Examkin

Türkiye'nin Coğrafi Konumu

601 soru

Soru 561Soru →

Türkiye'de ortak (ulusal) saat uygulaması yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre düzenlenmektedir.

Buna göre, Türkiye'nin ulusal saatinin 20:0020:00 olduğu bir anda, 28∘28^{\circ} Doğu boylamında yer alan bir merkezde yerel saat kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 18:5218:52

Cevap

Verilen merkezde yerel saat 18:5218:52 olarak hesaplanır.
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu boylamına göre ayarlanmıştır. 28∘28^{\circ} Doğu boylamındaki bir merkez ile ulusal saatin merkezi arasında 1717 boylam farkı (17×4=6817 \times 4 = 68 dakika) vardır. Bu merkez daha batıda olduğu için saati 6868 dakika geri olmalıdır. 20:0020:00 değerinden 11 saat 88 dakika çıkarıldığında 18:5218:52 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Ulusal saatin temel alındığı boylam ile merkezin boylamı arasındaki farkı hesaplayın.
45∘−28∘=17∘45^{\circ} - 28^{\circ} = 17^{\circ} boylam farkı.
İki nokta arasındaki zaman farkını bulmak için önce boylam farkını bilmemiz gerekir.
2
Boylam farkını zaman farkına çevirin.
17×4=6817 \times 4 = 68 dakika (11 saat 88 dakika).
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı her zaman 4 dakikadır.
3
Zaman farkını konuma göre ulusal saatten çıkarın veya ekleyin.
20:00−01:08=18:5220:00 - 01:08 = 18:52.
28∘28^{\circ} Doğu boylamı, ulusal saatin merkezi olan 45∘45^{\circ} Doğu boylamının batısında yer aldığı için yerel saati daha geridir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin ulusal saati ve yerel saat hesaplama prensipleri

İpuçları

1
Türkiye'nin her yerinde saatler aynıdır (ulusal saat), ancak Güneş'in konumu (yerel saat) boylama göre değişir.
2
İki boylam arasındaki her 1∘1^{\circ} fark, 4 dakikalık zaman farkına yol açar. Önce 45∘45^{\circ} ile 28∘28^{\circ} arasındaki farkı bulun.
3
Bulduğunuz 6868 dakikalık farkı ulusal saatten çıkarmalısınız çünkü sorulan merkez batıdadır.

Daha Fazla Pratik

İzmir ve Van illerinin boylamlarını kullanarak benzer bir hesaplama yapmayı deneyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Alternatif olarak, önce her iki meridyenin başlangıç meridyenine (0°) olan uzaklığını zaman cinsinden bulup farklarını alabilirsiniz, ancak boylam farkı üzerinden gitmek daha hızlıdır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 562Soru →

Türkiye'de kısa mesafelerde yer şekillerinin ve yükseltinin değişmesine bağlı olarak iklim, bitki örtüsü ve tarım ürünlerinin çeşitlilik gösterdiği görülmektedir. Bu durum, Türkiye'nin aşağıdaki özelliklerinden hangisinin bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Özel (göreceli) konumu

Cevap

Türkiye'de kısa mesafelerde görülen iklim ve bitki örtüsü çeşitliliği, ülkenin özel (göreceli) konumunun bir sonucudur.
Türkiye'de yer şekillerinin çeşitlilik göstermesi ve yükseltinin kısa mesafelerde değişmesi, sıcaklık ve nem dengesini de hızla değiştirir. Bu durum, aynı il sınırları içinde bile farklı iklim özelliklerinin ve bitki türlerinin görülmesini sağlar. Bu tip yerel ve fiziksel özellikler 'Özel (Göreceli) Konum' başlığı altında incelenir.

Adım Adım Çözüm

1
Sorudaki anahtar kavramları belirle.
"Kısa mesafelerde değişim", "yer şekilleri" ve "yükselti" kavramları tespit edildi.
Bu kavramlar bizi doğrudan özel konum özelliklerine götürür.
2
Özel konum ve matematik konum ayrımını yap.
Yükselti, denizellik-karasallık ve yer şekilleri özel konumdur; enlem ve boylam ise matematik konumdur.
Seçeneklerdeki matematik konum özelliklerini elemek için bu ayrım gereklidir.
3
Sonuca ulaş.
Yer şekillerine bağlı bu çeşitlilik özel (göreceli) konum ile açıklanır.
Matematik konum daha geniş alanlardaki genel kuşak özelliklerini belirlerken, özel konum yerel farklılıkları belirler.

Anahtar Kavram

Özel (Göreceli) Konum: Yükselti ve yer şekillerinin etkisi

İpuçları

1
Soruda bahsedilen değişimlerin (yükselti, yer şekilleri) dünya üzerindeki koordinatlarla mı yoksa yerel fiziksel özelliklerle mi ilgili olduğunu düşünün.
2
Eğer bir özellik sadece Türkiye'ye özgü dağlar, denizler veya yükseltiyle açıklanıyorsa bu 'Göreceli Konum'dur.
3
Kısa mesafede görülen iklim değişikliği, Türkiye'nin engebeli ve dağlık yapısından kaynaklanır. Bu da 'Özel Konum' demektir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de batıdan doğuya gidildikçe sıcaklığın azalmasının nedenini (yükselti) özel konum ile ilişkilendirerek tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 563Soru →

Türkiye'nin en güneyindeki Hatay'dan (36∘36^\circ Kuzey) hareket ederek en kuzeyindeki Sinop'a (42∘42^\circ Kuzey) doğru yol alan bir araştırmacı, bu süreçte gözlemlediği aşağıdaki coğrafi özelliklerden hangisinin değişmediğini saptar?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ardışık iki paralel dairesi arasındaki kuş uçuşu mesafe

Cevap

Ardışık iki paralel dairesi arasındaki kuş uçuşu mesafe
Ardışık iki paralel arasındaki kuş uçuşu uzaklık Dünya'nın her yerinde yaklaşık 111111 km'dir. Türkiye'nin güneyinden kuzeyine gidildiğinde enlem dereceleri değişse de bu mesafe sabit kalır ve toplamda 6×111=6666 \times 111 = 666 km'lik bir fark korunur.

Adım Adım Çözüm

1
Gözlemcinin hareket yönünü ve konum farkını belirlemek.
Gözlemci 36∘36^\circ Kuzey'den 42∘42^\circ Kuzey'e, yani güneyden kuzeye doğru gitmektedir.
Hatay ve Sinop arasındaki enlem farkının coğrafi sonuçlarını analiz etmek için yön tayini şarttır.
2
Seçeneklerdeki unsurların enlemle (matematik konum) ilişkisini değerlendirmek.
Çizgisel hız, tan/gurup süresi, ışınların tutulma oranı ve Kuzey Yıldızı açısı enleme göre değişen değişkenlerdir.
Dünya'nın şekli ve eksen hareketi nedeniyle bu özellikler Ekvator'dan kutuplara doğru düzenli bir değişim sergiler.
3
Paralellerin geometrik özelliklerini hatırlamak.
Paralellerin boyları kutuplara doğru kısalsa da, aralarındaki mesafe her zaman 111111 km olarak sabit kalır.
Paralel daireleri arasındaki mesafenin sabitliği, coğrafi koordinat sisteminin temel bir özelliğidir.

Anahtar Kavram

Paralellerin Özellikleri ve Enlem Değişkenleri

İpuçları

1
Türkiye'nin güneyinden kuzeyine gidildikçe enlem dereceleri büyür (36∘36^\circ'den 42∘42^\circ'ye).
2
Güneş ışınlarının açısı, gölge boyu ve çizgisel hız gibi faktörler enleme bağlı olarak değişim gösteren 'Enlem Etkileri'dir.
3
Paralel dairelerinin çevre uzunlukları kuzeye doğru kısalır, ancak iki paralel arasındaki mesafe (1∘=1111^\circ = 111 km) asla değişmez.

Daha Fazla Pratik

Meridyenlerin özellikleri ile paralellerin özelliklerini karşılaştırarak, hangisinin aralarındaki mesafenin kutuplara doğru daraldığını tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 564Soru →

Türkiye'nin mutlak konumu üzerine araştırma yapan bir coğrafyacı, 21 Haziran tarihinde Türkiye sınırları içerisindeki X merkezinden hareket ederek Y merkezine ulaşmıştır. Bu yolculuk sırasında şu gözlemleri not etmiştir:

* Güneş ışınlarının öğle vakti yere düşme açısının arttığı,
* Gündüz süresi ile gece süresi arasındaki farkın azaldığı,
* Yerel saatin X merkezine göre daha ileri olduğu.

Yalnızca bu gözlemler dikkate alındığında, araştırmacının hareketi ve ulaştığı Y merkezi hakkında aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: X merkezinden Y merkezine doğru gidildikçe çizgisel dönüş hızı artış göstermiştir.

Cevap

Araştırmacı güneye doğru hareket ettiği için çizgisel dönüş hızı artış göstermiştir.
Araştırmacının gözlemleri (güneş açısının artması ve gündüz-gece farkının azalması), onun 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasında güneye doğru hareket ettiğini kanıtlar. Çizgisel dönüş hızı Ekvator'da en yüksek seviyededir; bu nedenle güneye yani Ekvator'a yaklaşan bir gözlemci için çizgisel hızın artması kaçınılmaz bir matematik konum sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Güneş ışınlarının geliş açısı ve gece-gündüz süre farkı verilerini analiz etme
Güneye (Ekvator'a) yönelim tespit edildi.
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için güneye gidildikçe güneş ışınlarının açısı büyür. Ayrıca 21 Haziran'da kuzeye gidildikçe gündüzler uzadığı için süre farkı artar; farkın azalması güneye gidildiğini gösterir.
2
Yerel saat verisini analiz etme
Doğuya yönelim tespit edildi.
Yerel saatin ileri olması, Dünya'nın batıdan doğuya dönüşü nedeniyle daha doğudaki merkezlerde gerçekleşen bir durumdur.
3
Tespit edilen yönü matematik konum sonuçlarıyla eşleştirme
Güney-Doğu yönünde hareket edilmiştir.
Güneye gidildikçe çizgisel hız artar, yerçekimi azalır, enlem derecesi ve Kutup Yıldızı açısı küçülür.

Anahtar Kavram

Enlem ve Boylam Değişimine Bağlı Matematik Konum Sonuçları

İpuçları

1
21 Haziran tarihinde Türkiye'de kuzeye gidildikçe gündüzler uzar, güneye gidildikçe gece-gündüz farkı azalır.
2
Yerel saati ileri olan bir merkez, her zaman daha doğudadır. Bu durum boylamın sonucudur.
3
Güneye giden bir gözlemci Ekvator'a yaklaşır. Ekvator'a yaklaşıldıkça çizgisel hız artarken yerçekimi ve enlem derecesi azalır.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruyu 21 Aralık tarihi için çözerek gündüz süresi değişimlerini karşılaştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 565Soru →

Türkiye'de kıyı şeridinde yer alan ve yükseltileri birbirine yakın olan Antalya ile Samsun şehirlerinde, benzer ekolojik isteklere sahip bir tarım ürününün hasat edilme süreleri farklılık göstermektedir. Antalya'da ürünlerin Samsun'a göre yaklaşık 15−2015-20 gün daha erken olgunlaşarak hasat edilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Güneş ışınlarının düşme açısının enlem etkisine bağlı olarak değişmesi

Cevap

Hasat sürelerindeki farkın temel nedeni, Antalya'nın daha güneyde yer alması sebebiyle güneş ışınlarını daha dik açıyla alması ve buna bağlı olarak sıcaklığın daha yüksek olmasıdır.
Antalya, Türkiye'nin güneyinde (alçak enlemlerde) yer aldığı için güneş ışınlarını Samsun'a göre daha dik açıyla alır. Bu durum Antalya'da yıllık sıcaklık ortalamalarının daha yüksek olmasını ve tarım ürünlerinin ihtiyaç duyduğu ısı toplamına daha erken ulaşmasını sağlar. Bu, enlem etkisinin (matematiksel konum) doğrudan bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Şehirlerin coğrafi konumlarını belirle.
Antalya yaklaşık 37∘37^\circ Kuzey, Samsun ise 41∘41^\circ Kuzey paraleli üzerindedir (Antalya daha güneydedir).
Enlem etkisini yorumlamak için merkezlerin Ekvator'a olan yakınlığını bilmek gerekir.
2
Güneş ışınlarının düşme açısını karşılaştır.
Ekvator'a daha yakın olan Antalya, güneş ışınlarını Samsun'a göre yıl boyunca daha büyük açıyla alır.
Dünya'nın şekline bağlı olarak ışınların açısı kutuplara doğru daralır.
3
Sıcaklık ve tarımsal süreç ilişkisini kur.
Daha büyük açıyla gelen ışınlar sıcaklığı artırır; yüksek sıcaklık ise bitkilerin metabolizmasını hızlandırarak hasat süresini kısaltır.
Tarım ürünlerinin olgunlaşması için gereken toplam sıcaklık (sıcaklık birikimi) güneyde daha kısa sürede tamamlanır.

Anahtar Kavram

Enlem ve Sıcaklık İlişkisi

İpuçları

1
Antalya ve Samsun'un Türkiye haritasındaki kuzey-güney konumlarını karşılaştırın.
2
Güneş ışınlarının Ekvator'dan kutuplara doğru düşme açısının nasıl değiştiğini düşünün.
3
Sıcaklık değerleri daha yüksek olan bir bölgede tarım ürünleri daha mı hızlı yoksa daha mı yavaş olgunlaşır?

Daha Fazla Pratik

Karadeniz ve Akdeniz arasındaki deniz suyu tuzluluğu farkının da aynı nedene dayanıp dayanmadığını araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 566Soru →

Türkiye'nin ulusal saat ayarı 45∘45^\circ Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre düzenlenmiştir. Buna göre, Iğdır'da yerel saatin 12:0012:00 olduğu bir anda, 33∘33^\circ Doğu boylamında yer alan Ankara'da yerel saat aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 11:1211:12

Cevap

Ankara'da yerel saat 11:12'dir.
Iğdır (45∘45^\circ D) ile Ankara (33∘33^\circ D) arasında 1212 boylamlık bir fark bulunmaktadır. Her boylam arası 44 dakika olduğu için toplam zaman farkı 4848 dakikadır. Ankara, Iğdır'a göre daha batıda yer aldığı için yerel saati Iğdır'dan 4848 dakika daha geride olmalıdır. 12:0012:00 değerinden 4848 dakika çıkarıldığında sonuç 11:1211:12 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Boylam farkını hesapla
45∘−33∘=12∘45^\circ - 33^\circ = 12^\circ
İki merkez arasındaki zaman farkını bulmak için öncelikle kaç boylam derecesi uzaklıkta oldukları bulunmalıdır.
2
Zaman farkını hesapla
12×4=4812 \times 4 = 48 dakika
Dünya üzerindeki her iki meridyen arasındaki zaman farkı 44 dakikadır.
3
Yerel saati bul
12:00−48 dakika=11:1212:00 - 48 \text{ dakika} = 11:12
Ankara (33∘33^\circ D), Iğdır'ın (45∘45^\circ D) batısında yer aldığı için yerel saati daha geridir; bu nedenle zaman farkı çıkarılmalıdır.

Anahtar Kavram

Boylamlar arası zaman farkı ve yerel saat hesaplama

İpuçları

1
İki merkez arasındaki boylam farkını bulup 44 ile çarparak zaman farkına ulaşabilirsiniz.
2
Ankara, Iğdır'ın batısında yer alır. Batıda yerel saatin daha geri olduğunu unutmayın.
3
45−33=1245 - 33 = 12 boylam farkı vardır. 12×4=4812 \times 4 = 48 dakika eder. Bu süreyi başlangıç saatinden çıkarmalısınız.

Daha Fazla Pratik

Güneşin doğuş ve batış saatleri sorularında 'yerel saat' mantığının tam tersi şekilde (saati geri olan yerde güneşin geç doğacağı) düşünmeyi pratik yapabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Önce merkezlerin ait olduğu saat dilimleri üzerinden kabaca fark bakılabilir ancak Türkiye tek bir ulusal saat (UTC+3) kullandığı için en sağlıklı yol boylam farkı üzerinden gitmektir.
Tahmini Süre:45s
Soru 567Soru →

Türkiye'nin 26∘26^{\circ} Doğu ile 45∘45^{\circ} Doğu meridyenleri arasında yer aldığı ve Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe çizgisel dönüş hızının azaldığı bilinmektedir. Türkiye'nin en güneyi (Hatay) ile en kuzeyi (Sinop) arasında çizgisel hız farkı bulunmasına rağmen, her iki bölgede de ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkının 44 dakika olarak sabit kalması aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Meridyenlerin kutup noktalarında birleşmesi sonucunda aralarındaki kuş uçuşu mesafenin daralmasıyla

Cevap

Meridyenlerin kutup noktalarında birleşmesi sonucunda aralarındaki kuş uçuşu mesafenin daralmasıyla
Doğru cevap, meridyenlerin kutup noktalarında birleşmesi nedeniyle aralarındaki mesafenin daralmasıdır. Dünya'nın dönüş hızı kuzeye doğru azalsa da, meridyenler arasındaki mesafe de aynı oranda daraldığı için, Dünya her bir boylam derecesini katederken her enlemde tam olarak 4 dakika harcar.

Adım Adım Çözüm

1
Çizgisel hızın enleme göre değişimini analiz etme
Dünya'nın şekli nedeniyle çizgisel hız Ekvator'dan kutuplara (Türkiye'de güneyden kuzeye) doğru azalır.
Dönüş hızı birim zamanda katedilen yolla ilgilidir; kuzeye gidildikçe Dünya'nın çevre uzunluğu kısalır.
2
Meridyenler arası mesafeyi inceleme
Meridyenler kutuplarda birleştiği için ardışık iki meridyen arası mesafe kuzeye doğru daralır.
Ekvator'da yaklaşık 111111 km olan mesafe, Türkiye'nin kuzeyinde yaklaşık 80−8580-85 km'ye iner.
3
Hız ve mesafe arasındaki ilişkiyi kurma
Zaman = Yol / Hız formülüne göre; kuzeyde hem hız (payda) hem de yol (pay) orantılı olarak azaldığı için yerel saat farkı (sonuç) değişmez.
Eğer meridyenler birbirine paralel olsaydı, hızın azaldığı kuzeyde 4 dakikalık farkın artması gerekirdi.

Anahtar Kavram

Meridyenlerin Geometrisi ve Çizgisel Hız İlişkisi

İpuçları

1
Çizgisel hızın en düşük olduğu kutuplarda meridyenler arasındaki mesafenin ne durumda olduğunu düşünün.
2
Bir aracın hızı yarıya düşerse ama gitmesi gereken yol da yarıya inerse, varış süresi değişir mi?
3
Dünya'nın açısal hızı sabittir (360∘360^{\circ} / 2424 saat). Meridyenlerin kutuplarda birleşmesi, çizgisel hızdaki azalmayı mesafe daralmasıyla dengeleyerek 4 dakikalık açısal zaman farkını korur.

Daha Fazla Pratik

Yerel saat hesaplamalarında boylam farkı ile zaman farkı arasındaki matematiksel ilişkiyi pekiştirmek için Türkiye'nin uç noktaları arasındaki saat farkı problemlerini çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 568Soru →

Türkiye'nin komşu ülkelerle olan sınır hatlarında ulaşım sistemleri; yer şekilleri, jeopolitik ilişkiler ve ticaret hacmine göre şekillenmiştir. Bazı hudut kapılarımız sadece kara yolu trafiğine açıkken, bazıları stratejik demir yolu hatlarını da bünyesinde barındırmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki sınır kapılarından hangisi aracılığıyla komşu bir ülke ile demir yolu bağlantısı sağlanmaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kapıköy

Cevap

Kapıköy sınır kapısı aracılığıyla İran ile demir yolu bağlantısı sağlanmaktadır.
Kapıköy sınır kapısı, Van ilimizde İran sınırında yer alır ve iki ülke arasında demir yolu taşımacılığının yapıldığı ana arterlerden biridir. Van Gölü üzerinden feribotla sağlanan bağlantı bu hat üzerinden İran içlerine devam eder.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki sınır kapılarının hangi ülkelere açıldığını ve hangi ulaşım türlerini barındırdığını analiz edin.
Gürbulak (İran - Kara yolu), Habur (Irak - Kara yolu), İpsala (Yunanistan - Kara yolu), Kapıköy (İran - Kara/Demir yolu), Sarp (Gürcistan - Kara yolu).
Soruda istenen demir yolu bağlantısının hangi kapıda olduğunu bulmak için her kapının fonksiyonu bilinmelidir.
2
Türkiye'nin aktif demir yolu bağlantısı olan kapılarını hatırlayın.
Kapıkule (Bulgaristan), Uzunköprü (Yunanistan), Kapıköy (İran), Canbaz (Gürcistan), Nusaybin ve Çobanbey (Suriye).
Doğru seçeneği teyit etmek için genel demir yolu ağı bilgisini kullanın.
3
Seçenekler arasından eşleşen kapıyı belirleyin.
Kapıköy kapısının Van-Tebriz demir yolu hattı üzerinde olduğu ve aktif kullanıldığı belirlenir.
İran ile olan ticaretin bir kısmı Van Gölü üzerindeki feribot geçişi sonrası Kapıköy hattı üzerinden gerçekleştirilir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin demir yolu bağlantısı bulunan gümrük kapıları ve bunların komşu ülkelerle ilişkisi.

İpuçları

1
Türkiye'nin demir yolu bağlantısı olan komşuları arasında Bulgaristan, Yunanistan, İran ve Gürcistan yer alır.
2
İran ile olan sınırımızda iki ana kapıdan biri olan Gürbulak sadece kara yolu içinken, diğeri Van ilinde bulunan bir demir yolu hattına sahiptir.
3
Van-Tebriz tren hattının geçtiği sınır kapısını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin demir yolu bağlantısı olan diğer sınır kapılarını (Nusaybin, Kapıkule, Canbaz) bir Türkiye dilsiz haritası üzerinde işaretleyerek kalıcılığı artırabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sınır kapılarını bölgelerine göre ayırarak (Batı, Doğu, Güney) hangilerinde engebe nedeniyle demir yolu olamayacağını eleyebilirsiniz. Örneğin Sarp ve Habur bölgelerindeki dağlık yapı demir yolu inşasını zorlaştıran bir faktördür.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 569Soru →

Türkiye'nin özel (göreceli) konumu; kıtalara göre durumu, komşu ülkeleri, yer şekilleri ve stratejik su yollarına sahip olması gibi unsurları kapsar. Bu özellikler Türkiye'ye hem ekonomik hem de stratejik açıdan pek çok avantaj sağlar.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin özel (göreceli) konumunun sağladığı ekonomik özelliklerden biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Orta kuşakta yer alması nedeniyle yıl içinde dört mevsimin belirgin olarak yaşanması

Cevap

Türkiye'nin orta kuşakta yer almasına bağlı olarak yıl içinde dört mevsimin belirgin yaşanması, özel konumun değil, mutlak (matematik) konumun bir sonucudur.
Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması, Türkiye'nin orta kuşakta (36∘−42∘36^{\circ}-42^{\circ} Kuzey paralelleri) yer almasının bir sonucudur. Enlemle açıklanabilen bu durum, matematik (mutlak) konumdur. Diğer seçenekler ise Türkiye'nin denizleri, boğazları ve komşuları gibi özel şartlarıyla ilgilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Özel konum ve mutlak konum kavramlarını ayırt etme
Mutlak konum enlem ve boylamla (sayısal koordinatlarla) açıklanırken; özel konum yükselti, denizellik, kıtalara komşuluk ve yer şekilleriyle açıklanır.
Soruda istenen 'özel konum sonucu olmayanı' bulmak için enlem veya boylama dayalı bir madde aranmalıdır.
2
Seçeneklerdeki ekonomik ve coğrafi özellikleri analiz etme
Enerji koridoru olma, denizellik, boğazlar ve ulaşım kavşağı olma özellikleri Türkiye'nin çevresel ve fiziki şartlarıyla (özel konum) ilgilidir.
Bu özellikler Türkiye'nin dünya üzerindeki komşuları ve fiziki yapısıyla şekillenmiştir.
3
Dört mevsim özelliğinin kaynağını belirleme
Dört mevsim, güneş ışınlarının geliş açısının yıl içindeki değişimine ve dolayısıyla orta kuşakta (enlem etkisi) bulunmaya bağlıdır.
Enleme dayalı tüm özellikler mutlak konum kategorisindedir.

Anahtar Kavram

Özel konum; bir yerin denizlere, kıtalara, ticaret yollarına ve yer şekillerine göre konumudur. Mutlak konum ise enlem ve boylama bağlı sonuçlardır.

İpuçları

1
Bir özelliğin 'enlem' (kuzey-güney konumu) ile mi yoksa 'çevresel faktörler' (deniz, dağ, komşu) ile mi ilgili olduğuna bakın.
2
Güneş ışınlarının geliş açısının değişmesine bağlı olarak ortaya çıkan mevsimsel durumlar her zaman matematik konumdur.
3
Dört mevsimin yaşanması, Türkiye'nin 36-42 kuzey enlemleri arasında olmasının sonucudur.

Daha Fazla Pratik

Aynı enlem üzerindeki iki şehirden birinin diğerinden daha sıcak olmasının nedenlerini (özel konum) araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 570Soru →

Türkiye'nin kara sınırları ve komşuları dikkate alındığında, Şırnak ilimizde yer alan ve Irak ile olan karayolu ulaşımını sağlayan en işlek sınır kapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Habur

Cevap

Şırnak ilinde yer alan ve Irak ile bağlantıyı sağlayan Habur Sınır Kapısı doğru cevaptır.
Habur Sınır Kapısı, Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde, Şırnak ili sınırları içerisinde yer alır ve Irak ile olan en stratejik, en yüksek ticaret hacmine sahip kara sınırı bağlantısıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökünde belirtilen il ve komşu ülke bilgilerini analiz edin.
İl: Şırnak, Komşu Ülke: Irak.
Sınır kapılarının hangi ilde ve hangi ülkeye açıldığını bilmek doğru eşleştirmeyi sağlar.
2
Seçeneklerdeki kapıların hangi ülkelere açıldığını kontrol edin.
Gürbulak-İran, Kapıkule-Bulgaristan, Habur-Irak, Sarp-Gürcistan, Cilvegözü-Suriye.
Yanlış seçenekleri eleyerek doğru bilgiye ulaşılır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Sınır Kapıları ve Komşu Ülkeler Eşleştirmesi

İpuçları

1
Bu kapı, Türkiye'nin Orta Doğu ülkeleri ile olan transit ticaretinde kilit bir rol oynar.
2
Güneydoğu Anadolu'da, Şırnak ilinin Silopi ilçesinde bulunur.
3
Irak'ın kuzeyine açılan ve en yüksek araç trafiğine sahip olan sınır kapımızdır.

Daha Fazla Pratik

Diğer komşularımızla olan en işlek kapıları (Örn: Kapıkule, Gürbulak, Sarp) bir tablo üzerinde çalışarak pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sınır kapılarını 'Batı', 'Doğu' ve 'Güney' gruplarına ayırarak Şırnak'ın konumuyla eşleştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 571Soru →

Türkiye'nin mutlak (matematik) konumu, 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri ile 26∘−45∘26^\circ - 45^\circ Doğu meridyenleri arasındadır. Bu konumun bir sonucu olarak güneyden kuzeye doğru gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı küçülür ve buna bağlı olarak birçok coğrafi özellik düzenli değişim gösterir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin mutlak konumunun bir sonucu olarak gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Rize'de kış mevsimi sıcaklık ortalamasının Erzurum'dan daha yüksek olması

Cevap

Rize'de kış mevsimi sıcaklık ortalamasının Erzurum'dan daha yüksek olması durumu mutlak konumla değil, göreceli (özel) konumla açıklanır.
Rize'de kış sıcaklıklarının Erzurum'dan yüksek olması matematik konum (enlem) kurallarına terstir; çünkü Rize daha kuzeydedir ve normalde daha soğuk olması beklenir. Bu durumun nedeni Rize'nin deniz kıyısında olması (denizellik) ve Erzurum'un çok yüksek ve karasal olmasıdır. Bunlar göreceli konum özellikleridir.

Adım Adım Çözüm

1
Mutlak ve göreceli konum ayrımını hatırla.
Enlem ve boylama bağlı sonuçlar mutlak konum, yükselti, denizellik ve karasallığa bağlı sonuçlar göreceli konumdur.
Soruda mutlak konumun sonucu olmayan özellik istenmektedir.
2
Seçeneklerdeki şehirlerin konumlarını ve özelliklerini enlem etkisiyle karşılaştır.
Antalya-İstanbul (Tuzluluk), Sinop-Hatay (Gündüz süresi) ve Aydın (Gölge yönü) doğrudan enlem ile değişen durumlardır.
Matematiksel bir düzenlilik (Güney-Kuzey değişimi) olup olmadığını belirlemek için.
3
Rize ve Erzurum arasındaki sıcaklık farkını analiz et.
Rize daha kuzeyde olmasına rağmen denizellik etkisiyle kışın Erzurum'dan daha sıcaktır. Bu durum enlem kuralına (kuzeye gidildikçe sıcaklık azalır) terstir.
Enlem kuralına ters düşen durumlar genellikle özel konumun etkisidir.

Anahtar Kavram

Mutlak (Matematik) ve Göreceli (Özel) Konum Ayrımı

İpuçları

1
Matematik konum, sadece enlem (36∘−42∘36^\circ - 42^\circ K) ve boylam (26∘−45∘26^\circ - 45^\circ D) değerleriyle ilgilidir.
2
Sıcaklık değişimlerinde eğer kuzeydeki bir yer güneydeki bir yerden daha sıcaksa, orada 'enlem etkisine ters' bir durum (özel konum) vardır.
3
Rize ve Erzurum'u düşünün; Rize daha kuzeyde olmasına rağmen deniz kıyısında olduğu için kışın daha ılık kalır. Bu durum enlemle açıklanabilir mi?

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin boylam farkının sadece yerel saat ve saat dilimleri üzerindeki etkilerini inceleyen bir soru çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 572Soru →

Türkiye'nin coğrafi konumu ve meridyenlerin özellikleri dikkate alındığında, yaklaşık olarak aynı boylam üzerinde yer alan Rize ve Bingöl şehirlerinde, yıl boyunca aşağıdakilerden hangisinin kesinlikle aynı olması beklenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yerel saat

Cevap

Aynı boylam üzerinde bulunan merkezlerde yerel saat yıl boyunca aynı kalmaktadır.
Yerel saat, bir yerin boylam derecesine göre belirlenir. Rize ve Bingöl yaklaşık olarak aynı meridyen (41∘41^{\circ} Doğu) üzerinde bulundukları için yılın her günü yerel saatleri ve öğle vakitleri birbirine eşittir.

Adım Adım Çözüm

1
Meridyen ve yerel saat ilişkisini kurmak.
Boylam (meridyen), bir yerin başlangıç meridyenine göre doğu veya batı yönündeki açısal uzaklığıdır ve doğrudan yerel saat hesaplamalarında kullanılır.
Soruda aynı boylamda olan iki merkezin ortak özelliği sorulmaktadır.
2
Aynı meridyen üzerindeki noktaların ortak özelliklerini değerlendirmek.
Bir meridyen üzerindeki her noktada Güneş'in gökyüzünde en tepeye ulaştığı an (öğle vakti) aynıdır. Dolayısıyla yerel saatleri de her zaman aynıdır.
Yerel saat, boylamın temel bir etkisidir.
3
Diğer faktörlerin (enlem, tarih) etkisini elemek.
Güneşin doğuş/batış saatleri, gündüz süreleri ve çizgisel hız gibi özellikler enlem etkisiyle (paralellerle) değişir. Boylam bu özellikleri etkilemez.
Enlem ve boylam etkilerinin birbirinden ayırt edilmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Aynı boylam üzerindeki noktaların yerel saatleri ve öğle vakitleri her zaman aynıdır.

İpuçları

1
Boylamlar (meridyenler) arasındaki 44 dakikalık zaman farkı kuralını hatırlayın.
2
Aynı meridyen üzerinde güneşin en tepede olduğu anı düşünün.
3
Zamanla ilgili kavramlar boylama, uzunluk ve hızla ilgili kavramlar genellikle enleme bağlıdır.

Daha Fazla Pratik

İzmit ve Iğdır arasındaki yerel saat farkının nasıl hesaplandığını çalışarak pekiştirme yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 573Soru →

Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasında 26∘−45∘26^{\circ} - 45^{\circ} Doğu boylamları nedeniyle 1919 meridyenlik bir fark ve buna bağlı olarak 7676 dakikalık sabit bir yerel saat farkı bulunmaktadır. Türkiye'nin ortalama yükseltisi bugünkünden daha fazla olsaydı ve yer şekilleri daha engebeli bir yapıya sahip olsaydı, bu yerel saat farkında nasıl bir değişim gözlenirdi?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yerel saat farkı sadece boylam farkına bağlı olduğu için herhangi bir değişim olmazdı.

Cevap

Yerel saat farkı sadece boylam farkına bağlı olduğu için herhangi bir değişim olmazdı.
Doğru yanıt olan seçenek, yerel saat farkının yalnızca boylam farkına bağlı olduğunu ve yeryüzü şekilleri gibi özel konum özelliklerinden etkilenmeyeceğini vurgular. Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki 7676 dakikalık fark, tamamen 1919 meridyenlik matematiksel farktan kaynaklanır; bu nedenle yer şekilleri değişse bile bu süre sabit kalır.

Adım Adım Çözüm

1
Yerel saati etkileyen faktörü belirleme
Yerel saat farkı sadece meridyen (boylam) farkı ile belirlenir.
Dünya 360∘360^{\circ}'lik dönüşünü 2424 saatte tamamladığı için her meridyen arası 44 dakikadır.
2
Özel konum özelliklerini değerlendirme
Yükselti, yer şekilleri ve engebe gibi faktörler 'özel konum' unsurlarıdır.
Özel konum, bir yerin kendine has özelliklerini belirlerken matematiksel konum (saat, enlem vb.) bunlardan etkilenmez.
3
Değişimi analiz etme
Boylam farkı (1919 meridyen) değişmediği sürece zaman farkı (7676 dakika) da değişmez.
Matematiksel bir kural olan ardışık iki meridyen arasındaki 44 dakikalık zaman farkı yeryüzü şekillerinden bağımsızdır.

Anahtar Kavram

Yerel saat farkı sadece boylam derecelerine bağlıdır; yükselti veya engebe gibi özel konum özellikleri bu farkı değiştirmez.

İpuçları

1
Yerel saat farkını hesaplarken hangi matematiksel veriyi kullandığınızı hatırlayın.
2
Yükselti ve yer şekilleri 'özel konum' iken, boylam ve yerel saat 'matematik konum' başlığı altındadır.
3
Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü dağların üzerinden veya deniz seviyesinden geçse de hızı (açısal hızı) değişmez; bu nedenle zaman farkı da sabittir.

Daha Fazla Pratik

Yerel saat farkının neden sadece boylamla ilgili olduğunu pekiştirmek için 'açısal hız' ve 'çizgisel hız' arasındaki farkı inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 574Soru →

Türkiye'nin en uzun kara sınırına sahip olduğu komşusu Suriye'dir. Bu sınır hattı boyunca farklı illerimizde yer alan ve komşu ülkeye açılan birçok gümrük kapısı bulunmaktadır. Buna göre, aşağıdaki gümrük kapısı ve bulunduğu il eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Nusaybin - Şırnak

Cevap

Nusaybin gümrük kapısının Şırnak ilinde yer aldığı bilgisi yanlıştır; bu gümrük kapısı Mardin il sınırları içerisindedir.
Doğru cevap olan seçenekteki hata, Nusaybin gümrük kapısının Şırnak ilinde gösterilmesidir. Oysa Nusaybin, Mardin'in bir ilçesidir ve gümrük kapısı bu ilin sınırları içindedir. Şırnak ilinde ise Irak'a açılan Habur gümrük kapısı yer alır.

Adım Adım Çözüm

1
Suriye sınırındaki illerin ve bu illerdeki temel gümrük kapılarının hatırlanması
Hatay (Cilvegözü, Yayladağı), Kilis (Öncüpınar, Çobanbey), Gaziantep (Karkamış), Şanlıurfa (Akçakale, Mürşitpınar, Ceylanpınar), Mardin (Nusaybin) illeri ve kapıları eşleştirilir.
Sınır kapılarının hangi ile bağlı olduğunu bilmek coğrafi konum ve ticaret soruları için temeldir.
2
Seçeneklerdeki eşleştirmelerin kontrol edilmesi
Nusaybin kapısının Mardin'de, Şırnak'ta ise Irak'a açılan Habur kapısının bulunduğu tespit edilir.
Mardin ve Şırnak illerindeki kapılar sıklıkla karıştırıldığı için bu ayrım kritik önem taşır.

Anahtar Kavram

Sınır Kapıları ve İl Eşleştirmeleri

İpuçları

1
Sınır kapılarının bulunduğu illeri düşünürken, o illerin en meşhur sınır ilçelerini hatırlamaya çalışın.
2
Şırnak ilinde bulunan ve Irak'a açılan Türkiye'nin en işlek kapılarından biri olan Habur kapısını hatırlayın.
3
Nusaybin, tarihi ipek yolu üzerinde bulunan ve Mardin'e bağlı olan bir ilçedir.

Daha Fazla Pratik

Diğer komşularımız (İran, Gürcistan, Bulgaristan) ile olan gümrük kapılarını ve hangi illerimizde olduklarını listeleyerek pekiştirme yapabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sınır kapılarını batıdan doğuya doğru bir hat üzerinde (Hatay'dan Şırnak'a) sırayla sayarak eşleştirme yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 575Soru →

Kayseri (35∘35^{\circ} Doğu) yerel saatinin 11:4011:40 olduğu bir anda, yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamının yerel saatini ortak saat olarak kullanan Türkiye'nin ulusal saati aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 12:2012:20

Cevap

Türkiye'nin ulusal saati 12:2012:20 olacaktır.
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu boylamındaki Iğdır'ın yerel saatidir. Kayseri (35∘35^{\circ} Doğu) ile Iğdır arasında 1010 meridyen farkı vardır. Her meridyen 44 dakika olduğundan toplam fark 4040 dakikadır. Iğdır daha doğuda olduğu için yerel saati daha ileridir; bu yüzden Kayseri'nin saati olan 11:4011:40'a 4040 dakika eklenerek 12:2012:20 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Kayseri ve Türkiye'nin ulusal saat merkezi (Iğdır) arasındaki boylam farkını hesaplayın.
45∘−35∘=1045^{\circ} - 35^{\circ} = 10 boylam farkı.
İki nokta arasındaki zaman farkını bulmak için önce aralarındaki meridyen farkı bilinmelidir.
2
Boylam farkını zaman farkına çevirin.
10×4 dakika=40 dakika10 \times 4\text{ dakika} = 40\text{ dakika}.
Dünya üzerindeki ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı her zaman 44 dakikadır.
3
Hedef noktanın (Iğdır) konumuna göre zamanı ekleyin veya çıkarın.
11:40+00:40=12:2011:40 + 00:40 = 12:20.
Iğdır (45∘45^{\circ}), Kayseri'ye (35∘35^{\circ}) göre daha doğudadır. Yerel saat doğuda her zaman daha ileridir, bu nedenle fark eklenir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin ulusal saati yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamına göre ayarlanır ve doğuya gidildikçe yerel saat ilerler.

İpuçları

1
Türkiye'nin ulusal saatinin hangi boylam derecesine (Iğdır) göre ayarlandığını hatırlayın.
2
İki merkez arasındaki meridyen farkını bulun ve bunu 44 dakika ile çarparak zaman farkını hesaplayın.
3
Iğdır, Kayseri'nin doğusunda yer aldığı için Iğdır'da saatin daha ileri olması gerektiğini unutmayın; farkı eklemeniz gerekecek.

Daha Fazla Pratik

Farklı boylamlardaki şehirlerin (örneğin İzmir ve Erzurum) yerel saat farklarını hesaplayarak pratiğinizi artırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 576Soru →

Dünya’nın eksen eğikliği ve yıllık hareketine bağlı olarak, gece ile gündüz arasındaki süre farkı Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe artış gösterir. Türkiye'nin 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasında yer aldığı düşünüldüğünde, bu farkın yıl içerisindeki değişimi illerin enlem derecelerine göre farklılık gösterir. Buna göre, yılın herhangi bir gününde aşağıdaki illerin hangisinde gece ile gündüz arasındaki süre farkı diğerlerine göre daha 'azdır'?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mersin

Cevap

Mersin ili, verilen seçenekler arasında Ekvator'a en yakın (en düşük enlem derecesine sahip) merkez olduğu için gece ile gündüz arasındaki süre farkı diğerlerine göre daha azdır.
Gece ile gündüz arasındaki süre farkı, Ekvator üzerinde her zaman sıfırdır (12 saat gündüz, 12 saat gece). Kutuplara doğru ilerledikçe bu fark artar. Mersin ili yaklaşık 36,8∘36,8^\circ kuzey enleminde yer alarak seçenekler arasındaki en güneydeki (Ekvator'a en yakın) merkezdir. Bu nedenle yıl boyunca gece-gündüz süreleri arasındaki fark Mersin'de diğer illere göre daha düşüktür.

Adım Adım Çözüm

1
Kuralın Belirlenmesi
Gece-gündüz süre farkı Ekvator'da 00 saattir ve kutuplara gidildikçe artar.
Eksen eğikliği nedeniyle aydınlanma çizgisi kutup noktalarına yaklaştıkça paralel boylarını daha eşitsiz böler.
2
Türkiye'nin Konumunun Analizi
Türkiye Kuzey Yarım Küre'dedir; dolayısıyla güneyden kuzeye gidildikçe süre farkı artar.
Güneydeki iller (yaklaşık 36∘36^\circ K) Ekvator'a daha yakın, kuzeydeki iller (42∘42^\circ K) kutba daha yakındır.
3
Seçeneklerin Karşılaştırılması
Mersin en güneyde, Sinop en kuzeyde yer almaktadır.
Soruda farkın 'en az' olduğu yer istendiği için en güneydeki merkez seçilmelidir.

Anahtar Kavram

Enlem etkisine bağlı olarak gece-gündüz süre farkının değişimi

İpuçları

1
Ekvator'da gece-gündüz süresi her zaman eşittir (fark sıfırdır).
2
Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe gece-gündüz arasındaki süre farkı artar.
3
Seçenekler arasında en güneyde (Ekvator'a en yakın) olan ili bulmalısın.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir mantıkla çizgisel hızın nerede en fazla olduğunu karşılaştırarak enlem etkisini pekiştirebilirsin.

Alternatif Yöntem

Türkiye haritası üzerinde illeri kuzeyden güneye sıraladığınızda, en güneyde kalan il her zaman süre farkının en az olduğu merkezdir.
Tahmini Süre:45s
Soru 577Soru →

Türkiye'nin kara sınırları farklı tarihlerde yapılan antlaşmalarla belirlenmiştir. Bu sınırlar arasında, 16391639 yılında imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması ile temel hatları çizilen ve günümüze kadar en az değişikliğe uğrayan sınır, Türkiye'nin en eski kara sınırıdır.

Bu bilgilere göre, Türkiye'nin en eski kara sınırına sahip olduğu komşu ülke aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İran

Cevap

Türkiye'nin en eski kara sınırı İran ile olan sınırdır.
İran ile olan kara sınırımız, 16391639 yılında imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması'na dayandığı için Türkiye'nin en eski ve zaman içinde en az değişikliğe uğramış kara sınırıdır. Ayrıca bu sınır üzerinde Gürbulak, Kapıköy ve Esendere gibi önemli gümrük kapıları yer almaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen tarihi ve antlaşmayı analiz etme.
16391639 yılı ve Kasr-ı Şirin Antlaşması bilgisi tespit edildi.
Türkiye'nin sınırlarının kronolojik gelişimini belirlemek için antlaşma isimleri ve tarihleri anahtar bilgidir.
2
Kasr-ı Şirin Antlaşması'nın hangi ülke ile imzalandığını hatırlama.
Bu antlaşma Osmanlı Devleti ile Safevi (İran) Devleti arasında imzalanmıştır.
Ülkeler ve sınırlar arasındaki tarihsel bağı kurmak için antlaşmanın taraflarını bilmek gerekir.
3
En eski sınırın günümüzdeki karşılığını belirleme.
Kasr-ı Şirin ile belirlenen hat, bugün büyük oranda Türkiye-İran sınırını oluşturur.
Sınırın zamanla en az değişikliğe uğraması, onu en eski sınır yapar.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin en eski kara sınırı İran sınırıdır ve Kasr-ı Şirin Antlaşması (16391639) ile belirlenmiştir.

İpuçları

1
Türkiye'nin doğusunda yer alan ve yüz ölçümü bakımından Türkiye'den daha büyük olan bir komşumuzu düşünün.
2
Bu sınırın temelini atan antlaşma, 1717. yüzyılda Osmanlı ile Safeviler arasında imzalanmıştır.
3
Gürbulak Sınır Kapısı üzerinden ulaştığımız, en eski sınırımıza sahip olduğumuz komşumuzdur.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin en uzun kara sınırını (Suriye) ve en yeni kesinleşen kara sınırını (yine Suriye - Hatay'ın katılımıyla) inceleyerek farkları kavrayabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 578Soru →

Türkiye'nin göreceli (özel) konum özellikleri, iklim elemanları üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir. Örneğin; yaklaşık aynı enlem kuşağında (38∘−39∘38^{\circ} - 39^{\circ} Kuzey) yer almalarına rağmen İzmir ve Erzurum illerinde karın yerde kalma süresi ve kış mevsimi sıcaklık ortalamaları arasında çok büyük farklar bulunmaktadır. İzmir'de kar yağışı nadiren görülürken, Erzurum'da karın yerde kalma süresi 120120 günü aşabilmektedir.

Bu durum, Türkiye'nin aşağıdaki özelliklerinden hangisiyle doğrudan açıklanabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Batıdan doğuya doğru gidildikçe yükseltinin artması ve karasallığın şiddetlenmesi

Cevap

Batıdan doğuya doğru gidildikçe yükseltinin artması ve karasallığın şiddetlenmesi
Türkiye'de yaklaşık aynı enlem üzerinde yer alan merkezlerde (İzmir ve Erzurum gibi) sıcaklık ve karın yerde kalma süresi gibi özelliklerin farklılık göstermesi, matematik konumla (enlem) açıklanamaz. Bu farkın temel nedeni, Türkiye'nin batısından doğusuna doğru gidildikçe ortalama yükseltinin artması ve denizel etkiden uzaklaşılarak karasallığın şiddetlenmesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Matematik konum etkisini kontrol et
Merkezler yaklaşık aynı enlemde olduğu için güneş ışınlarının açısı benzerdir.
Enlem farkı elenerek sıcaklık farkının özel konumla ilgili olduğu anlaşılır.
2
Özel konum değişkenlerini analiz et
İzmir deniz kıyısında (00 m) iken Erzurum yaklaşık 19001900 metre yükseltiye sahiptir.
Her 200200 metrede sıcaklığın 1∘C1^{\circ}C düştüğü gerçeği sıcaklık farkını açıklar.
3
Denizellik ve karasallık etkisini değerlendir
Denizden uzaklaşıldıkça nem azalır ve soğuma şiddetlenir.
Erzurum'un karasal konumu, karın yerde kalma süresini İzmir'e göre artırır.

Anahtar Kavram

Özel (Göreceli) Konum ve Yükselti İlişkisi

İpuçları

1
İzmir deniz kıyısında, Erzurum ise yüksek bir platoda yer alır.
2
Güneş ışınlarını aynı açıyla alan yerlerdeki sıcaklık farkı, enlem dışında bir sebeple açıklanmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir mantıkla, aynı enlemdeki Iğdır'ın çevresine göre neden daha sıcak olduğunu (mikroklima) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 579Soru →

Türkiye'nin jeopolitik önemi, bulunduğu coğrafyanın sunduğu stratejik imkânlar ve sahip olduğu potansiyel ile doğrudan ilişkilidir. Bu önem üzerinde ülkenin mutlak (matematik) konumu ile göreceli (özel) konumu farklı açılardan etkili olmaktadır. Genellikle jeopolitik analizlerde özel konum şartları ön planda olsa da mutlak konumun sağladığı avantajlar da ülkenin ulusal gücüne temel teşkil eder.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin mutlak (matematik) konumunun jeopolitik üzerindeki etkilerine bir örnek olarak gösterilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Orta kuşakta yer alması sonucunda ılıman iklim şartlarının yaşanması ve bu durumun tarımsal çeşitlilik ile yerleşmeye uygunluk sağlaması

Cevap

Türkiye'nin orta kuşakta yer alması sonucunda uygun iklim şartlarına sahip olması, mutlak konumun jeopolitik üzerindeki etkisidir.
Türkiye'nin 36∘−42∘36^{\circ} - 42^{\circ} Kuzey paralelleri arasında bulunması (mutlak konum), ülkenin orta kuşakta yer almasını sağlar. Orta kuşak konumu; dört mevsimin belirgin yaşanması, ılıman iklim şartları ve buna bağlı olarak yüksek tarımsal potansiyel ile uygun yaşam alanları sunar. Bu durum, jeopolitik analizlerde bir ülkenin 'ulusal gücü' için temel olan nüfus ve ekonomi kapasitesini doğrudan etkiler.

Adım Adım Çözüm

1
Kavram analizi yapılması
Mutlak konum enlem ve boylam derecelerini, özel konum ise yer şekilleri, komşular ve denizler gibi özellikleri kapsar.
Soruda mutlak konumun jeopolitik etkisi sorulmaktadır.
2
Seçeneklerin sınıflandırılması
Boğazlar, enerji koridoru, denizlerle çevrili olma ve yükselti 'özel konum' kategorisindedir.
Bu özellikler Türkiye'nin dünya üzerindeki göreceli yerini tanımlar.
3
Mutlak konum verisinin tespiti
Orta kuşak (enlem etkisi) mutlak konumdur.
Türkiye'nin 36∘−42∘36^{\circ}-42^{\circ} Kuzey paralellerinde bulunması onun orta kuşakta yer almasını sağlar.

Anahtar Kavram

Mutlak (Matematik) Konum ve Jeopolitik İlişkisi

İpuçları

1
Mutlak konum denildiğinde enlem (paralel) ve boylam (meridyen) derecelerinin sonuçlarını aramalısınız.
2
Seçeneklerdeki özelliklerden hangisi Türkiye'nin '36-42 Kuzey' koordinatlarında olmasının bir sonucudur?
3
'Orta kuşak', 'Dört mevsim', 'Batı rüzgarları' gibi kavramlar matematik konum ile doğrudan ilişkilidir.

Daha Fazla Pratik

Mutlak konumun jeopolitik etkileri arasında 'ılıman kuşak' dışında, 'enerji tasarrufu (ısınma maliyeti)' ve 'tarımsal süreklilik' gibi unsurlar da incelenebilir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 580Soru →

Türkiye, 26∘26^{\circ} - 45∘45^{\circ} Doğu meridyenleri arasında yer almaktadır ve günümüzde yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamının yerel saati ortak (ulusal) saat olarak kullanılmaktadır. Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkının 44 dakika olduğu bilgisi dikkate alındığında, aşağıda coğrafi koordinatları verilen merkezlerden hangisinde yerel saat ile ulusal saat arasındaki zaman farkı en fazladır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 41∘41^{\circ} Kuzey - 27∘27^{\circ} Doğu

Cevap

Yerel saat ile ulusal saat arasındaki zaman farkı, bir merkezin ulusal saat olarak kullanılan boylamdan (Türkiye için 45∘45^{\circ} Doğu) ne kadar uzak olduğuyla doğru orantılıdır. Seçenekler içinde 45∘45^{\circ} Doğu boylamına en uzak olan merkez (27∘27^{\circ} Doğu), en fazla zaman farkına sahiptir.
Türkiye'nin ulusal saat ayarı 45∘45^{\circ} Doğu meridyenine (Iğdır) göre yapıldığı için, bu meridyenden en uzakta (en batıda) yer alan merkezin yerel saati ile ulusal saati arasındaki fark en yüksek olur. 27∘27^{\circ} Doğu boylamı, verilen seçenekler arasında 45∘45^{\circ} boylamına en uzak olanıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Ulusal saat boylamını belirle.
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu boylamına göre ayarlanmıştır.
Zaman farkı hesaplamaları referans meridyene göre yapılır.
2
Her bir seçeneğin referans boylamdan olan meridyen farkını hesapla.
A: ∣45−44∣=1∘|45-44|=1^{\circ}, B: ∣45−27∣=18∘|45-27|=18^{\circ}, C: ∣45−35∣=10∘|45-35|=10^{\circ}, D: ∣45−40∣=5∘|45-40|=5^{\circ}, E: ∣45−42∣=3∘|45-42|=3^{\circ}.
Meridyen farkı arttıkça zaman farkı da artar.
3
En büyük meridyen farkını bul ve zaman farkına çevir.
18∘×4 dk=72 dakika18^{\circ} \times 4 \text{ dk} = 72 \text{ dakika}.
En uzak meridyen, yerel saat ile ulusal saat arasındaki uçurumun en geniş olduğu yerdir.

Anahtar Kavram

Yerel saat farkı yalnızca boylam (meridyen) derecelerine bağlıdır; enlem derecelerinin yerel saat üzerinde bir etkisi yoktur.

İpuçları

1
Türkiye'nin ortak saati şu an hangi ile göre ayarlı, hatırlıyor musun?
2
Ulusal saat için 45∘45^{\circ} Doğu boylamı kullanılır. Bu sayıdan en uzak olan boylamı bulmalısın.
3
Enlem (Kuzey) derecelerini görmezden gel, sadece boylam (Doğu) farklarına odaklan. 4545 ile 2727 arasındaki fark en büyüktür.

Daha Fazla Pratik

Aynı boylam üzerinde yer alan iki merkezde Güneş'in yıl boyunca aynı saatte doğup doğmadığını araştırarak boylam etkisini pekiştirebilirsin.
Tahmini Süre:1m 15s
ÖncekiSayfa 29 / 31Sonraki
Türkiye'nin Coğrafi Konumu — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 29 | Examkin