Türkiye'de Sanayi

Türkiye'de kâğıt ve selüloz sanayisi; hammadde olarak yoğun miktarda odun veya tarımsal atık (saman, kamış) kullanımı gerektiren, aynı zamanda üretim sürecinde çok yüksek miktarda su tüketimine ihtiyaç duyan bir sanayi koludur. Bu nedenle tesisler genellikle su kaynaklarına ve hammaddeye erişimin kolay olduğu alanlarda kurulmuştur.

Kastamonu (Taşköprü), Zonguldak (Çaycuma) ve Giresun (Aksu) gibi merkezlerde yer alan kâğıt fabrikalarının kuruluş yerinin belirlenmesinde "orman varlığına bağlı hammadde temini" ve "su kaynakları" belirleyici olmuştur.

Buna göre; Afyonkarahisar (Çay) kâğıt fabrikasının lokasyon seçimi, yukarıda belirtilen kıyı kuşağındaki merkezlerden temel olarak hangi yönüyle ayrılmaktadır?

Türkiye'de son yıllarda yerli ve millî üretim hamleleriyle büyük bir gelişim gösteren savunma sanayisi tesislerinin ($ASELSAN$, $TUSAŞ$, $ROKETSAN$, $HAVELSAN$ gibi) büyük bir bölümünün Ankara ve çevresinde yoğunlaştığı görülmektedir. Bu stratejik sanayi kolunun kuruluş yeri seçiminde aşağıdakilerden hangisinin etkisi diğerlerine göre daha azdır?

Türkiye'nin ihracat gelirlerinde uzun yıllardır önemli bir paya sahip olan otomotiv sanayisi; Bursa, Kocaeli ve Sakarya gibi Güney Marmara illerinde yoğun bir gelişim göstermiştir. Bu sanayi kolunun belirtilen merkezlerde kümelenmesinde etkili olan en temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçimi üzerinde hammadde, enerji, ulaşım ve pazar gibi faktörler temel belirleyicidir. Ancak bazı tesislerin kuruluşunda 'stratejik derinlik', 'iç pazarın merkezi konumu', 'güvenlik' ve 'boru hattı ağının merkezîliği' gibi ekonomik kâr marjının ötesinde parametreler rol oynamıştır. Bu tesislerde hammadde yerel kaynaklardan sağlanmadığı gibi, kuruluş yerinin seçimi hammaddeye yakınlık ilkesine tamamen aykırılık teşkil eder.

Buna göre; kuruluş yeri belirlenirken hammadde kaynağının uzaklığına ve yüksek maliyetli altyapı gereksinimine rağmen, stratejik ve idari kararların bir sonucu olarak iç kesimlerde yapılandırılan merkez aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de petrol rafineleri kurulurken tesislerin yer seçiminde farklı coğrafi ve ekonomik faktörler belirleyici olmuştur. Batman Rafinerisi'nin kuruluş yeri ile İzmit (İpraş) ve İzmir (Aliağa) rafinelerinin kuruluş yerleri karşılaştırıldığında, bu tesislerin konumlanmasında etkili olan öncelikli faktörlerin temel bir farklılık gösterdiği görülmektedir. Bu karşılaştırmaya göre, sözü edilen tesislerin yer seçimindeki temel fark aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçiminde pazar (tüketim) faktörü, tesislerin genellikle nüfusun yoğun olduğu ve tüketici kitlesinin fazla olduğu merkezlerin çevresinde yoğunlaşmasına neden olmuştur.

Buna göre, aşağıdaki şehir ve bu şehirde gelişen sanayi kolu eşleştirmelerinden hangisi, pazar faktörüne bağlı olarak gelişen sanayiye doğrudan örnek gösterilebilir?

Türkiye'de iklim ve toprak koşullarının hammadde teminine (buğday) elverişli olması ve üretilen mamullerin temel tüketim maddesi olması, bazı sanayi kollarının ülke genelinde yaygınlaşmasını sağlamıştır.

Buna göre, Türkiye'de tesisleri ülke geneline en yaygın şekilde dağılmış olan sanayi kolu aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de ağır sanayi kollarından olan metalürji (maden işleme) tesislerinin yer seçimi kararlarında ham maddeye yakınlık, enerji kaynağına erişim ve ulaşım-pazar olanakları temel belirleyicilerdir. Bazı tesislerde bu faktörlerden yalnızca biri baskınken, bazılarında ise ham maddenin ağırlık kaybı veya enerji yoğunluğu nedeniyle çoklu bir planlama yapılmıştır.

Buna göre;
I. Samsun Bakır İşletmeleri
II. Elazığ Ferro-Krom İşletmesi
III. Antalya Ferro-Krom İşletmesi
IV. Seydişehir Alüminyum Tesisleri

numaralanmış tesislerden hangilerinin kuruluş yeri gerekçesi benzer bir ekonomik coğrafya ilkesi ile açıklanabilir?

Türkiye'de modern yöntemlerle yapılan besi ve kümes hayvancılığına dayalı sanayi tesislerinin (et ve süt ürünleri fabrikaları) büyük bir bölümünün Marmara ve Ege bölgelerindeki büyük şehirlerin çevresinde yoğunlaştığı görülmektedir. Bu sanayi kollarının kuruluş yeri seçiminde etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de konserve ve salça sanayisine ait tesislerin büyük bir bölümü Güney Marmara ve Ege kıyıları gibi sebze ve meyve tarımının yoğun olduğu alanlarda toplanmıştır. Bu durum, söz konusu sanayi kolunun kuruluş yerinin belirlenmesinde aşağıdakilerden hangisinin temel faktör olduğunu kanıtlar?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçimi üzerinde etkili olan faktörler incelendiğinde; bazı sanayi kollarının hammaddenin çabuk bozulabilir olması veya taşıma maliyetlerinin yüksekliği nedeniyle doğrudan üretim alanlarına kurulduğu görülür. Ancak bazı merkezlerde, hammadde üretimi olmamasına rağmen ulaşım ve pazar olanaklarının gelişmiş olması belirli sanayi kollarının bu alanlarda yoğunlaşmasını sağlamıştır.

Buna göre, aşağıdaki şehir ve bu şehirde gelişmiş olan sanayi kolu eşleştirmelerinden hangisinin kuruluş yeri seçiminde "hammaddeye yakınlık" ilkesinin payı diğerlerinden daha düşüktür?

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken hammaddeye yakınlık, enerji kaynağı, ulaşım, pazar ve su kaynakları gibi faktörler dikkate alınır. Bazı tesislerin yer seçiminde hammaddenin çıkarıldığı alana yakınlık temel alınırken, bazılarında ise işlenmiş ürünün pazarlanması veya hammaddenin getirilmesi için liman ve demir yolu gibi ulaşım olanakları ön plana çıkar.

Buna göre, aşağıda verilen sanayi tesisi ve bu tesisin kuruluş yerinin belirlenmesindeki temel faktör eşleştirmelerinden hangisi "ulaşım" faktörüne örnek gösterilebilir?

ASELSAN, ROKETSAN ve TUSAŞ gibi Türkiye'nin önde gelen savunma sanayisi kuruluşlarının tesisleri incelendiğinde, bu yatırımların çok büyük bir kısmının Ankara ve çevresinde kümelendiği görülmektedir. Bu sanayi kolunun yer seçiminde aşağıdakilerden hangisi daha belirleyici olmuştur?

Türkiye'de gübre sanayisinin tesis kapasitesine göre dağılımı incelendiğinde; Mersin, İskenderun, Samsun ve Bandırma gibi merkezlerin ön plana çıktığı görülmektedir. Bu tesislerin yer seçiminde, üretimde kullanılan fosfat ve sülfürik asit gibi girdilerin tedarik yöntemi belirleyici olmuştur.

Buna göre, belirtilen şehirlerde gübre fabrikalarının kurulmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de bazı sanayi kollarında hammaddenin işlenmeden uzak mesafelere taşınması ekonomik değildir veya ürünün bozulması nedeniyle kalite kaybına yol açar. Bu durum, tesislerin hammadde sahalarının hemen yakınına kurulmasını zorunlu kılar. Ancak bazı sanayi kollarında hammadde, fiziksel özelliklerini kaybetmeden ve düşük maliyetle uzun mesafeler katedebilir; bu durumda tesislerin yer seçiminde pazar ve ulaşım imkanları daha belirleyici olur.

Buna göre, aşağıda verilen sanayi kollarından hangisi kuruluş yeri seçiminde diğerlerine göre daha esnek bir yapıya sahiptir ve hammadde kaynağından uzak alanlarda da kurulabilir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım ve pazar olanakları gibi çeşitli faktörler rol oynar. Özellikle ağır sanayi kollarından biri olan metalürji (maden işleme) tesislerinin yer seçiminde, bazen hammadde kaynağı bazen de ulaşım avantajları belirleyici olabilmektedir.

Buna göre, aşağıdaki metalürji tesisi ve bulunduğu yere kurulma gerekçesi eşleştirmelerinden hangisinde, tesisin o şehirde kurulma nedeni yanlış ifade edilmiştir?

Bir coğrafya araştırmacısı, Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri seçiminde etkili olan faktörleri incelediği çalışmasında şu tespitlere yer vermiştir:

* X Tesisi: İşlediği tarımsal hammaddenin bölgenin iklim koşullarında yetiştirilememesine rağmen, tüketici nüfusun fazlalığı ve güçlü pazar koşulları nedeniyle en büyük üretim kapasitesine sahip tesisler bu ilde toplanmıştır.
* Y Tesisi: Üretim aşamasında çok yüksek elektrik enerjisine ihtiyaç duyulduğu için, işlediği maden kendi bulunduğu ilden çıkarılmamasına rağmen ucuz enerji sağlayan bir hidroelektrik santralinin (baraj) yakınında kurulmuştur.
* Z Tesisi: İşleyeceği maden filizinin hacimli ve ağır olması nedeniyle taşıma maliyetlerini düşürmek amacıyla, doğrudan doğruya madenin çıkarıldığı sahada faaliyete geçirilmiştir.

Buna göre X, Y ve Z sanayi tesislerine verilebilecek en uygun örnekler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Bir sanayi coğrafyacısı, Türkiye'deki ferrokrom tesislerini incelerken Elazığ'daki işletmenin bölgedeki zengin maden yataklarına bağlı olarak kurulduğunu; Antalya'daki işletmenin ise maden yataklarına uzak olmasına rağmen deniz yolu ulaşım avantajı ve ihracat kolaylığı nedeniyle tercih edildiğini belirtmiştir. Buna göre, Antalya'daki tesisin kuruluş yeri belirlenirken etkili olan temel faktör, aşağıdaki sanayi merkezlerinden hangisindeki tesisin kuruluş gerekçesiyle benzerlik gösterir?

Sanayide bazı üretim kollarında kullanılan materyallerin hacimli olması ve uzak mesafeye taşınmasının yüksek maliyet doğurması, fabrikaların konumunu doğrudan etkiler. Bu tesisler, maliyeti düşürmek amacıyla genellikle kaynağın bulunduğu alana inşa edilir.

Buna göre, Mardin'in Mazıdağı ilçesinde faaliyet gösteren gübre (fosfat işleme) fabrikasının kuruluş yerinin belirlenmesindeki temel sebep aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de ağır sanayi kollarından biri olan petrol rafinelerinin yer seçimi kararlarında; üretim için gerekli olan ham petrol kaynaklarına coğrafi yakınlık (Batman) ile dış ticaret ve dağıtım avantajları sağlayan kıyı konumu (İzmit, İzmir, Mersin) gibi ölçütler ön plandadır. Ancak Kırıkkale'deki Orta Anadolu Petrol Rafinerisi'nin deniz kıyısında ya da hammadde sahasında yer almaması, farklı bir planlama yaklaşımına işaret etmektedir. Kırıkkale'deki bu tesisin kuruluş yerinin belirlisindeki asıl öncelik aşağıdakilerden hangisidir?