Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Türkiye'de ipek böcekçiliği faaliyetleri geleneksel olarak Bursa, Bilecik ve çevresinde yoğunlaşmışken, günümüzde yaş ipek kozası üretiminde Diyarbakır ilk sırada yer almaktadır. Bursa ve çevresinde bu faaliyetin payının zamanla azalmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye, jeolojik açıdan genç oluşumlu bir yapıya sahip olması nedeniyle kırıklı yer yapısının (fay hatlarının) oldukça yaygın olduğu bir ülkedir. Bu jeolojik özellik, Türkiye'de aşağıdaki turizm türlerinden hangisinin gelişmesine doğrudan ve en fazla katkı sağlamıştır?

Türkiye'de son yıllarda enerji arz güvenliğini artırmak ve enerji ithalatından kaynaklanan cari açığı azaltmak amacıyla nükleer enerji yatırımlarına stratejik önem verilmektedir. Bu doğrultuda Mersin-Akkuyu ve Sinop-İnceburun gibi sahalar nükleer güç santrali (NGS) projeleri için belirlenmiştir.

Nükleer güç santrallerinin yer seçiminde yukarıda belirtilen merkezlerin tercih edilmesindeki en temel kriter aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye, sahip olduğu yerel değerleri ve kültürel birikimi uluslararası ölçekte markalaştırmak amacıyla UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı (Creative Cities Network) içerisinde aktif olarak yer almaktadır. Bu ağ bünyesinde şehirler; gastronomi, müzik, tasarım, zanaat ve halk sanatları gibi belirli temalar üzerinden tescillenerek turizm potansiyellerini artırmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki şehirlerden hangisinin UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'nda yer aldığı tema, karşısında yanlış olarak verilmiştir?

Türkiye'nin jeolojik oluşum süreci ve arazi yapısı göz önüne alındığında, yerli rezervler bakımından oldukça zengin olan ve ülkenin hemen her coğrafi bölgesinde yatakları bulunan enerji kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Elektrik ve elektronik sanayisinin vazgeçilmez hammaddelerinden biri olan ve yüksek iletkenlik özelliği sayesinde haberleşme kablolarının yapımında yoğun olarak kullanılan önemli bir yer altı kaynağımızdır. Ülkemizdeki en önemli çıkarım alanları arasında Artvin (Murgul), Kastamonu (Küre) ve Rize (Çayeli) bulunmaktadır.

Bazı temel özellikleri ve çıkarım merkezleri verilen bu maden aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de termik santrallerin lokasyon tercihlerinde 'hammaddeye yakınlık' en temel faktörlerden biridir. Özellikle kalorisi düşük ve nakliye maliyeti yüksek olan yerli linyit yataklarının bulunduğu alanlarda bu durum belirgindir. Ancak bazı büyük kapasiteli termik santraller, enerji arz güvenliğini sağlamak amacıyla farklı bir stratejiyle, yerli yataklar yerine ithal kaynakların kullanımına ve soğutma suyu ihtiyacına bağlı olarak kıyı kuşağında konumlandırılmıştır.

Buna göre, aşağıdaki termik santrallerden hangisinin kuruluş yerinin belirlenmesinde hammadde kaynağına yakınlık ilkesi gözetilmemiştir?

Türkiye'de bir tarım ürününün doğal olarak yetiştirilebildiği alanlar, o bölgenin iklim şartlarıyla doğrudan ilgilidir. Özellikle olgunlaşma ve toplanma evresinde bol güneşlenme ile kuraklık isteyen ürünler, her mevsimi yağışlı geçen yörelerde verimli bir şekilde yetiştirilemez. Buna göre, yıl boyu düzenli yağış alan ve belirgin bir kurak dönemi bulunmayan bir yörede aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin ekonomik anlamda yetiştirilmesi beklenmez?

Türkiye'de maden işleme tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık ve ulaşım-pazarlama olanakları gibi temel ekonomik faktörler dikkate alınır. Bazı tesisler doğrudan maden yatağının bulunduğu alana inşa edilirken, bazıları ise ithalat ve ihracat kolaylığı sağlayan liman şehirlerine kurulmuştur.

Buna göre, aşağıdaki tabloda verilen maden, çıkarım alanı ve işleme tesisi eşleştirmelerinden hangilerinde tesisin kuruluş yeri, 'hammaddeye yakınlık' ilkesinden ziyade 'ulaşım' faktörüyle açıklanır?

Aşağıdakilerden hangisi bu durumu doğru bir şekilde ifade eder?

Türkiye’nin dış ticaret stratejileri kapsamında önemli bir yere sahip olan "Serbest Bölgeler", ülkeye döviz girdisi sağlamak ve teknoloji transferini hızlandırmak amacıyla oluşturulmuş özel alanlardır. Bu bölgelerin işleyiş mekanizması ve yatırımcılara sunduğu imkanlar göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi Serbest Bölgelerin kuruluş amaçları veya genel özellikleri arasında yer almaz?

Türkiye'de sanayi coğrafyası incelendiğinde, bazı merkezlerin ham madde üreticisi olmamasına rağmen sahip olduğu ulaşım ağları, liman kapasitesi ve hinterland genişliği sayesinde belirli sanayi kollarında uzmanlaştığı görülür. Bu durum özellikle maliyet analizlerinin kritik olduğu ağır sanayi ve metalurji tesislerinde belirgin bir stratejik tercihtir.

Aşağıdaki tabloda bazı sanayi tesisleri ve bu tesislerin bulunduğu şehirler verilmiştir:

Bu tesislerden hangilerinin kuruluş yeri belirlenirken "ham madde" veya "enerji kaynağına yakınlık" ilkesinden ziyade, temel kriter olarak "ulaşım ve pazar" olanakları tercih edilmiştir?

Elektrik-elektronik sanayisinde yüksek iletkenliği nedeniyle yaygın olarak kullanılan bakır madeni, Türkiye'nin çeşitli bölgelerindeki yataklardan çıkarılmaktadır. Buna göre, Türkiye'nin en önemli bakır çıkarım alanlarından biri olan Murgul yatakları aşağıdaki illerimizin hangisinde yer almaktadır?

Türkiye, tarımda verimi artırmak amacıyla önemli miktarda suni (kimyasal) gübre üretmektedir. Ancak gübre sanayisinde kullanılan fosfat gibi ana ham maddelerin yurt içi rezervleri yetersiz olduğundan, bu maddeler büyük oranda Kuzey Afrika ve Orta Doğu ülkelerinden ithal edilmektedir. Bu durum, fabrikaların yer seçimini doğrudan şekillendirmiştir.

Buna göre; İskenderun, Mersin, İzmir, Bandırma ve Samsun gibi merkezlerde büyük gübre fabrikalarının kurulmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de hayvancılık faaliyetlerinin türü ve üretim yöntemi üzerinde doğal çevre şartlarının (iklim, bitki örtüsü, yer şekilleri) yanı sıra beşerî ve ekonomik faktörler (sermaye, pazar, tarıma dayalı sanayi) de etkilidir. Modern yöntemlerle yapılan faaliyetler doğal çevreye daha az bağımlıyken, geleneksel yöntemler doğrudan doğal çevre koşullarına bağlıdır.

Buna göre, aşağıdaki hayvancılık faaliyeti, yoğunlaştığı alan ve bu durumun temel nedeni eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de tarım arazilerinin verimliliği ve kullanım biçimleri üzerinde yer şekilleri, iklim özellikleri ve teknolojik imkânlar bir arada rol oynar. Aşağıda, Türkiye'nin farklı yörelerini temsil eden iki bölgenin bazı tarımsal özellikleri karşılaştırılmıştır:

* I. Bölge: Engebeli yer şekilleri nedeniyle tarım alanları dar ve parçalıdır. Makineli tarım sınırlı olduğu için insan ve hayvan gücüne duyulan ihtiyaç fazladır. Tarımsal nüfus yoğunluğu oldukça yüksektir.
* II. Bölge: Yer şekillerinin sade olması sayesinde tarım alanları geniştir. Modern tarım teknikleri ve makine kullanımı yaygındır. Tarımsal nüfus yoğunluğu ise düşüktür.

Bu iki bölgenin özellikleri ve Türkiye coğrafyasındaki dağılışı dikkate alındığında, aşağıdaki yargılardan hangisine kesin olarak ulaşılamaz?

Türkiye'nin 2053 Net Sıfır Emisyon vizyonu ve Ulusal Enerji Planı hedefleri doğrultusunda, yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik şebekesindeki payını artırmak ve kesintili üretim sorununu aşmak için 'Birleşik (Hibrit) Enerji Santralleri' modeli stratejik bir öncelik haline gelmiştir. Bu enerji üretim modelinin Türkiye'deki coğrafi temelleri, bölgesel uygulamaları ve teknik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de yer şekillerinin oldukça engebeli olduğu, maki bitki örtüsünün geniş yer kapladığı alanlarda yaygın olarak yapılan hayvancılık faaliyetidir. Bu hayvancılık türünde yetiştirilen hayvanlar, ağaçların yeni filizlerini ve sürgünlerini yiyerek ormanlara zarar verebildiği için üretimi devlet tarafından belirli alanlarda sınırlandırılmıştır.

Bu özelliklere sahip olan hayvancılık türü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye, jeotermal enerji potansiyeli bakımından Avrupa'nın lider, dünyanın ise sayılı ülkelerinden biridir. Ancak bu potansiyelin kullanım biçimi bölgeler arasında belirgin farklılıklar gösterir. Aydın, Denizli ve Manisa gibi illerde jeotermal kaynaklardan büyük ölçüde elektrik enerjisi (JES) elde edilirken; Afyonkarahisar, Kırşehir, Balıkesir ve Ağrı gibi illerde bu kaynaklar daha çok konut ısıtması, termal turizm ve modern seracılık faaliyetlerinde değerlendirilmektedir. Bu durum, jeotermal kaynakların kullanımı ile ilgili aşağıdaki coğrafi ve teknik gerçeklerden hangisiyle en iyi açıklanır?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçiminde kullanılan "Maliyet Minimizasyonu" ilkesine göre; işlenecek hammadde işlem sonrasında ağırlığının $\%50$'sinden fazlasını kaybediyorsa (fire veriyorsa) tesis hammaddeye; mamul madde hammaddeye göre çok daha hacimli, kırılgan veya taşınması maliyetliyse tesis pazar alanına yakın kurulur.

Buna göre, aşağıda verilen sanayi dalı ve yer seçimi gerekçesi eşleştirmelerinden hangisi, coğrafi gerçeklerle bağdaşmayan hatalı bir örnek teşkil eder?

Türkiye'de dağların kıyıya paralel uzandığı bölgelerde ulaşım ağları, yer şekillerinin izin verdiği doğal geçitler ve son yıllarda sayıları artan yüksek standartlı tüneller üzerinden sağlanmaktadır. Özellikle Doğu Karadeniz Bölümü'nde inşa edilen Yeni Zigana Tüneli ve Ovit Dağı Tüneli gibi projeler, bölgenin ulaşım coğrafyasını yeniden şekillendirmektedir.

Söz konusu tünel projelerinin bölgeye sağladığı katkılar ve ulaşım özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi söylenemez?