Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Türkiye'de faaliyet gösteren sanayi tesislerinin kuruluş yeri seçiminde etkili olan faktörler farklılık gösterebilmektedir. Aşağıdaki tabloda bazı sanayi tesisleri ve bu tesislerin yer seçiminde öncelikli olan faktörler eşleştirilmiştir:

Tablodaki boşluğa (?), çimento sanayisinin Türkiye'deki coğrafi dağılım özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Türkiye'nin 2053 Net Sıfır Emisyon hedefi ve enerji arz güvenliği stratejileri kapsamında; güneş ve rüzgar gibi kesintili üretim karakterine sahip kaynakların üretim fazlasını depolamak ve talebin zirve yaptığı (peak) dönemlerde sisteme geri vermek amacıyla "Pompaj Depolamalı Hidroelektrik Santralleri" (PHES) kritik bir rol oynamaktadır. Türkiye'nin topografik özellikleri göz önüne alındığında, bir sahanın PHES kurulumu için teknik ve ekonomik açıdan "en uygun" yer olarak belirlenmesinde aşağıdaki coğrafi kriterlerden hangisi öncelikle aranmalıdır?

Türkiye'de demir-çelik sanayisinin iki önemli merkezi olan Karabük ve İskenderun'da ham madde (demir madeni) dışarıdan getirilmektedir. Karabük'te tesisin kuruluş yeri enerji kaynağına (taş kömürü) yakınlığa göre belirlenmişken, İskenderun'daki tesisin kuruluş yerinin belirlenmesinde farklı bir temel kriter esas alınmıştır. Buna göre, İskenderun Demir-Çelik Fabrikası'nın kuruluş yerinin seçiminde etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de tarımsal üretimin mekânsal dağılımı incelendiğinde; bazı ürünlerin doğal yetişme alanları ile en yüksek üretim miktarının gerçekleştiği bölgeler arasında belirgin bir farklılık olduğu görülür. Örneğin; mısır bitkisi doğal olarak her mevsimin yağışlı olduğu Karadeniz iklim kuşağına uyum sağlamış bir ürün olmasına rağmen, günümüzde toplam üretimde Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri Karadeniz Bölgesi'ni geride bırakmıştır.

Bu mekânsal değişimin temel nedeni ve beraberinde getirdiği tarımsal sonuç aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçimi üzerinde hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım olanakları ve pazar koşulları gibi faktörler belirleyici olmaktadır. Bazı sanayi kolları hammaddenin işlenmesi sırasında büyük oranda suya ihtiyaç duyduğu veya hammaddenin taşınmasının maliyetli olması nedeniyle doğrudan hammadde kaynağının yakınına kurulurken; bazı tesisler ise hammaddeye uzak olmasına rağmen ulaşım avantajları (özellikle liman fonksiyonu) nedeniyle belirli merkezlerde toplanmıştır.

Buna göre, aşağıdaki sanayi tesisi ve bulunduğu merkez eşleştirmelerinden hangisi, hammaddeye yakınlık ilkesinden ziyade ulaşım (liman) faktörüyle açıklanabilir?

Türkiye'de turizm potansiyelinin çeşitlendirilmesi ve bölgesel kalkınma stratejileri kapsamında farklı kriterlere göre planlamalar yapılmaktadır.

Buna göre;

$\text{I.}$ UNESCO Dünya Miras Listesi'nde hem doğal hem kültürel (karma) miras statüsünde yer alan bir alana sahip olma,

$\text{II.}$ Jeotermal kaynaklara bağlı olarak gelişen termal turizm potansiyeline sahip olma,

$\text{III.}$ Güncel olarak herhangi bir bölgesel kalkınma projesi idaresi (GAP, DAP, KOP veya DOKAP) sınırları içerisinde yer almama

özelliklerinin tamamını karşılayan il aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de hayvancılık faaliyetleri; geleneksel yöntemlerin (mera) iklim ve bitki örtüsüne olan sıkı bağımlılığı ile modern yöntemlerin (besi ve ahır) pazar ve hammaddeye olan yakınlığı arasındaki denge üzerinde şekillenmektedir.

Buna göre, Türkiye'deki hayvancılık faaliyetlerinin bölgesel karakteristiği ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi hem fiziki kısıtlamaları hem de beşerî ekonomik dinamikleri bir arada açıklayan en kapsamlı yargıdır?

Türkiye'de hayvancılık faaliyetlerinin dağılışı ile doğal bitki örtüsü ve yer şekilleri arasında yakın bir ilişki bulunmaktadır. Ancak bazı hayvancılık türleri, doğal bitki örtüsüne (özellikle ağaç filizlerine) zarar verdikleri gerekçesiyle devlet tarafından kontrol altında tutulmakta ve belirli alanlarda yapılmasına kısıtlamalar getirilmektedir. Dağlık ve engebeli arazilerde maki bitki topluluğuyla beslenen ve ormanların yenilenmesine zarar verdiği için üretim alanları sınırlandırılan bu hayvancılık türü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin aktif fay hatlarına ve genç tektonik yapısına bağlı olarak gelişen sıcak su kaynaklarından (jeotermal) elektrik enerjisi elde edilen ilk santral, aşağıdaki merkezlerin hangisinde işletmeye açılmıştır?

Türkiye'deki orman alanlarının coğrafi dağılışı incelendiğinde, toplam orman varlığının yaklaşık %25'inin Karadeniz Bölgesi'nde toplandığı ve bu bölgenin orman zenginliği bakımından ilk sırada yer aldığı görülmektedir.

Karadeniz Bölgesi'nin orman varlığı bakımından bu derece zengin olmasında belirleyici olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de bazı tarım ürünlerinin üretim alanları, doğal yetişme koşulları uygun olmasına rağmen devlet tarafından sınırlandırılmıştır. Bu sınırlandırmaların her biri farklı bir gerekçeye (sağlık, kalite, uyuşturucu ile mücadele, kota vb.) dayanmaktadır.

Buna göre; ekim alanlarının belirlenmesinde "sıtma hastalığına neden olduğu gerekçesiyle yerleşim alanlarından uzak tutulması" kuralı uygulanan tarım ürünü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de petrol rafinerilerinin yer seçiminde genellikle ulaşım ve pazarlama imkanları etkili olmuştur. Ancak Batman'daki rafinerinin konumu bu genellemeye uymamaktadır. Buna göre, Batman Petrol Rafinerisi'nin kuruluş yeri belirlenirken temel alınan faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye, jeolojik yapısının çeşitliliği sayesinde maden rezervleri bakımından zengin bir ülkedir. Bazı madenler, sanayideki geniş kullanım alanları ve yüksek ihracat potansiyeli ile Türkiye ekonomisinde kritik bir öneme sahiptir. Özellikle seramik, cam, porselen ve boya sanayisinde kullanılan, Türkiye'nin dünya üretiminde ve ihracatında son yıllarda ilk sıralarda yer aldığı bu maden; Manisa, Aydın ve Muğla illerinde yoğun olarak çıkarılmaktadır.

Yukarıda özellikleri belirtilen maden aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de son yıllarda "Milli Enerji ve Maden Politikası" kapsamında yerli kaynakların ekonomiye kazandırılması çalışmaları hız kazanmıştır. Bu çerçevede, Karadeniz kıyılarındaki Sakarya Gaz Sahası'ndan çıkarılan doğalgazın Filyos İşleme Tesisi aracılığıyla ulusal şebekeye aktarılması, ülkenin enerji arz güvenliğinde yeni bir dönemi başlatmıştır. Sözü edilen bu gelişmenin Türkiye'nin makroekonomik dengeleri ve enerji sektörü üzerindeki temel sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de madenlerin dağılışı, çıkarılması ve bu madenlerin işlendiği tesisler ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de turizm faaliyetlerinin çeşitliliği üzerinde yer şekilleri ve iklim özellikleri belirleyici bir rol oynamaktadır. Örneğin, kış turizminin Erzurum (Palandöken) çevresinde, yayla turizminin ise Rize (Ayder) çevresinde yoğunlaştığı görülmektedir.

Bu turizm merkezlerinin belirtilen faaliyetlerde ön plana çıkmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin dış ticaretinde (ithalat ve ihracat) taşınan ürünlerin miktar olarak büyük bir kısmı deniz yolu ile nakledilmektedir. Deniz yolu ulaşımının dış ticarette diğer ulaşım sistemlerine göre daha fazla tercih edilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de iç ticaret hacmi, dış ticaret hacminden yaklaşık $3$-$4$ kat daha fazladır. Bu durumun temelinde, bölgeler arası üretim-tüketim dengesizliği ve coğrafi farklılıkların yarattığı tamamlayıcılık ilişkisi yatmaktadır. Buna göre, Türkiye'de iç ticaretin bu denli gelişmiş ve dinamik olmasında etkili olan aşağıdaki yapısal faktörlerden hangisi yanlış değerlendirilmiştir?

Türkiye’de şeker pancarı, doğal yetişme ortamı oldukça geniş olan ve birçok bölgede tarımı yapılabilen bir üründür. Ancak kıyı bölgelerimizde, özellikle de Ege ve Akdeniz kıyılarında şeker pancarı tarımı yaygın değilken; Doğu Karadeniz kıyı kuşağında bu ürünün üretimi neredeyse hiç görülmez.

Bu iki durumun temel nedenleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Türkiye'de enerji arz güvenliğini sağlamak, kaynak çeşitliliğini artırmak ve karbon emisyonlarını azaltmak amacıyla son yıllarda 'Birleşik (Hibrit) Elektrik Üretim Tesisleri' üzerine kapsamlı düzenlemeler yapılmıştır. Bu modelde, halihazırda lisanslı bir üretim tesisine (ana kaynak), elektrik piyasası mevzuatına uygun olarak farklı bir enerji türünde yardımcı bir kaynak (ikincil kaynak) entegre edilmektedir.

Türkiye’nin mevcut enerji iletim altyapısı, topografik koşulları ve $2053$ net sıfır emisyon hedefleri dikkate alındığında, bu 'hibrit' modelin yaygınlaştırılmasının temel stratejik gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?