Türkiye'nin Yer Şekilleri

Türkiye'nin yer şekilleri içerisinde geniş yer kaplayan ovalar; oluşum kökenleri, bulundukları coğrafi konum ve fiziksel özellikleri bakımından büyük farklılıklar gösterir.

Buna göre, Türkiye'deki ovaların genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisinin tüm ovalar için ortak bir özellik olduğu söylenemez?

Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan platolar genel olarak "tabaka düzlüğü" (yatay duruşlu) özelliği gösterir. Ancak bu platolardan biri olan Obruk Platosu, oluşumunda etkili olan kayaç yapısı nedeniyle çevresindeki Haymana ve Cihanbeyli platolarından belirgin bir şekilde ayrılır. Bu yapısal farklılık, bölgede düz bir topoğrafya bulunmasına rağmen yerleşme dokusu ve tarımsal su temini üzerinde kısıtlayıcı bir rol oynar.

Buna göre, Obruk Platosu'nu komşu platolardan ayıran ve temelinde karstik süreçlerin bulunduğu bu karakteristik özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Bir yörede yapılan jeolojik saha araştırmalarında; yüksek sıradağları oluşturan kıvrımlı tabakaların içerisinde denizel fosillere rastlanmış, aynı zamanda bu tabakaların arasında zengin linyit damarlarının bulunduğu tespit edilmiştir. Buna göre, bu yörenin jeolojik gelişimiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Türkiye'de özellikle Batı Toroslar'da geniş yer kaplayan, kalker tabakalarının kimyasal çözünmesiyle oluşan ve tabanında alüvyonların birikmesi sayesinde tarım yapılabilen en büyük karstik aşınım şekli aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’nin yüksek dağlarında, özellikle Kuvaterner (Dördüncü Jeolojik Zaman) döneminde etkili olan buzullaşma sonucunda çeşitli yer şekilleri meydana gelmiştir. Bu süreçte buzulların aşındırmasıyla oluşan, günümüzde bazılarının içerisinde su birikmesiyle küçük göllerin de oluştuğu çanak şeklindeki çukurluklara ne ad verilir?

Anadolu yarımadası ve çevresindeki denizlerin bugünkü görünümünü kazanması, jeolojik açıdan oldukça yeni bir süreçtir. Bu süreçte Egeid kara kütlesinin çökmesi sonucunda Ege Denizi'nin oluşması ve bu süreci takiben İstanbul ile Çanakkale boğazlarının meydana gelmesi önemli dönüm noktalarıdır. Sözü edilen bu jeolojik olaylar aşağıdaki zaman dilimlerinin hangisinde gerçekleşmiştir?

Akarsu aşındırmasının durduğu veya teorik olarak durabileceği en alt seviyeye "kaide seviyesi" denir. Dünya genelinde deniz seviyesi genel kaide seviyesi olarak kabul edilirken; akarsuyun döküldüğü bir göl veya başka bir akarsu kolu yerel kaide seviyesini oluşturur. Türkiye arazisinin Kuvaterner başında epirojenik olarak toptan yükselmesi veya buzul dönemlerinde deniz seviyesinde meydana gelen çekilmeler (regresyon), akarsuların kaide seviyesine olan uzaklığını artırmıştır.

Buna göre, kaide seviyesinin akarsu yatağına göre alçaldığı bir bölgede, akarsuyun morfolojik gelişim sürecinde aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Türkiye'de özellikle Batı Toroslar kuşağında yer alan Manavgat ve Köprüçayı gibi akarsuların, yaz mevsimindeki şiddetli kuraklığa rağmen debilerinin çok fazla düşmemesi ve akış sürekliliğinin korunması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Türkiye’nin dağlık alanlarında jeomorfolojik gelişim süreçleri; tektonik hareketler, volkanizma ve dış kuvvetlerin aşındırma-biriktirme faaliyetleriyle şekillenmiştir. Özellikle Kuvaterner ($4$. Jeolojik Zaman) buzullaşması, yükseltisi $2200$ metreyi aşan dağların doruklarında karakteristik şekiller oluşturmuştur. Batı Anadolu'da yer alan horst-graben sistemleri içerisindeki dağların büyük bir kısmı bu yükselti sınırının altında kaldığı için buzul izlerinden yoksundur.

Buna göre; Ege Bölgesi’nin en yüksek noktasını oluşturan, tektonik olarak bir "horst" yapısında olmasına rağmen bölgedeki diğer kırıklı dağlardan farklı olarak doruk kuşağında sirk çukurları ve moren yığınları gibi buzul topoğrafyasına ait unsurlar barındıran dağ kütlesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de yer şekillerinin oluşumunda ve değişiminde dış kuvvetlerin etkisi oldukça fazladır. Özellikle eğimin ve yağışın fazla olduğu bölgelerde heyelan olayları can ve mal kayıplarına neden olabilmektedir. Buna göre, heyelan riskini azaltmak ve bu doğal afetten korunmak amacıyla yürütülen aşağıdaki çalışmalardan hangisinin, heyelan oluşumunu engellemede birincil bir çözüm olduğu söylenemez?

Türkiye'nin jeolojik geçmişi incelendiğinde; arazinin ana iskeletinin III. Jeolojik Zaman'daki Alp orojenezi ile şekillendiği, ancak bu süreçte I. Jeolojik Zaman'da oluşmuş Masif kütlelerin (yaşlı temel) tektonik hatların uzanışını ve karakterini doğrudan etkilediği görülmektedir.

Buna göre, Masif arazilerin Alp orojenezi karşısındaki davranışı ve Anadolu'nun tektonik yapısına etkisi ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Türkiye arazisi, Üçüncü Jeolojik Zaman'ın (Tersiyer) sonlarında dış kuvvetlerin etkisiyle büyük ölçüde aşındırılarak deniz seviyesine yakın bir hafif dalgalı düzlük (peneplen) haline gelmiştir. Ancak günümüzde ülkemizin ortalama yükseltisinin $1132$ metre olması ve geniş düzlüklerin yükseklerde (platolar) yer alması, bu eski aşınım yüzeyinin dikey yönde hareket ettiğini kanıtlamaktadır.

Buna göre, Anadolu'nun peneplen halinden bugünkü yüksek ve engebeli yapısına geçmesini sağlayan temel jeolojik süreç aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de karstik arazilerde yer altı ve yer üstü sularının etkisiyle çözünebilen kayaçlar üzerinde aşınım ve birikim şekilleri meydana gelmektedir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi karstik birikim şekilleri arasında yer alır?

Türkiye'de rüzgârların yer şekillerini oluşturma gücü; nem azlığına, bitki örtüsünün cılızlığına ve yer şekillerinin sade olmasına bağlıdır. Bu şartların sağlandığı alanlarda rüzgâr hem aşındırma hem de biriktirme şekilleri oluşturabilmektedir. Kıyı bölgelerimizde de rüzgârın etkisiyle oluşmuş kumullara rastlanmaktadır. Buna göre, iklim ve bitki örtüsü özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki yerlerin hangisinde rüzgâr biriktirme şekillerine rastlanması beklenmez?

Türkiye'de dağların kıyı çizgisine göre uzanış doğrultusu, kıyı derinliği ve deniz seviyesindeki değişimler (epirojenez) gibi faktörler, kıyı tiplerinin çeşitlenmesinde ve kıyı şekillenmesinde temel rol oynamıştır. Buna göre, Türkiye'deki kıyı tipleri ve kıyı şekilleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye’de buzulların yer şekilleri üzerindeki etkisi, matematik konumun bir sonucu olarak genellikle $2200-2500$ metrenin üzerindeki yüksek dağlık alanlarla sınırlı kalmıştır. Bu alanlarda buzulların aşındırmasıyla meydana gelen ve günümüzde içlerinde genellikle küçük buzul göllerinin bulunduğu çanaklar yer almaktadır.

Buna göre, Türkiye'nin yüksek dağlarında rastlanan bu aşınım şekli aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin jeomorfolojik gelişiminde Kuvaterner buzullaşması önemli bir yere sahiptir. Enlem etkisine bağlı olarak buzul izlerinin görüldüğü alt sınırın güneyden kuzeye gidildikçe düzenli olarak alçalması beklenir. Ancak, yaklaşık aynı enlemlerde ($40^{\circ} - 41^{\circ}$ Kuzey) yer almalarına karşın; Doğu Karadeniz Dağları'nın denize bakan yamaçlarında buzul izlerine rastlanan alt sınırın, Doğu Anadolu'daki benzer yükseltiye sahip dağlara göre çok daha alçak seviyelerden ($2000$ - $2200$ $m$) başlaması bu beklentiyle örtüşmemektedir.

Buna göre, Karadeniz kıyı kuşağındaki dağlarda buzul sınırının iç kesimlere göre daha alçak seviyelerde bulunması aşağıdakilerden hangisinin bir sonucudur?

Karayolu ve demiryolu projelerinin planlanması ve uygulanması aşamasında, jeomorfolojik özelliklerin göz ardı edilmesi çeşitli doğal afetlere zemin hazırlayabilir. Özellikle killi yapının ve tabaka eğiminin fazla olduğu sahalarda yapılan teknik hatalar, büyük can ve mal kayıplarına yol açan kütle hareketlerini beraberinde getirmektedir. Buna göre, yol yapım çalışmaları sırasında gerçekleştirilen aşağıdaki uygulamalardan hangisi, heyelan riskini doğrudan artıran beşerî bir müdahaledir?

Türkiye’de dış kuvvetler ve yer yapısı etkileşimi sonucunda meydana gelen heyelan ve erozyon olayları; oluşum dinamikleri, etkili oldukları sahalar ve alınabilecek önlemler bakımından belirgin farklar göstermektedir. Özellikle litolojik özellikler ve mevsimsel koşullar bu olayların şiddetini doğrudan etkilemektedir.

Buna göre, Türkiye’de görülen heyelan ve erozyon süreçleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Akarsuların taşıdığı alüvyonları denize döküldükleri sığ kıyılarda biriktirmesiyle oluşan geniş düzlüklere delta ovası denir. Türkiye'de kıyı çizgisinin girintili çıkıntılı olması ve nehirlerin bol malzeme taşıması bu ovaların oluşumunu kolaylaştırmıştır.

Buna göre, aşağıda verilen ovalardan hangisi bu şekilde oluşan bir delta ovasıdır?