Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü

Türkiye'de kış mevsiminde etkili olduğunda sıcaklığı hızla artıran, karların erken erimesine ve deniz ulaşımında fırtınalara yol açan, güneybatı yönlü yerel rüzgar aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de dağların uzanış doğrultusu, iklim özelliklerinin iç kesimlere sokulmasını engellediği gibi bazı alanlarda geçiş tipi iklimlerin oluşmasına da neden olur. Toros Dağları'nın gerisinde kalan ve Akdeniz ikliminin bozulmuş bir türünün görüldüğü Göller Yöresi gibi sahalar için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye'nin Ocak ayı deniz seviyesine indirgenmiş izoterm haritası incelendiğinde, en düşük sıcaklık değerlerinin Erzurum-Kars ve Ardahan çevresinde toplandığı görülmektedir. Bu bölgede kış sıcaklıklarının Türkiye'nin diğer yerlerine göre çok daha düşük olmasında aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenemez?

Türkiye'ye kuzeybatı yönünden, Balkanlar üzerinden sokulan ve özellikle kış mevsiminde etkili olduğunda hava sıcaklığını hızla düşürerek kar yağışlarına zemin hazırlayan yerel rüzgâr aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin Ocak ayı deniz seviyesine indirgenmiş izoterm haritası incelendiğinde; $41^\circ$ Kuzey enleminde yer alan Samsun'un sıcaklık değerlerinin, yaklaşık $38^\circ$ Kuzey enleminde bulunan Kayseri'den daha yüksek olduğu görülmektedir.

Bu durumun temel nedeni ve söz konusu merkezler çevresindeki izoterm eğrilerinin uzanışı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Antalya, Mersin ve İzmir gibi kıyı şehirlerimizde etkili olan; yazları sıcak ve kurak, kışları ise ılık ve yağışlı geçen iklim tipinin karakteristik bitki örtüsü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de dağların uzanış doğrultusu ve yükselti farkları, rüzgârların ulaştıkları bölgelerde farklı klimatik karakterler kazanmasına yol açar. Bir dağ yamacı boyunca yükselerek nemini bırakan hava kütlesinin, diğer yamaçta sürtünmenin de etkisiyle her $100$ metrede sıcaklığını $1^{\circ}C$ artırarak aşağı doğru esmesiyle oluşan 'fön rüzgârları', ulaştığı yerde kurutucu ve sıcaklığı artırıcı bir etki yapar.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de rüzgârların bu mekanizmayla ulaştığı yerlerde ortaya çıkardığı bir sonuç olarak gösterilemez?

Türkiye'de doğal bitki örtüsünün tahrip edilmesi sonucunda ortaya çıkan çalı formasyonları (maki, garig ve psödomaki), yayılış sahalarının iklim ve toprak şartlarına göre farklı karakteristik özellikler sergiler.

Buna göre, Türkiye'deki çalı toplulukları ve türleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi coğrafi bilgilerle uyuşmamaktadır?

Türkiye'de görülen iklim tiplerinin oluşumunda matematik (mutlak) konum ve özel (göreceli) konum faktörleri birlikte rol oynar. Bir iklim özelliğinin sadece enlem değerlerine veya bulunulan iklim kuşağına bağlı olarak ortaya çıkması, o özelliğin matematik konumla ilgili olduğunu kanıtlar. Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde verilen iklim tipi ve yağış özelliği eşleşmesi, Türkiye'nin matematik konumunun bir sonucudur?

Türkiye'nin kış mevsimi iklim koşulları üzerinde belirleyici rol oynayan iki ana basınç sistemi aşağıda özetlenmiştir:

* Sistem X: Kuzeydoğu yönünden sokulan, Asya'nın iç kesimlerindeki aşırı soğumaya bağlı gelişen termik kökenli yüksek basınçtır.
* Sistem Y: Kuzeybatı yönünden sokulan, $60^\circ$ enlemleri çevresinde oluşan dinamik kökenli alçak basınçtır.

Bu sistemlerin Türkiye'deki kış şartlarına etkisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de denizden gelen nemli hava kütleleri bir dağ yamacı boyunca yükseldiğinde, sıcaklığın düşmesiyle birlikte havanın maksimum nemi azalırken bağıl nemi artar. Bağıl nemin $\%100$'e ulaşıp yoğunlaşmanın başlamasıyla oluşan orografik (yamaç) yağışlarının miktarı, dağların yükseltisi ve kıyıya olan mesafesiyle doğrudan ilişkilidir.

Bu bilgiler doğrultusunda, Karadeniz kıyı kuşağında yer alan Samsun ve Rize şehirlerinin yıllık toplam yağış miktarları arasındaki belirgin farkın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Atmosferdeki su buharının (nemin) gaz hâlden sıvı ya da katı hâle geçmesine yoğuşma denir. Yoğuşmanın gerçekleştiği ortamın sıcaklık değerleri, ortaya çıkan ürünün fiziksel özelliklerini belirler.

Buna göre, aşağıdaki yoğuşma türlerinden hangisinin oluşabilmesi için ortam sıcaklığının mutlaka $0^\circ C$'nin altında olması gerekir?

Türkiye’de ormanların dikey yöndeki dağılışı ve sınırları üzerinde iklim elemanları temel belirleyicidir. Nem yetersizliği nedeniyle ormanların başlayamadığı en alt seviyeye 'orman alt sınırı', sıcaklık yetersizliği (soğukluk) nedeniyle ormanların yetişemediği en üst seviyeye ise 'orman üst sınırı' denir.

Buna göre, Türkiye'deki orman sınırları ve bu sınırları belirleyen faktörler dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de ot formasyonları; yağış rejimi, sıcaklık koşulları ve yükselti basamaklarına bağlı olarak 'bozkır (step)' ve 'çayır (alpin çayır)' olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Bu toplulukların yayılış alanları ve biyolojik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'deki 'alpin çayırlar' için geçerli bir özellik değildir?

Türkiye'de Akdeniz ikliminin etkili olduğu kıyı kuşaklarında kızılçam ormanlarının tahrip edilmesiyle maki formasyonu oluşur. Makilerin üst sınırı enleme bağlı olarak Akdeniz kıyılarında yaklaşık $800$-$900$ metre iken, Marmara Denizi kıyılarında $200$-$300$ metreye kadar iner. Makilerin de aşırı tahrip edildiği, toprak örtüsünün zayıfladığı çok daha kurak sahalarda ise boyları diz boyunu geçmeyen, seyrek çalı toplulukları gelişir.

Buna göre, aşağıda verilen bitki türlerinden hangisi metinde sözü edilen ve 'garig' (frigana) olarak adlandırılan bu formasyonun karakteristik örneklerinden biridir?

Türkiye'de iklim bölgeleri ve kuraklık analizi yapılırken sadece yıllık toplam yağış miktarı yeterli bir kriter değildir; yağışın yıl içindeki dağılımı (rejimi) ile sıcaklığın buharlaşma üzerindeki etkisi 'gerçek kuraklık' şiddetini belirler. Bu bağlamda, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki pek çok merkezin (örneğin Şanlıurfa) yıllık toplam yağış miktarının İç Anadolu'daki pek çok merkezden (örneğin Konya) daha fazla olmasına rağmen, Türkiye'de yaz kuraklığının ve buharlaşma şiddetinin en belirgin olduğu yer olması aşağıdakilerden hangisiyle en doğru şekilde açıklanır?

Türkiye'de çalı formasyonları (maki, garig, psödomaki) üzerine yapılan bir araştırmada elde edilen şu veriler coğrafi prensiplerle analiz edilmektedir:

* Akdeniz kıyı kuşağında maki üst sınırının yaklaşık $800-900$ m, Güney Marmara'da ise $200$ m civarında olması.
* Ege Bölgesi'nde çalı topluluklarının kıyıdan yaklaşık $150-200$ km iç kesimlere kadar yayılım göstermesi.
* Karadeniz kıyı kuşağında ormanların tahrip edildiği alanlarda maki türlerine (kocayemiş, sandal vb.) benzeyen ancak fındık ve kızılcık gibi kışın yaprak döken türlerin baskın olduğu bir kuşağın görülmesi.

Bu verilere dayanarak yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisi, Türkiye'deki bitki coğrafyasının temel özelliklerini ve neden-sonuç ilişkisini en kapsamlı şekilde yansıtmaktadır?

Türkiye'nin bitki coğrafyası üzerine saha çalışmaları yürüten bir araştırmacı, farklı bölgelerdeki çalı formasyonlarını (maki, garig, psödomaki) inceleyerek şu verileri rapor etmiştir:

* Akdeniz kıyı kuşağında kızılçam ormanlarının tahrip edildiği alanlarda sandal, kermes meşesi, zeytin ve zakkum gibi türlerden oluşan makiler, deniz seviyesinden yaklaşık $800-1000$ metre yüksekliğe kadar çıkabilmektedir.
* Marmara Denizi çevresinde ise maki üst sınırı enlem etkisine bağlı olarak $200$ metreye kadar inmektedir.
* Makilerin de tahribata uğradığı çok kurak ve taşlık alanlarda abdestbozan ve süpürge çalısı gibi çok kısa boylu çalı toplulukları hakimiyet kurmaktadır.
* Karadeniz'in kıyıya bakan nemli yamaçlarında ormanların tahribiyle oluşan çalılıklar, içerdikleri kışın yaprağını döken türlerle Akdeniz makilerinden ayrılmaktadır.

Bu verilerden yola çıkarak Türkiye'deki çalı formasyonları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin kıyı kesimlerinde ve dağlık iç bölgelerinde sıkça görülen Meltem rüzgârları, yerel rüzgârlar grubunda yer alır. Bu rüzgârların oluşum koşulları ve genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de kış mevsiminde, yaklaşık aynı boylam üzerinde yer alan iki merkezden; güneydeki $X$ merkezinin yükseltisi $1400$ metre, kuzeydeki $Y$ merkezinin yükseltisi ise $200$ metredir. Bu iki merkezin Ocak ayı gerçek sıcaklık ortalamaları sırasıyla $-1^\circ C$ ve $5^\circ C$ olarak ölçülmüştür.

Buna göre, $X$ merkezinin daha güneyde yer almasına rağmen deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığının $Y$ merkezi ile aynı olması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?