedeki tarım alanlarının daralması ve parçalanması
  3. C
    Kalkerli ve jipsli tabakaların çözünme hızının yüksekliği — Karstik aşınım şekillerinin dağ yamaçlarında yaygınlaşması
  4. D
    Enlem etkisine bağlı olarak kuzeye gidildikçe sıcaklığın düşmesi — Bitki örtüsünün dikey yönde kuşaklar oluşturması
  5. E
    Akarsu aşındırmasının topografyayı parçalaması — Dağların hinterlandının denizel etkilere tamamen kapanması

Cevap

Derin fay hatlarının varlığı ve akarsu havzalarının ayrılması
Doğu Anadolu'daki volkanik dağların (Nemrut, Süphan, Tendürek, Ağrı) kuzeydoğu-güneybatı yönünde bir hat üzerinde dizilmesinin ana sebebi, bölgedeki levha hareketleri sonucu oluşan derin fay hatlarıdır. Magma bu kırık hatlarını yol olarak kullanarak yüzeye çıkmıştır. Bu devasa kütleler aynı zamanda bölgenin hidrografik yapısını etkileyerek Van Gölü gibi kapalı havzaların oluşmasına veya akarsu havzalarının birbirinden ayrılmasına zemin hazırlamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dağların dizilim biçimini analiz etme
Ağrı'dan Nemrut'a uzanan hattın bir doğru üzerinde olduğu saptandı.
Volkanik faaliyetlerin rastgele değil, yer kabuğundaki çatlakları (fayları) takip ettiğini anlamak için gereklidir.
2
Jeolojik neden ile eşleştirme
Bu çizgiselliğin temel nedeninin magmanın çıkış yolu olan fay hatları olduğu belirlendi.
Orojenez ve volkanizma arasındaki yapısal farkı ayırt etmek için gereklidir.
3
Coğrafi etkilerini değerlendirme
Yüksek volkanik kütlelerin bölgedeki drenaj ağını ve su bölümü çizgilerini belirlediği görüldü.
Dağların sadece birer yükselti değil, aynı zamanda hidrografik sınır olduğunu tespit etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Volkanik Çizgisellik ve Fay Hattı İlişkisi

İpuçları

1
Magmanın yüzeye çıkmak için yer kabuğundaki hangi yapıları kullandığını düşünün.
2
Türkiye'deki volkanik dağlar genellikle tek tek kütleler halindedir ancak bazı bölgelerde fay hatlarını izleyerek dizilirler.
3
Bu dağlar arasında yer alan Van Gölü havzasının neden 'kapalı' olduğunu ve çevresindeki yüksek kütlelerin bu duruma etkisini hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

İç Anadolu Bölgesi'ndeki volkanik dağların (Erciyes, Melendiz, Hasan vb.) uzanış doğrultusunu ve neden benzer bir çizgisellik gösterdiğini inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Harita üzerinde Van Gölü'nün kuzeyinden geçen hayali bir çizgi çizin; bu çizginin hem fay hatlarıyla hem de su bölümü çizgileriyle çakıştığını fark edeceksiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'nin Dağları

Bu konudan daha fazla soru