Türkiye'nin Yer Şekilleri

Akarsu faaliyetleri sonucunda oluşan bazı yer şekilleri, akarsuyun hem aşındırma gücünü hem de biriktirme özelliğini aynı süreç içerisinde kullandığını kanıtlar. Bu tür yer şekillerinde akarsu bir yandan yatağını dışa doğru genişletirken diğer yandan taşıdığı yükü iç bükey alanlarda depolar.

Buna göre, aşağıda verilen yer şekillerinden hangisinin oluşumunda bu iki süreç (aşındırma ve biriktirme) bir arada gerçekleşmektedir?

Türkiye'de yer şekillerinin oluşumunda etkili olan dış kuvvetlerden biri de buzullardır. Ancak buzulların etki alanı, Türkiye'nin matematik konumu ve iklim özellikleri nedeniyle akarsulara göre oldukça sınırlıdır. Bir araştırmacı, Türkiye genelinde yaptığı bir saha çalışmasında; yüksek dağlık kütlelerin zirve kısımlarında sirk gölleri, $U$ profilli buz vadileri ve hörgüç kayalara rastlamıştır.

Buna göre, bu araştırmacının inceleme yaptığı alan aşağıdakilerden hangisi olabilir?

Türkiye'de özellikle İç Anadolu ve Doğu Anadolu platolarında meraların aşırı ve erken otlatılması, bitki örtüsünün tahrip olmasına yol açarak erozyonun şiddetini artırmaktadır. Bu alanlarda yürütülen mera ıslahı çalışmalarında temel hedef, toprağın üst kısmının dış kuvvetler tarafından süpürülmesini engellemektir. Buna göre, mera ıslahı kapsamında gerçekleştirilen bitki örtüsünü canlandırma çalışmalarının erozyonu önlemedeki temel mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de erozyon; toprağın dış kuvvetlerle süpürülmesi, heyelan ise toprak ve ana kayanın kütle halinde yer değiştirmesidir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi yüzey erozyonunu önlemede temel bir yöntem olmasına rağmen, derin tabakalı heyelanların engellenmesinde etkili bir çözüm değildir?

Türkiye kıyıları, Üçüncü Zaman’ın sonları ile Dördüncü Zaman’ın ($IV.$ Jeolojik Zaman) başlarında meydana gelen epirojenik hareketler ve deniz seviyesi değişimlerinden (östatik hareketler) doğrudan etkilenmiştir. Bu süreçte dağların kıyı çizgisine göre uzanış doğrultusu, kıyı tipinin karakterini belirleyen temel morfolojik unsur olmuştur. Buna göre, Türkiye’nin kıyı tipleri ve bu tiplerin oluşum koşulları dikkate alındığında yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Türkiye'nin jeolojik oluşum süreci ve bu süreçte meydana gelen olaylar dikkate alındığında, aşağıda verilen olay ve dönem eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye arazisinin jeolojik evrimi ve neotektonik dönemi üzerine yapılan araştırmalar; Arap Levhası'nın kuzeye doğru hareketi sonucunda Anadolu Levhası'nın batıya doğru kaydığını (tektonik kaçış) ve bu sürecin günümüzdeki yer şekillerinin temelini oluşturduğunu göstermektedir. Bu karmaşık tektonik süreç ve sonuçları dikkate alındığında, Anadolu’nun batıya doğru hareketi ile Ege bölgesindeki tektonik rejim arasındaki ilişki hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye, orta kuşakta yer alan bir ülke olması nedeniyle buzulların etkisi kıyı bölgelerinde veya düşük yükseltilerde görülmez. Ancak Kuvaterner (Dördüncü Zaman) dönemindeki iklim değişiklikleri ve Türkiye'nin yüksek dağlık alanlara sahip olması, belirli bir yükselti sınırının üzerindeki sahalarda buzul topoğrafyasının gelişmesine neden olmuştur.

Buna göre, coğrafi konum özellikleri ve yükseltileri dikkate alındığında, aşağıdaki dağların hangisinde sirk çukuru, moren yığını veya buzul vadisi gibi yer şekillerine rastlanması beklenmez?

Jeolojik süreçler incelendiğinde, Anadolu yarımadasının Üçüncü Zaman'ın (Tersiyer) sonlarında dış kuvvetlerce yontularak deniz seviyesine yakın bir yeryüzü şekli olan peneplene dönüştüğü bilinmektedir. Buna rağmen günümüzde Türkiye'nin ortalama yükseltisinin $1132$ metre gibi yüksek bir değerde olması ve akarsuların platolar üzerinde derin vadiler kazmış olması, aşağıdakilerden hangisinin yaşandığının temel göstergesidir?

Türkiye’de dış kuvvetler ve süreçlerin etkisiyle şekillenen yer yüzeyinde erozyon ve heyelan olayları, oluşum dinamikleri ve önleme yöntemleri açısından önemli farklar barındırır. Toprak erozyonunu önlemede bitki örtüsünün (ağaçlandırma) korunması en temel çözüm yolu iken, aynı yöntemin heyelan olayını engellemede genellikle yetersiz kaldığı görülmektedir.

Bu durumun temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Marmara Bölgesi'nin Trakya kesiminde yer alan Ergene Ovası; oluşum kökeni, toprak yapısı ve tarımsal potansiyeli bakımından kendine has özelliklere sahiptir.

Ergene Ovası ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye arazisi, jeolojik geçmişi boyunca farklı levha hareketlerinin ve orojenik kuşakların etkisi altında kalarak son derece karmaşık ve 'mozaik' bir yapı kazanmıştır. Bu süreçte meydana gelen olaylar ve Anadolu'nun jeodinamik gelişimi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu gelişime dair hatalı bir değerlendirmedir?

Türkiye’nin platoları; oluşum süreçleri, litolojik yapıları ve deniz seviyesinden yükseltileri bakımından farklılıklar göstermektedir. İç Anadolu Bölgesi’nde yer alan platoların büyük bir bölümü "tabaka düzlüğü" (yatay duruşlu) karakteri taşırken, bölgedeki bir plato kalkerli (kireç taşı) yapısı ve yüzeyindeki derin doğal kuyularıyla diğerlerinden ayrılmaktadır.

Buna göre; çevresindeki Haymana ve Cihanbeyli platolarından farklı olarak karstik bir yapıya sahip olan ve dikey yöndeki su sızıntısının fazlalığı nedeniyle yüzey suları bakımından oldukça fakir olan plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin yer şekilleri içerisinde geniş yer kaplayan platolar, oluşum süreçlerine göre farklı gruplara ayrılmaktadır. Akdeniz Bölgesi'nin batı ve orta kesimlerinde yer alan, kalkerli (kireç taşı) kayaç yapısı nedeniyle tarımsal verimliliğin düşük olduğu Teke ve Taşeli yörelerindeki platolar, oluşum bakımından aşağıdakilerden hangisine örnektir?

Dağ yamaçlarından aşağıya doğru hızla akan akarsuların, taşıdıkları malzemeleri eğimin azaldığı dağ eteklerinde yelpaze veya koni şeklinde biriktirmesiyle oluşan yer şekli aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de bitki örtüsünün cılız olduğu kurak ve yarı kurak bölgelerde rüzgarların yer şekilleri üzerindeki etkisi artmaktadır. Bu durumun en belirgin örnekleri Konya-Karapınar çevresi ile Güneydoğu Anadolu'nun güney kesimlerinde görülmektedir.

Buna göre, rüzgarın biriktirme faaliyeti sonucunda oluşan "hilal" görünümlü kum yığınlarına verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de dağların kıyı çizgisine dik uzandığı bölgelerde kıyı oldukça girintili ve çıkıntılı bir yapıya sahiptir. Bu durumun bir sonucu olarak gerçek kıyı uzunluğu ile kuş uçuşu kıyı uzunluğu arasındaki farkın en fazla olduğu ve Ege Denizi kıyılarında yaygın olarak görülen kıyı tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin güneyinde bir kuşak halinde uzanan Toros Dağları, Alp-Himalaya kıvrım sisteminin bir parçasıdır. Ancak bu dağların sadece oluşum şekli (kıvrımlanma) değil, aynı zamanda sahip olduğu kayaç yapısı da bölgedeki yer şekli karakterini belirlemiştir. Buna göre; Geyik, Bolkar ve Aladağlar gibi dağ kütlelerinin üzerinde lapya, dolin ve uvala gibi şekillerin yaygın olarak görülmesi, bu dağların aşağıdaki özelliklerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Türkiye'de platoların oluşum süreçleri; aşınım düzlüğü (peneplen), lav, karstik ve tabaka düzlüğü olmak üzere farklılık göstermektedir. Bu platoların litolojik yapısı, yükseltisi ve iklim özellikleri, üzerlerinde yürütülen temel ekonomik faaliyetleri de doğrudan belirlemiştir.

Buna göre;

$I$. Ortalama yükseltisi en az olan, sanayi, ulaşım ve ticaret faaliyetlerinin en fazla geliştiği aşınım platosudur.
$II$. Litolojik yapısı kalkerli (kireç taşı) olduğu için yer altı drenajı fazladır; tarımsal verim düşük olduğundan temel geçim kaynağı kıl keçisi yetiştiriciliğidir.
$III$. Volkanik kökenli bir lav platosu olup yükseltisi oldukça fazladır; yaz yağışlarına bağlı gelişen gür çayırlar nedeniyle büyükbaş hayvancılığın merkezidir.

Yukarıda özellikleri verilen platoların doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin platoları oluşum özelliklerine göre; lav platoları, karstik platolar, aşınım (peneplen) platoları ve tabaka düzlüğü (yatay duruşlu) platoları olarak dört ana grupta incelenmektedir. Buna göre, aşağıda verilen plato ve oluşum türü eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?