Examkin

Türkiye'nin Coğrafi Konumu

601 soru

Soru 541Soru →

Türkiye'de yıl boyunca ulusal saat olarak +3+3. saat diliminin merkez boylamı olan 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamının yerel saati kullanılmaktadır.

Bir merkezde yerel saatin, Türkiye'nin ulusal saatinden 2424 dakika daha geri olduğu gözlemlenmiştir.

Buna göre söz konusu merkez ile ilgili;

I. 39∘39^{\circ} Doğu boylamı üzerindedir.
II. Gün içinde güneşin gökyüzündeki en tepe noktasına ulaştığı an, ulusal saate göre 12.2412.24'tür.
III. Başlangıç Meridyeni (Greenwich) ile arasındaki zaman farkı 22 saat 3636 dakikadır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

Söz konusu merkez 39∘39^{\circ} Doğu boylamında yer alır, öğle vakti ulusal saatle 12.2412.24'tür ve Greenwich ile arasında 156156 dakikalık fark vardır; bu nedenle öncüllerin tamamı doğrudur.
Verilen 2424 dakikalık fark, 66 boylam derecesine tekabül eder. Ulusal saat 45∘45^{\circ} Doğu olduğu ve merkez daha geri olduğu için merkez 39∘39^{\circ} Doğu boylamındadır (I. doğru). Yerel saatle 12.0012.00 olan öğle vakti, ulusal saatten 2424 dakika sonra gerçekleşeceği için saat 12.2412.24 olacaktır (II. doğru). 3939 boylamlık fark, 156156 dakikalık (22 saat 3636 dakika) zaman farkı yaratır (III. doğru).

Adım Adım Çözüm

1
Merkezler arası boylam farkını hesapla.
24/4=6∘24 / 4 = 6^{\circ} boylam farkı.
İki meridyen arası zaman farkı dünyanın her yerinde 44 dakikadır.
2
Merkezin boylam derecesini tespit et.
45∘−6∘=39∘45^{\circ} - 6^{\circ} = 39^{\circ} Doğu boylamı.
Yerel saatin geri olması, o merkezin daha batıda olduğunu gösterir. Ulusal saat 45∘45^{\circ} Doğu olduğu için 6∘6^{\circ} batıya gidilir.
3
Ulusal saate göre öğle vaktini (güneşin en tepede olduğu an) belirle.
12.00+0.24=12.2412.00 + 0.24 = 12.24.
Güneşin en tepede olduğu an o merkezin yerel saatine göre 12.0012.00'dır. Merkez 2424 dakika daha geri olduğu için, orada saat 12.0012.00 iken ulusal saat 12.2412.24 olur.
4
Başlangıç Meridyeni ile zaman farkını hesapla.
39×4=15639 \times 4 = 156 dakika (22 saat 3636 dakika).
0∘0^{\circ} (Greenwich) ile 39∘39^{\circ} Doğu arasındaki zaman farkı boylam derecesi ile 44 dakikanın çarpımıyla bulunur.

Anahtar Kavram

Yerel Saat ve Boylam İlişkisi

İpuçları

1
Türkiye'nin ulusal saati 20162016 yılından beri yıl boyunca Iğdır'ın (45∘45^{\circ} Doğu) yerel saatine göre ayarlanmaktadır.
2
İki boylam arası zaman farkı 44 dakikadır. 2424 dakikalık bir geri kalma durumu, merkezin Iğdır'ın 66 derece batısında olduğunu kanıtlar.
3
Öğle vakti bir yerin kendi yerel saatine göre her zaman 12.0012.00'dır. Eğer o yerin saati ulusal saatten geri ise, ulusal saat 12.0012.00'ı çoktan geçmiş demektir.

Daha Fazla Pratik

Aynı boylam üzerindeki noktaların yıl boyunca değişen ve değişmeyen (öğle vakti, yerel saat, gölge yönü vb.) özelliklerini tekrar ediniz.

Alternatif Yöntem

Zaman farkını boylama çevirmek yerine doğrudan Başlangıç Meridyeni üzerinden gidebilirsiniz: Iğdır 45×4=18045 \times 4 = 180 dakika ileridedir. Merkez ondan 2424 dakika geri ise 180−24=156180 - 24 = 156 dakika ileridedir. 156/4=39∘156 / 4 = 39^{\circ} Doğu boylamı sonucuna bu şekilde de ulaşılabilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 542Soru →

Türkiye'nin jeopolitik konumu; sahip olduğu boğazlar, kıtalar arası köprü konumu ve enerji nakil hatları üzerindeki stratejik yeri ile şekillenir. Jeopolitiği oluşturan bu unsurlar arasında İstanbul ve Çanakkale boğazları, "değişmeyen" (statik) bir güç unsuru olarak hem bölgesel hem de küresel siyasette belirleyici bir role sahiptir.

Buna göre, boğazların jeopolitik etkisi dikkate alındığında, bu su yollarının Karadeniz Havzası ülkeleri ve küresel ticaret için taşıdığı en temel stratejik anlam aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Karadeniz'e kıyısı olan ülkelerin açık denizlere ve küresel pazarlara doğrudan erişimini sağlayan tek doğal suyolu koridoru olması

Cevap

Boğazların en temel jeopolitik değeri, Karadeniz'e kıyısı olan devletlerin (Rusya, Ukrayna, Gürcistan vb.) okyanuslara ve dünya ticaret ağlarına bağlanmasını sağlayan tek doğal suyolu olmasıdır.
Doğru seçenek, Boğazların Karadeniz havzasındaki ülkeler için dünya ticaretine ve açık denizlere açılan tek doğal kapı olma özelliğine vurgu yapmaktadır. Bu durum, coğrafi konumun sunduğu ve zamanla değişmeyen (statik) en güçlü stratejik avantajdır.

Adım Adım Çözüm

1
Jeopolitiği oluşturan statik ve dinamik unsurları ayırt etme.
Boğazlar, yer şekilleri ve su kütleleri gibi değişmeyen (statik) unsurlar kategorisindedir.
Soruda boğazların temel stratejik anlamı sorulduğu için coğrafi konumun getirdiği kalıcı avantaj aranmalıdır.
2
Karadeniz Havzası'nın coğrafi yapısını analiz etme.
Karadeniz bir iç denizdir ve dış dünyaya (Ege ve Akdeniz üzerinden okyanuslara) tek çıkışı İstanbul ve Çanakkale boğazlarıdır.
Bölge ülkeleri için bu su yolları alternatifsiz birer geçiş koridorudur.
3
Küresel ticaret ve siyaset üzerindeki etkisini değerlendirme.
Bu geçişin kontrolünün Türkiye'de olması, Türkiye'ye küresel ölçekte pazarlık gücü ve stratejik ağırlık kazandırır.
Dünya ticaretinin büyük kısmının deniz yoluyla yapılması, bu doğal geçidi küresel bir odak noktası haline getirir.

Anahtar Kavram

Boğazların Jeopolitik ve Stratejik Önemi

İpuçları

1
Karadeniz'e kıyısı olan ülkelerin (örneğin Ukrayna veya Gürcistan) okyanuslara açılmak için başka hangi yolu kullanabileceğini düşünün.
2
Bir su yolunun 'alternatifsiz' olması, onun küresel siyasetteki değerini nasıl etkiler?
3
Jeopolitikte 'statik unsurlar' coğrafyanın kendisidir; boğazlar Karadeniz'i dünyaya bağlayan tek doğal 'kilit' noktasıdır.

Daha Fazla Pratik

Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin, boğazların bu jeopolitik önemini hukuki olarak nasıl tescillediğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 543Soru →

Türkiye sınırları içerisinde, aynı boylam üzerinde yer alan XX ve YY merkezleri ile ilgili şu gözlemler yapılmıştır:

- 2121 Haziran tarihinde XX merkezindeki gündüz süresi YY merkezinden daha uzundur.
- XX merkezinde güneşin doğuş ve batış anının izlendiği süre (alacakaranlık), YY merkezinden daha fazladır.
- Her iki merkezde de yerel saat yıl boyunca aynıdır.

Buna göre, XX ve YY merkezleri ile ilgili ulaşılan aşağıdaki sonuçlardan hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: YY merkezinde dünyanın kendi ekseni etrafındaki çizgisel dönüş hızı XX merkezinden daha fazladır.

Cevap

Güneyde yer alan merkezde çizgisel dönüş hızının daha fazla olduğu yargısı kesinlikle doğrudur.
Verilen bilgiler ışığında XX merkezinin daha kuzeyde (kutuplara yakın), YY merkezinin ise daha güneyde (Ekvator'a yakın) olduğu sonucuna varılır. Çizgisel dönüş hızı Ekvator'dan kutuplara doğru azaldığı için, Ekvator'a daha yakın olan merkezde hızın daha fazla olması coğrafi bir zorunluluktur.

Adım Adım Çözüm

1
Gündüz süresi ve alacakaranlık süresini analiz etme
XX merkezinin YY merkezinden daha kuzeyde olduğu belirlenir.
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de olduğu için Haziran'da kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar; ayrıca alacakaranlık (grup ve tan) süresi çizgisel hızın azalmasına bağlı olarak kutuplara yakın olan yerlerde daha uzundur.
2
Çizgisel hız kuralını uygulama
YY merkezinin çizgisel hızı XX'den büyüktür.
Dünya'nın küresel şekli nedeniyle çizgisel hız Ekvator'da en yüksek, kutuplarda ise en düşüktür. Güneyde olan (YY) Ekvator'a daha yakındır.
3
Özel konum ve matematik konum ayrımını kontrol etme
Sıcaklık gibi unsurların kesinlik taşımadığı anlaşılır.
Enlem sıcaklığı etkilese de, Türkiye gibi yer şekilleri çeşitlilik gösteren bir ülkede yükselti ve denizellik etkisi enlem kuralını bozabilir.

Anahtar Kavram

Enlem Etkileri (Çizgisel Hız, Alacakaranlık ve Gündüz Süresi)

İpuçları

1
Haziran ayında Türkiye'de hangi yöne gidildikçe gündüzlerin uzadığını hatırlayın.
2
Güneşin doğuş ve batış hızı (çizgisel hız) ile alacakaranlık süresi ters orantılıdır.
3
Ekvator'dan kutuplara gidildikçe çizgisel hız azalır, yerçekimi artar ve gece-gündüz farkı açılır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin özel konumunun enlem-sıcaklık ilişkisini bozduğu örnekleri (Samsun-Ankara, İzmir-Van karşılaştırmaları gibi) inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 544Soru →

Türkiye'nin coğrafi özellikleri analiz edildiğinde; bazı özelliklerin mutlak (matematik) konumun, bazılarının ise göreceli (özel) konumun bir sonucu olduğu görülür. Türkiye'nin sahip olduğu yer şekilleri, çevresindeki denizler, yükselti değerleri ve komşu ülkelerle olan ilişkileri özel konumunu belirleyen temel unsurlardır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konumu ile doğrudan ilişkilidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kıtalar arası bir köprü durumunda olması sayesinde enerji taşımacılığında stratejik bir koridor işlevi görmesi

Cevap

Kıtalar arası bir köprü durumunda olması sayesinde enerji taşımacılığında stratejik bir koridor işlevi görmesi Türkiye'nin özel konumu ile ilgilidir.
Türkiye'nin Asya ve Avrupa kıtaları arasında bir geçiş noktası olması, İstanbul ve Çanakkale Boğazlarına sahip olması ve bu sayede enerji nakil hatlarında kritik bir rol oynaması, tamamen çevresindeki unsurlara göre belirlenen göreceli (özel) konumunun bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Konum türlerini ayırt etme
Mutlak konum enlem ve boylamla; özel konum ise yükselti, denizellik ve jeopolitik ile ilgilidir.
Soruda istenen 'özel konum' özelliğini bulmak için kavramsal sınıflandırma yapılmalıdır.
2
Seçenekleri analiz etme
İklim kuşağı, rüzgarların sıcaklık etkisi ve mesafeler mutlak konumdur.
Bu faktörler Türkiye'nin dünya üzerindeki matematiksel koordinatlarına bağlıdır.
3
Jeopolitik faktörü değerlendirme
Kıtalar arası köprü olma ve enerji koridoru işlevi görme 'göreceli' bir avantajdır.
Bu durum Türkiye'nin kara ve denizlere, komşu bölgelere (Hazar Havzası, Avrupa) göre olan konumuyla açıklanır.

Anahtar Kavram

Özel konum, bir yerin kıtalara, denizlere, ticaret yollarına ve yükseltiye göre olan konumudur.

İpuçları

1
Özel konum; dağlar, denizler, boğazlar ve komşularla ilgilidir.
2
Seçeneklerde enlem (latitude) etkisiyle açıklanan durumları eleyin.
3
Türkiye'nin 'enerji köprüsü' olması, Hazar ve Orta Doğu petrollerinin Avrupa'ya taşınmasıyla ilgili beşerî bir konum özelliğidir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin mutlak konumu ile açıklanamayan, enlem etkisine ters düşen örnekleri (örneğin kışın Iğdır'ın Erzurum'dan sıcak olması) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 545Soru →

Türkiye'de ulusal saat uygulaması, yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre düzenlenmektedir. Erzurum (41∘41^{\circ} Doğu) ilinde bulunan bir gözlemci, ulusal saate göre ayarlı kol saati tam 14:0014:00’ü gösterdiğinde, bulunduğu yerin yerel saatinin kaç olduğunu fark eder?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 13:4413:44

Cevap

Erzurum'un yerel saati 13:4413:44 olarak hesaplanır.
Ulusal saat Türkiye'nin en doğusundaki 45∘45^{\circ} Doğu boylamına göre ayarlanmıştır. Erzurum 41∘41^{\circ} Doğu boylamında bulunduğu için aralarında 4∘4^{\circ} boylam farkı vardır. Bu fark 4×4=164 \times 4 = 16 dakikaya karşılık gelir. Erzurum referans noktasına göre daha batıda yer aldığı için yerel saati ulusal saatten 1616 dakika daha geridir. 14:00−0:16=13:4414:00 - 0:16 = 13:44 işlemi ile doğru sonuca ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Referans boylamı ile hedef boylam arasındaki farkı bul.
45∘−41∘=4∘45^{\circ} - 41^{\circ} = 4^{\circ}
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu boylamına (Iğdır) göre ayarlanır.
2
Boylam farkını zaman farkına çevir.
4∘×4 dakika=16 dakika4^{\circ} \times 4 \text{ dakika} = 16 \text{ dakika}
Dünya üzerindeki her iki meridyen arasındaki zaman farkı sabittir ve 4 dakikadır.
3
Zaman farkını yön bilgisine göre uygula.
14:00−0:16=13:4414:00 - 0:16 = 13:44
Erzurum (41∘41^{\circ} Doğu), ulusal saat merkezi olan Iğdır'ın (45∘45^{\circ} Doğu) batısında yer aldığı için yerel saati daha geridedir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin ulusal saati yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamına göre belirlenir ve batıya gidildikçe yerel saat geri kalır.

İpuçları

1
Türkiye'nin ulusal saati her zaman Iğdır'ın (45∘45^{\circ} Doğu) yerel saatine eşittir.
2
İki boylam arasındaki zaman farkı 4 dakikadır. Önce 45∘45^{\circ} ile 41∘41^{\circ} arasındaki farkı bulun.
3
Erzurum daha batıda olduğu için yerel saati Iğdır'dan (ulusal saatten) daha geri olmalıdır. Bulduğunuz 16 dakikayı 14:0014:00'den çıkarın.

Daha Fazla Pratik

Farklı boylamlardaki şehirlerin (örneğin Ankara 33∘33^{\circ} ve Iğdır 45∘45^{\circ}) yerel saat farklarını hesaplayarak pratiğinizi artırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 546Soru →

Türkiye’nin kara sınırları; nehirler ve dağ dorukları gibi fiziki unsurlar ile demir yolları ve siyasi antlaşmalarla belirlenmiş yapay hatlardan oluşur. Bu sınırların her birinin kendine özgü coğrafi özellikleri ve ekonomik fonksiyonları bulunmaktadır. Buna göre, Türkiye’nin kara sınırları ve komşularıyla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ermenistan sınırı Aras ve Arpaçay nehirleri ile çizilmiştir; bu sınırda yer alan Gürbulak Sınır Kapısı en aktif dış ticaret noktalarındandır.

Cevap

Ermenistan sınırı ile ilgili verilen bilginin yanlış olduğu seçenek (Gürbulak Sınır Kapısı'nın Ermenistan ile ilişkilendirilmesi)
Gürbulak Sınır Kapısı, Türkiye ile İran arasındaki en önemli ticaret kapısıdır ve Ağrı ilimizde bulunur. Ermenistan ile olan sınır kapılarımız (Akyaka ve Alican) ise siyasi nedenlerle şu an kapalı durumdadır. Bu nedenle Ermenistan sınırında Gürbulak üzerinden aktif ticaret yapıldığı ifadesi coğrafi olarak yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki sınır kapısı ve komşu ülke eşleşmelerini kontrol edin.
Kapıkule-Bulgaristan, Meriç-Yunanistan, Sarp-Gürcistan eşleşmelerinin doğru olduğu görülür.
Sınır kapılarının hangi ülkelere açıldığını bilmek temel bir coğrafi bilgidir.
2
Sınırların fiziki ve yapay özelliklerini değerlendirin.
Yunanistan sınırının nehirle, Suriye sınırının demir yoluyla belirlendiği bilgileri doğrulanır.
Sınır çizimindeki kriterlerin (su bölümü, talveg, yapay hat) bilinmesi gerekir.
3
Ermenistan sınırı ve ilgili kapıları analiz edin.
Gürbulak Sınır Kapısı'nın İran ile olan bağlantıyı sağladığı ve Ermenistan sınır kapılarının kapalı olduğu belirlenir.
Aktif ve kapalı olan sınır kapıları ile hangi kapının hangi ülkede olduğunu ayırt etmek soruyu çözdürür.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Sınır Kapıları ve Komşu Ülke İlişkileri

İpuçları

1
Ülkelerin hangi sınır kapılarıyla bağlantılı olduğunu ve bu kapıların hangi illerimizde bulunduğunu düşünün.
2
Gürbulak Sınır Kapısı'nın Doğu Anadolu'da hangi komşu ülke ile olan bağlantıyı sağladığını hatırlayın.
3
Ermenistan ile olan sınır kapılarımızın (Akyaka, Alican) aktiflik durumunu ve Gürbulak'ın İran ile olan ilişkisini göz önünde bulundurun.

Daha Fazla Pratik

Diğer komşu ülkelerle olan en işlek sınır kapılarını (Habur-Irak, İpsala-Yunanistan) listeleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sınır kapılarını bölgelere göre kodlamak (Örn: Karadeniz-Gürcistan-Sarp, Marmara-Bulgaristan-Kapıkule vb.) yanlış eşleştirmeyi hızla bulmanızı sağlar.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 547Soru →

Bir ülkenin jeopolitik konumunu etkileyen unsurlar; yer şekilleri, su kütleleri ve coğrafi bütünlük gibi uzun sürede değişmeyen 'statik' unsurlar ile nüfus, ekonomi ve askeri güç gibi zamanla değişebilen 'dinamik' unsurlar olarak iki gruba ayrılır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin jeopolitik konumunu belirleyen değişen (dinamik) unsurlar arasında yer alır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genç ve dinamik bir nüfus yapısına sahip olması

Cevap

Türkiye'nin sahip olduğu genç ve dinamik nüfus yapısı, beşerî bir özellik olduğu ve zaman içerisinde artış/azalış veya nitelik değişimi gösterebildiği için jeopolitiğin 'değişen' (dinamik) unsurları arasında yer alır.
Genç ve dinamik bir nüfus yapısına sahip olması, ülkenin beşerî gücünü temsil eder. Nüfus miktarı, eğitim düzeyi ve yaş yapısı sosyal ve ekonomik politikalara bağlı olarak zamanla büyük değişiklikler gösterebildiği için jeopolitik analizlerde 'dinamik' (değişen) unsurlar kategorisinde değerlendirilir.

Adım Adım Çözüm

1
Jeopolitik unsurların sınıflandırılmasını tanımla
Değişmeyen (Statik) unsurlar: Yer şekilleri, su kütleleri, stratejik geçitler, iklim gibi fiziki özellikler; Değişen (Dinamik) unsurlar: Nüfus, ekonomi, askeri güç, siyasi rejim gibi beşerî özelliklerdir.
Sorunun çözümünde hangi özelliğin hangi kategoriye girdiğini ayırt etmek gerekir.
2
Seçenekleri analiz et
Boğazlar, denizler, kıtasal konum ve yer şekilleri fiziki temellidir; nüfus ise beşerî temellidir.
Fiziki özelliklerin insan müdahalesi olmadan kısa sürede değişmeyeceğini, beşerî özelliklerin ise değişken olduğunu belirlemek için.

Anahtar Kavram

Jeopolitiğin Değişmeyen ve Değişen Unsurları

İpuçları

1
Fiziki coğrafya özellikleri (dağlar, denizler, boğazlar) genellikle 'değişmeyen' unsurlardır.
2
İnsan faaliyetleri, ekonomi ve politikayla ilgili unsurlar 'değişen' (dinamik) unsurlardır.
3
Seçenekler arasında hangisi nüfus, teknoloji veya ekonomi gibi beşerî bir gücü temsil etmektedir?

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin enerji koridoru olması gibi 'fonksiyonel' (işlevsel) özelliklerin de dinamik unsurlar kategorisinde yer aldığını unutmayın.

Alternatif Yöntem

Şu tabloyu düşünerek eleme yapabilirsiniz: Bir özellik dilsiz bir haritada binlerce yıl önce de aynı mıdır? Eğer öyleyse statiktir. Eğer insan müdahalesi veya zamanla değişebiliyorsa dinamiktir.
Tahmini Süre:45s
Soru 548Soru →

Dünya'nın küresel şekline bağlı olarak meridyenler arası kuş uçuşu uzaklık yalnızca Ekvator üzerinde 111111 km olup, kutuplara doğru gidildikçe bu mesafe azalmaktadır. Türkiye'nin kuzeyine doğru gidildikçe meridyenlerin birbirine yaklaşması (daralması) göz önüne alındığında; başlangıç meridyenine olan kuş uçuşu uzaklıkları birbirine eşit olan ancak farklı enlemlerde yer alan iki merkez için aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bulundukları boylam dereceleri birbirinden farklıdır.

Cevap

Başlangıç meridyenine olan kuş uçuşu uzaklıkları aynı olsa da farklı enlemlerde bulundukları için bu merkezlerin boylam dereceleri birbirinden farklıdır.
Doğru seçenek olan boylam derecelerinin farklı olması durumu, meridyenlerin kutuplara doğru daralmasının doğrudan bir sonucudur. Örneğin; Türkiye'nin güneyinde (Hatay civarı) başlangıç meridyeninden 500500 km doğuda olan bir merkez ile kuzeyinde (Sinop civarı) 500500 km doğuda olan bir merkezin boylam dereceleri aynı olamaz. Kuzeyde meridyenler daha sık olduğu için, 500500 km'lik mesafe içinde daha fazla meridyen derecesi geçilmiş olur.

Adım Adım Çözüm

1
Meridyenlerin geometrik özelliğini analiz et.
Meridyenler arası mesafe Ekvator'dan kutuplara doğru daralır.
Dünya'nın küresel şekli nedeniyle meridyenler kutup noktalarında birleşir.
2
Doğrusal uzaklık ile açısal uzaklık (boylam) arasındaki ilişkiyi kur.
Kuzeydeki (kutba yakın) bir merkezde, aynı kilometre mesafesi daha büyük bir boylam farkına karşılık gelir.
Kuzeyde meridyenler birbirine daha yakın olduğu için, başlangıç meridyeninden itibaren aynı mesafeyi gitmek daha fazla meridyen yayı geçmeyi gerektirir.
3
Verilen merkezlerin konumlarını karşılaştır.
Farklı enlemlerdeki merkezlerin başlangıç meridyenine olan uzaklıkları eşitse, boylam dereceleri kesinlikle farklı olmalıdır.
Güneydeki merkez daha küçük bir boylam derecesindeyken, kuzeydeki merkez daha büyük bir boylam derecesinde yer alır.

Anahtar Kavram

Meridyenlerin Kutuplara Doğru Yakınlaşması ve Boylam Derecesi İlişkisi

İpuçları

1
Türkiye'nin güneyinden kuzeyine gidildikçe iki meridyen arasındaki 4 dakikalık zaman farkı değişmezken, mesafe (km) kısalır.
2
Başlangıç meridyeninden doğuya doğru 500 km gittiğinizi hayal edin. Ekvator'da mı daha çok boylam geçersiniz yoksa kutba yakın bir yerde mi?
3
Kuzeyde meridyenler birbirine daha yakın olduğu için, aynı mesafe daha fazla boylam derecesine 'sığar'. Bu da derecelerin farklı olacağını kanıtlar.

Daha Fazla Pratik

Aynı boylam üzerinde yer alan ancak enlemleri farklı olan merkezlerin ortak ve farklı özelliklerini (yerel saat, öğle vakti, çizgisel hız) tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 549Soru →

Türkiye'de ulusal saat uygulaması, yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre düzenlenmektedir. 37∘37^{\circ} Doğu boylamında yer alan Sivas'ta ulusal saatin 11:2011:20 olduğu bir anda, bu kentin yerel saati aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 10:4810:48

Cevap

Sivas'ın yerel saati 10:4810:48 olarak hesaplanır.
Sivas'ın yerel saati, Türkiye'nin ulusal saat merkezi olan 45∘45^{\circ} Doğu boylamının (Iğdır) 32 dakika gerisindedir. Ulusal saat 11:2011:20 iken bu fark çıkarıldığında 10:4810:48 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Ulusal saat merkezi ile hedef kent arasındaki boylam farkını bulun.
45∘−37∘=845^{\circ} - 37^{\circ} = 8 boylam farkı.
Zaman farkını hesaplamak için öncelikle merkezler arasındaki boylam mesafesi bilinmelidir.
2
Boylam farkını zaman farkına dönüştürün.
8×4=328 \times 4 = 32 dakika.
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı her zaman 4 dakikadır.
3
Zaman farkının çıkarılacağına mı yoksa toplanacağına mı karar verin.
Çıkarma işlemi yapılacaktır.
Sivas (37∘37^{\circ} D), ulusal saatin ayarlandığı Iğdır'ın (45∘45^{\circ} D) batısındadır. Batıda güneş daha geç doğduğu için yerel saat daha geridir.
4
Hesaplamayı tamamlayın.
11:20−00:32=10:4811:20 - 00:32 = 10:48.
Ulusal saatten yerel saat farkı çıkarılarak doğru sonuca ulaşılır.

Anahtar Kavram

Türkiye'de tek bir ulusal saat kullanılır (45∘45^{\circ} Doğu - Iğdır). Diğer boylamlardaki yerel saatler, bu merkezden olan uzaklıklarına ve yönlerine göre (her boylam 4 dakika) hesaplanır.

İpuçları

1
Sivas ile Iğdır arasındaki boylam farkını hesaplayarak işe başlayın.
2
Her boylam derecesinin 4 dakikalık zaman farkı yarattığını unutmayın. Toplam fark kaç dakikadır?
3
Sivas, Iğdır'ın batısındadır. Batıda yerel saat her zaman daha geridir, bu yüzden bulduğunuz farkı ulusal saatten çıkarmalısınız.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruyu, yerel saati verilip ulusal saati sorulan bir kurguyla çözmeyi deneyin.

Alternatif Yöntem

Alternatif olarak, Sivas'ın 37, Iğdır'ın 45 olduğunu düşünürsek; aradaki 8 boylam farkını direkt güneşin konumuna göre oranlayabilirsiniz. Ancak standart çıkarma-çarpma yöntemi en güvenli yoldur.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 550Soru →

Türkiye'de ulusal saat uygulaması, yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre düzenlenmektedir. Yerel saati, ulusal saatten 7272 dakika daha geri olan bir merkezde güneşin ufuk düzlemindeki en tepe noktasına ulaştığı bir anda, Iğdır'da yerel saat kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 13:12

Cevap

Güneşin en tepe noktasında olduğu merkezde saat 12.00 iken, Iğdır'da yerel saat 13.12'dir.
Verilen merkezde güneş en tepe noktasındayken yerel saat 12.00 kabul edilir. Soruda bu merkezin yerel saatinin ulusal saatten (yani Iğdır'ın yerel saatinden) 72 dakika geri olduğu belirtilmiştir. Bu durum, Iğdır'ın saatinin söz konusu merkezden 72 dakika ileri olduğunu gösterir. 12.00'a 72 dakika (1 saat 12 dakika) eklendiğinde sonuç 13.12 olur.

Adım Adım Çözüm

1
Zaman farkından boylam farkına ulaşmak
18 boylam farkı
Her 1 derecelik boylam farkı 4 dakikaya denk gelir (72/4=1872 / 4 = 18).
2
Merkezin boylamını belirlemek
27∘27^{\circ} Doğu boylamı
Merkezin saati ulusal saatten (Iğdır - 45∘45^{\circ} Doğu) geri olduğu için daha batıdadır (45−18=2745 - 18 = 27).
3
Iğdır'ın yerel saatini hesaplamak
13:12
Merkezde güneş tepe noktasındayken saat 12.00'dir. Iğdır daha doğuda olduğu için saati 72 dakika daha ileridir (12:00+01:12=13:1212:00 + 01:12 = 13:12).

Anahtar Kavram

Yerel saat farkı hesaplanırken her meridyen arası 4 dakikadır ve doğuda saat her zaman daha ileridir.

İpuçları

1
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu boylamına (Iğdır) göre ayarlanır.
2
Güneşin en tepe noktasına ulaşması, o noktanın yerel saatinin tam 12.00 olduğunu ifade eder.
3
İki nokta arasındaki 72 dakikalık farkı, daha doğuda olan Iğdır'ın saatini bulmak için merkezdeki 12.00 saatinin üzerine eklemelisiniz.

Daha Fazla Pratik

Farklı boylamlardaki şehirlerin güneşin doğuş ve batış saatleri arasındaki ilişkiyi inceleyen soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 551Soru →

Türkiye'nin kara sınırları; dağların su bölümü çizgileri, akarsuların talveg hatları veya demir yolu güzergâhları gibi farklı kriterlere göre şekillenmiştir. Suriye sınırının bir bölümü, 19211921 Ankara Antlaşması ile Bağdat Demir Yolu hattı boyunca uzanacak şekilde belirlenmiştir.

Buna göre, aşağıdaki sınır kapılarından hangisi sınırın demir yolu hattı takip edilerek oluşturulduğu bu kesimde yer almaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Nusaybin

Cevap

Suriye sınırının demir yolu hattını takip ettiği bölümde yer alan Nusaybin kapısı doğru cevaptır.
Türkiye-Suriye sınırının büyük bir bölümü, özellikle Çobanbey ile Nusaybin arasındaki kesim, 19211921 Ankara Antlaşması uyarınca Bağdat Demir Yolu hattı sınır kabul edilerek çizilmiştir. Bu durum, bu bölgedeki sınırın 'yapay' karakterde olduğunu gösterir. Nusaybin kapısı, bu yapay sınır hattı üzerinde yer alan en karakteristik örneklerden biridir.

Adım Adım Çözüm

1
Suriye sınırının oluşum şartlarını analiz etmek.
Suriye sınırının bir bölümü (Çobanbey-Nusaybin arası), 19211921 Ankara Antlaşması ile Bağdat Demir Yolu hattı baz alınarak çizilmiştir.
Bu sınırın büyük bir kısmı doğal engellere değil, yapay bir unsur olan demir yoluna göre belirlenmiştir.
2
Seçeneklerdeki sınır kapılarının konumlarını değerlendirmek.
Yayladağı (Hatay-Suriye), Kapıkule (Bulgaristan), Uzunköprü (Yunanistan) ve Gürbulak (İran) olarak eşleşir.
Söz konusu kriter sadece Suriye sınırının belirli bir kesimi için geçerlidir.
3
Nusaybin kapısının konumunu doğrulamak.
Nusaybin, Mardin ilinde yer alır ve demir yolu hattının sınır teşkil ettiği Çobanbey-Nusaybin hattının doğu ucundadır.
Sınır kapısı, soruda belirtilen yapay sınır kriterine tam olarak uymaktadır.

Anahtar Kavram

Sınır Belirleme Kriterleri ve Yapay Sınırlar

İpuçları

1
Türkiye'nin en uzun kara sınırı olan Suriye sınırının bazı bölümleri nehirler, bazı bölümleri ise ulaşım hatları ile belirlenmiştir.
2
Mardin ve Şanlıurfa illerinin Suriye sınırı boyunca uzanan hat, büyük oranda eski bir demir yolu güzergâhını takip eder.
3
Seçeneklerde Mardin ilinde bulunan ve demir yolu ile özdeşleşmiş olan sınır kapısını aramalısınız.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin hangi komşularıyla sınırının tamamen doğal engellerle (akarsu veya dağlar) belirlendiğini araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 552Soru →

Türkiye'nin mutlak (matematik) konumu; ülkenin iklim özelliklerinden bitki örtüsüne, yerel saatinden güneş ışınlarının düşme açısına kadar pek çok durumu doğrudan etkilemektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin mutlak (matematik) konumunun bir sonucu değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ülkenin batısından doğusuna doğru gidildikçe sıcaklık değerlerinin genellikle azalma göstermesi

Cevap

Sıcaklık değerlerinin batıdan doğuya doğru azalması, Türkiye'nin matematik konumuyla değil, yükselti faktörüyle yani özel konumuyla ilgilidir.
Türkiye'de batıdan doğuya gidildikçe sıcaklığın azalması, yaklaşık her 200 metrede sıcaklığın 1∘C1^\circ C düşmesine neden olan yükselti artışından kaynaklanır. Yükselti bir 'özel konum' (göreceli konum) özelliğidir. Matematik konum ise sadece enlem ve boylam değerlerine bağlı sonuçları (örneğin kuzeye gidildikçe sıcaklığın azalması gibi) kapsar.

Adım Adım Çözüm

1
Matematik konum sonuçlarını analiz et
Cephe yağışları, rüzgar yönleri (Kuzey Yarım Küre) ve bakı yönü (Yengeç Dönencesi dışı) matematik konumla belirlenir.
Bu özellikler enlem derecelerine bağlı olarak değişen küresel sistemlerdir.
2
Özel konum (göreceli konum) faktörlerini değerlendir
Yükselti, karasallık ve denizellik Türkiye'nin özel konumuna dahildir.
Batıdan doğuya doğru sıcaklığın düşmesi enlem değişikliğine değil, ortalama 2000 metreyi aşan yükselti artışına bağlıdır.

Anahtar Kavram

Matematik ve Özel Konum Farkı (Enlem vs. Yükselti)

İpuçları

1
Bir özelliğin matematik konum olması için enlem veya boylam ile doğrudan açıklanabilmesi gerekir.
2
Türkiye'de batıdan doğuya doğru gidildiğinde enlem değişmez, ancak denizden uzaklaşılır ve yükselti artar.

Daha Fazla Pratik

Özel konumun sonuçları ile matematik konumun sonuçlarını karşılaştıran tablo sorularına çalışmak faydalı olacaktır.
Tahmini Süre:50s
Soru 553Soru →

Türkiye'nin mutlak (matematik) konumunun sonuçlarından biri olan 'bakı' etkisi; dağların güneşe dönük olan güney yamaçlarının, kuzey yamaçlara göre güneş ışınlarını daha dik alması ve daha fazla ısınması durumudur. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de bakı etkisinin bir sonucu olarak gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey yamaçlarında orman üst sınırının güney yamaçlara göre daha yüksek olması

Cevap

Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey yamaçlarında orman üst sınırının daha yüksek olması, bakı etkisinin (matematik konum) değil, nemlilik ve denizellik özelliklerinin (özel konum) bir sonucudur.
Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey yamaçlarında orman üst sınırının güneyden daha yüksek olması, nemlilik ve deniz etkisinin (özel konum) sağladığı sıcaklık dengesiyle ilgilidir. Bakı etkisine göre güney yamaçların daha elverişli olması beklenirken, Karadeniz'de bu durum tam tersi şekilde gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Bakı kavramını tanımlayın.
Bakı, bir yamacın güneşe dönük olma durumudur. Türkiye'de bu yamaç her zaman güneydir.
Sorunun temelini oluşturan matematik konum etkisini anlamak için.
2
Seçeneklerdeki yamaç karşılaştırmalarını analiz edin.
Güney yamaçlarda sıcaklığın yüksek olması beklenen sonuçlardır (erken erime, erken hasat, yüksek kar sınırı).
Bakı etkisinin doğal sonuçlarını eleyebilmek için.
3
İstisnai durumu (Özel Konum) belirleyin.
Kuzey Anadolu Dağları'nda kuzey yamaçlar (denize bakan taraf), kış ılıklığı ve nem sayesinde ormanların daha yükseğe çıkmasına izin verir.
Matematik konum ile özel konum farkını ayırt ederek doğru cevaba ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Bakı Etkisi ve Özel Konum İstisnaları

İpuçları

1
Türkiye'de dağların hangi yamacının 'bakı' etkisinde olduğunu hatırlayın.
2
Bakı etkisi sıcaklığı artırırken, Karadeniz'de orman sınırını etkileyen başka bir 'özel' faktör olup olmadığını düşünün.
3
Kuzey Anadolu Dağları'nın denize bakan yamaçlarındaki nemlilik, matematik konumun beklentilerini değiştirebilir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de Karadeniz ve Akdeniz kıyılarındaki orman alt ve üst sınırlarını belirleyen temel faktörleri (nem vs sıcaklık) karşılaştırın.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 554Soru →

Dünya üzerindeki meridyen yayları arasındaki mesafe Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe daralmaktadır. Türkiye'nin kuzeyi ile güneyi arasındaki bu mesafe farkı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

MerkezYaklaşık Enlemİki Meridyen Arası MesafeYerel Saat Farkı
Hatay36∘36^{\circ} K≈90\approx 90 km44 dakika
Sinop42∘42^{\circ} K≈82\approx 82 km44 dakika

Tablodaki veriler dikkate alındığında, ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkının enleme bağlı olarak değişmemesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dünya'nın her yerinde birim zamanda katettiği dönüş açısının (açısal hız) aynı olması

Cevap

Yerel saat farkının her yerde aynı olmasının temel nedeni, Dünya'nın açısal hızının (birim zamanda taranan açının) her noktada eşit olmasıdır.
Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı iki şekilde ifade edilir: Çizgisel hız ve Açısal hız. Çizgisel hız enleme göre değişirken (Ekvator'da hızlı, kutuplarda yavaş), açısal hız dünyanın her yerinde aynıdır (2424 saatte 360∘360^{\circ}). Bu nedenle, iki meridyen arası mesafe Hatay'da geniş, Sinop'ta dar olsa bile, Dünya bu mesafeleri aynı sürede (44 dakika) döner.

Adım Adım Çözüm

1
Dönüş süresi ve açısı arasındaki ilişkiyi kurma
Dünya 360∘360^{\circ}'lik bir tam dönüşünü 2424 saatte (14401440 dakikada) tamamlar.
Yerel saat farkı, Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızıyla doğrudan ilişkilidir.
2
Açısal hızın hesaplanması
1440 dakika/360∘=4 dakika/derece1440 \text{ dakika} / 360^{\circ} = 4 \text{ dakika/derece}.
Bu hesaplama, her 1∘1^{\circ}'lik boylam geçişi için gereken süreyi verir.
3
Enlem ve hız ilişkisinin analiz edilmesi
Çizgisel hız kutuplara doğru azalsa da, Dünya'nın her noktası bir tam turunu aynı sürede (2424 saat) bitirdiği için açısal hız her yerde sabittir.
Zaman farkı kat edilen mesafeye değil, geçilen açıya bağlıdır.

Anahtar Kavram

Açısal Hız ve Yerel Saat İlişkisi

İpuçları

1
Yerel saat farkı meridyenler arasındaki 'kilometre' cinsinden mesafe ile mi yoksa 'derece' cinsinden açı ile mi ilgilidir?
2
Dünya'nın her noktası bir tam turunu (360∘360^{\circ}) aynı sürede, yani 2424 saatte tamamlar. Bu durumun birim zamanda dönülen açıya etkisini düşünün.
3
Kutuplara doğru gidildikçe çizgisel hız azalsa da, Dünya'nın her yerinde 'açısal hız' aynı olduğu için ardışık meridyenler arasındaki zaman farkı değişmez.

Daha Fazla Pratik

Dünya'nın dönüş hızı iki katına çıksaydı, meridyenler arası zaman farkı ve Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki saat farkı nasıl değişirdi?

Alternatif Yöntem

Zaman farkını meridyenler arası mesafe ile açıklamaya çalışmak yerine, dünyanın 14401440 dakikada 360360 derece döndüğü gerçeğinden yola çıkarak 11 derecelik açının her zaman 44 dakikaya eşit olduğunu hatırlamak.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 555Soru →

Türkiye'nin 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri ile 26∘−45∘26^\circ - 45^\circ Doğu meridyenleri arasında yer alması, ülkemizde birçok coğrafi olayın temel nedenidir. Bu mutlak (matematik) konum özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin sadece 'Orta Kuşak'ta (30∘−60∘30^\circ - 60^\circ enlemleri) yer almasının kesin bir kanıtıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yıl boyunca Batı rüzgarlarının etkisi altında kalması

Cevap

Yıl boyunca Batı rüzgarlarının etkisi altında kalması
Batı rüzgarları, dinamik yüksek basınç alanlarından (30∘30^\circ enlemleri) dinamik alçak basınç alanlarına (60∘60^\circ enlemleri) doğru esen rüzgarlardır. Bu rüzgarların bir ülkede etkili olması, o ülkenin mutlak suretle Orta Kuşak'ta yer aldığını gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Orta Kuşak kavramını tanımla.
Orta Kuşak, 30∘30^\circ ile 60∘60^\circ enlemleri arasında kalan bölgedir.
Soruda istenen 'kesin kanıt' bu enlem aralığına özgü olmalıdır.
2
Orta Kuşak'ın temel matematiksel sonuçlarını (A-B-C-D kuralı) hatırla.
Akdeniz iklimi, Batı rüzgarları, Cephe yağışları ve Dört mevsimin belirgin yaşanması.
Bu dört özellik sadece Orta Kuşak'ta görülür.
3
Seçenekleri bu kurala göre analiz et.
Batı rüzgarları seçeneği doğrudan bu kuralın bir parçasıdır.
Diğer seçenekler ya Kuzey Yarım Küre'nin ya da Dönenceler dışının genel özellikleridir.

Anahtar Kavram

Orta Kuşak (Matematik Konum) Sonuçları

İpuçları

1
Orta Kuşak (30∘−60∘30^\circ - 60^\circ) özelliklerini 'A-B-C-D' formülüyle hatırlamaya çalışın.
2
Bir özelliğin sadece Orta Kuşak'ta mı yoksa tüm Kuzey Yarım Küre'de mi görüldüğünü ayırt edin.
3
Sürekli rüzgarların (Alizeler, Batı Rüzgarları, Kutup Rüzgarları) dünya üzerindeki etki alanlarını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de yer almasının sonuçları ile Orta Kuşak'ta yer almasının sonuçlarını bir tablo yaparak karşılaştırın.

Alternatif Yöntem

Orta Kuşak kanıtlarını ezberlemek için 'ABCD' kodlamasını kullanabilirsiniz: A (Akdeniz İklimi), B (Batı Rüzgarları), C (Cephe Yağışları), D (Dört Mevsim).
Tahmini Süre:50s
Soru 556Soru →

Türkiye'de ulusal saat ayarı Iğdır'dan geçen 45∘45^{\circ} Doğu boylamı esas alınarak düzenlenmektedir. Buna göre, ulusal saatin 08.4008.40 olduğu bir anda, yerel saati 07.5607.56 olan bir merkez hangi boylam üzerinde yer almaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 34∘34^{\circ} Doğu

Cevap

Yerel saati ulusal saatten 44 dakika geri olan merkez 34∘34^{\circ} Doğu boylamı üzerindedir.
Ulusal saat 45∘45^{\circ} Doğu boylamına (Iğdır) göre ayarlanır. Soruda verilen merkezde saatin 07.5607.56 olması, ulusal saatten 44 dakika daha geri olduğunu gösterir. Her 4 dakikalık fark 1 boylam derecesine eşit olduğundan, 44 dakikalık fark 11 boylama tekabül eder. Yerel saat geri olduğu için merkez 45 Doğu'nun batısındadır: 45−11=34∘45 - 11 = 34^{\circ} Doğu boylamı bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Ulusal saat ile yerel saat arasındaki zaman farkını hesaplayın.
08.40−07.56=4408.40 - 07.56 = 44 dakika.
İki merkez arasındaki zaman farkını bularak boylam farkına geçiş yapmak gerekir.
2
Zaman farkını boylam farkına dönüştürün.
44/4=1144 / 4 = 11 boylam farkı.
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı her zaman 4 dakikadır.
3
Merkezin boylamını bulmak için yön tayini yapın.
45−11=34∘45 - 11 = 34^{\circ} Doğu.
Yerel saat (07.5607.56), ulusal saatten (08.4008.40) daha geri olduğu için merkez daha batıdadır ve boylam derecesi daha küçüktür.

Anahtar Kavram

Yerel Saat ve Ulusal Saat İlişkisi

İpuçları

1
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu boylamına (Iğdır) göre ayarlanır.
2
İki merkez arasındaki 4 dakikalık zaman farkı 1 boylam derecesine eşittir.
3
Yerel saat ulusal saatten geriyse, aradığınız merkez Iğdır'ın batısında yer alır.

Daha Fazla Pratik

Farklı şehirlerin boylamlarını kullanarak güneşin doğuş ve batış saatlerini hesaplama alıştırmaları yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 557Soru →

Dünya'nın küresel şekli nedeniyle meridyenler arası mesafe Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe daralmaktadır. Bu duruma bağlı olarak Türkiye'nin en güneyinde meridyenler arası kuş uçuşu mesafe yaklaşık 8585 km iken en kuzeyinde bu mesafe yaklaşık 7575 km'ye kadar düşer. Ancak bu mesafe farkına rağmen, ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkı Türkiye'nin her yerinde sabit bir şekilde 44 dakikadır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dünya'nın her yerinde açısal hızın aynı olması

Cevap

Dünya'nın her yerinde açısal hızın aynı olması
Doğru yanıt olan seçenek, zaman farkının her yerde aynı kalmasının temel fiziksel nedenini açıklar. Dünya kendi ekseni etrafında bir tam dönüşünü (360∘360^{\circ}) 24 saatte tamamladığı için her enlemde 1 derecelik yay 44 dakikada geçilir. Bu birim açı süresine açısal hız denir ve Dünya'nın her yerinde sabittir.

Adım Adım Çözüm

1
Meridyenlerin geometrik özelliğini analiz et
Meridyenler arası mesafe kutuplara doğru daralır (111111 km'den 00 km'ye doğru).
Dünya'nın küresel şekli.
2
Zaman farkı ve dönüş hızı ilişkisini kur
Dünya 24 saatte (14401440 dakika) 360∘360^{\circ} döner. 1440/360=41440 / 360 = 4 dakika.
Zaman farkı, birim açının (1 derece) geçilme süresidir.
3
Açısal hız kavramını uygula
Birim zamanda taranan açı (açısal hız) her enlemde aynıdır. Dolayısıyla 1 derece her yerde 4 dakikada geçilir.
Kutup noktaları ve Ekvator aynı sürede tam bir turu (360∘360^{\circ}) tamamlar.

Anahtar Kavram

Açısal Hız ve Zaman İlişkisi

İpuçları

1
Zaman farkının mesafeden bağımsız olup olmadığını düşünün.
2
Dünya'nın tam bir turu (360∘360^{\circ}) her enlemde aynı sürede (24 saat) tamamladığını hatırlayın.
3
Birim zamanda taranan açının her yerde aynı olmasına 'açısal hız' denir.

Daha Fazla Pratik

Farklı enlemlerdeki çizgisel hız ile meridyen mesafesi arasındaki doğru orantıyı inceleyerek zaman farkının neden değişmediğini kanıtlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 558Soru →

Türkiye'nin kara sınırlarının belirlenme süreçleri, fiziki coğrafya özellikleri ve komşu ülkelerle olan ulaşım bağlantıları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlış bir bilgidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gürcistan sınırında yer alan Sarp Sınır Kapısı, Türkiye'nin Kafkasya ve Orta Asya'ya açılan en önemli demir yolu geçiş noktasıdır.

Cevap

Gürcistan sınırındaki Sarp Sınır Kapısı'nın demir yolu bağlantısı olduğunu belirten seçenek yanlıştır; bu kapı sadece kara yolu ulaşımı içindir.
Sarp Sınır Kapısı, Artvin ilimizde bulunan ve Gürcistan'a açılan son derece önemli bir kara yolu geçiş noktasıdır. Ancak bu noktadan geçen bir demir yolu hattı bulunmamaktadır. Türkiye ile Gürcistan (ve dolaylı olarak Azerbaycan) arasındaki demir yolu ticareti, Bakü-Tiflis-Kars (BTKBTK) hattı kapsamında Ardahan'da bulunan Canbaz Sınır Kapısı üzerinden gerçekleştirilmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Komşu ülkeler ve sınır özelliklerini karşılaştırın.
Yunanistan (Meriç), İran (Zagros/Kasr-ı Şirin) ve Suriye (En uzun/En yeni) hakkındaki bilgiler coğrafi gerçeklerle örtüşmektedir.
Sınırların fiziki ve hukuki temellerini doğrulamak için.
2
Sınır kapılarının ulaşım türlerini analiz edin.
Sarp Sınır Kapısı Artvin'de bulunur ve çok işlek bir kara yolu kapısıdır. Ancak demir yolu bağlantısı (Bakü-Tiflis-Kars hattı) Gürcistan sınırında Ardahan'daki Canbaz istasyonu üzerinden geçer.
Ulaşım modları ile kapı lokasyonları arasındaki farkı ayırt etmek için.
3
Yanlış bilgiyi işaretleyin.
Sarp Sınır Kapısı'nı demir yolu noktası olarak tanımlayan bilgi hatalıdır.
Soru kökünde istenen yanlış ifadeye ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Kara Sınırları ve Ulaşım Özellikleri

İpuçları

1
Türkiye'nin en işlek sınır kapılarından biri olan Sarp'ın deniz kıyısında mı yoksa iç kesimlerde mi olduğunu ve oradan bir tren hattı geçip geçmediğini hatırlayın.
2
Demir yolu bağlantımız olan komşularımız Yunanistan, Bulgaristan, Gürcistan, İran ve Suriye'dir (Ermenistan hattı kapalıdır). Ancak her kapıda demir yolu bulunmaz.
3
Gürcistan ile demir yolu bağlantımız Kars üzerinden sağlanan Bakü-Tiflis-Kars hattıdır. Sarp Sınır Kapısı ise Artvin/Hopa üzerindedir.

Daha Fazla Pratik

Diğer komşu ülkelerle olan demir yolu bağlantı noktalarını (Örn: Kapıkule-Bulgaristan, Kapıköy-İran) inceleyerek ulaşım coğrafyası bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 559Soru →

Türkiye'nin kara sınırlarının belirlenmesinde akarsu yatakları önemli bir doğal sınır faktörüdür. Birçok komşumuzla olan sınır çizgimiz, akarsuların 'talveg' (yatağın en derin noktası) çizgisi takip edilerek belirlenmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde sınır oluşturan akarsu ve ilgili komşu ülke eşleştirmesi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çoruh Nehri — Gürcistan

Cevap

Çoruh Nehri — Gürcistan eşleştirmesi yanlıştır; çünkü Çoruh Nehri iki ülke arasında bir sınır hattı oluşturmaz.
Çoruh Nehri, Türkiye sınırları içerisinde doğup Artvin üzerinden Gürcistan topraklarına (Batum) giren bir akarsudur. Ancak Türkiye-Gürcistan sınırı Çoruh Nehri'nin yatağı boyunca uzanmaz; bu bölgede sınır daha çok dağlık kütleler üzerinden geçer. Bu nedenle Çoruh Nehri bir 'sınır akarsuyu' değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Doğal sınır faktörlerini analiz etme
Türkiye'nin kara sınırlarının yaklaşık olarak %40\%40'lık kısmı akarsular tarafından belirlenmiştir.
Sınırın nehir yatağını takip edip etmediğini anlamak için coğrafi konum bilgisi gereklidir.
2
Eşleştirmeleri coğrafi verilerle karşılaştırma
Rezve (Bulgaristan), Meriç (Yunanistan), Arpaçay (Ermenistan) ve Asi (Suriye) nehirlerinin sınır hattı üzerinde olduğu doğrulanır.
Bu nehirlerin talveg çizgileri antlaşmalarla sınır olarak kabul edilmiştir.
3
Çoruh Nehri'nin karakteristiğini değerlendirme
Çoruh Nehri Artvin'den Gürcistan'a geçer ancak sınırın kendisini oluşturmaz; sınır hattı bu bölgede dağlık araziden geçer.
Bir nehrin komşu ülkeye akması, o nehrin mutlaka sınır çizgisi oluşturduğu anlamına gelmez.

Anahtar Kavram

Sınır Oluşturan Akarsular (Talveg Çizgisi)

İpuçları

1
Türkiye'nin sınırlarını oluşturan akarsuların çoğu dilsiz haritalarda sınır çizgisiyle tam örtüşür.
2
Bir akarsuyun sınır oluşturması için 'talveg' hattının (en derin yerinin) iki ülke arasında bölünmüş olması gerekir.
3
Çoruh Nehri, Doğu Karadeniz'in en büyük akarsularından biridir ve Gürcistan'a dökülür; fakat sınır kapısı olan Sarp çevresindeki sınır hattı nehir değil, kara parçasıdır.

Daha Fazla Pratik

Demir yolu bağlantısı olan sınır kapılarımızı ve hangi komşularla demir yolu ticareti yapılabildiğini tekrar etmeniz konuyu pekiştirecektir.

Alternatif Yöntem

Sınır kapılarını hatırlayarak elemeniz mümkündür. Örneğin; Sarp Sınır Kapısı'nın bulunduğu yerde büyük bir nehir sınırı olmadığını, yolun doğrudan deniz kıyısından ve dağ yamacından geçtiğini hatırlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 560Soru →

Türkiye'nin coğrafi özellikleri incelendiğinde, mutlak (matematik) konum kurallarına ters düşen durumlarla karşılaşılabilmektedir. Normal şartlarda enlem etkisine bağlı olarak güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklıkların azalması beklenirken; kış mevsiminde Karadeniz kıyısındaki Samsun'un, İç Anadolu'da yer alan ve daha güneyde bulunan Ankara'dan daha sıcak olduğu görülmektedir.

Bu durumun ortaya çıkmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Samsun'un deniz kıyısında yer alması ve Ankara'nın yükseltisinin daha fazla olması

Cevap

Samsun'un denizellik etkisiyle ılıman kalması ve Ankara'nın karasallık ile yükselti nedeniyle daha soğuk olması durumudur.
Doğru yanıt olan seçenek, sıcaklık dağılışında enlem etkisini bozan 'denizellik' ve 'yükselti' faktörlerini bir arada sunmaktadır. Samsun, deniz kenarında olduğu için kışın aşırı soğumazken; Ankara hem karasal hem de deniz seviyesinden daha yüksek olduğu için kış mevsimini daha soğuk geçirir.

Adım Adım Çözüm

1
Enlem etkisinin kuralını hatırla.
Enleme göre güneydeki Ankara'nın, kuzeydeki Samsun'dan daha sıcak olması gerekir.
Güneş ışınlarının düşme açısı güneyden kuzeye doğru daralır.
2
Verilen özel durumu analiz et.
Samsun'un Ankara'dan daha sıcak olması enlem kuralına bir çelişki (enleme ters durum) teşkil eder.
Bu çelişki ancak mutlak konum dışındaki 'özel konum' faktörleriyle açıklanabilir.
3
Özel konum faktörlerini eşleştir.
Samsun'un deniz kıyısında olması (nemlilik) ve Ankara'nın iç kesimde yüksekte olması (karasallık) cevaba ulaştırır.
Denizler geç soğur, karalar ve yüksek yerler ise çabuk soğur.

Anahtar Kavram

Özel Konumun (Göreceli Konum) Sıcaklık Üzerindeki Etkisi

İpuçları

1
Türkiye'de sıcaklık üzerinde sadece ekvatora uzaklık değil, yer şekilleri de etkilidir.
2
Kuzeydeki bir yerin güneydekinden sıcak olması, matematik konuma değil özel konuma işaret eder.
3
Denizlerin kışın ılık tutucu etkisini ve yükseltinin her 200200 metrede sıcaklığı 1∘C1^{\circ}C düşürdüğünü düşünün.

Daha Fazla Pratik

İzmir ile Iğdır'ın yaklaşık aynı enlemde olmasına rağmen sıcaklıklarının neden farklı olduğunu araştırabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Soruya 'enleme ters düşen durumlar' mantığıyla yaklaşarak, şıklarda sadece özel konum (denizellik, yükselti, karasallık) içeren ifadeyi arayabilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
ÖncekiSayfa 28 / 31Sonraki
Türkiye'nin Coğrafi Konumu — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 28 | Examkin