Karstik Şekiller

Türkiye'de Batı Toroslar üzerinde geniş yer kaplayan ve 'karstik ova' olarak da bilinen polyeler, karstik aşınım şekillerinin en büyüğüdür. Bu ovaların tabanları, çözünme sonucu geriye kalan malzemeler ve alüvyonlarla kaplı olduğu için tarımsal faaliyetlere oldukça uygundur. Ancak bu alanlarda kış ve bahar aylarında yoğun yağışlar sonucunda su baskınları yaşanabilmektedir. Buna göre, polye tabanlarında görülen bu drenaj sorununun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de karstik yer şekillerinin morfolojik karakteri ve bölgesel dağılımı; litolojik yapı, tabaka uzanışı ve jeolojik zaman faktörleriyle yakından ilişkilidir. Batı Toroslar kuşağında kilometrelerce karelik alanı kapsayan devasa polye sahaları (karstik ovalar) hakim yer şekli iken, İç Anadolu'nun güneyindeki platolarda (Obruk Platosu) ve Taşeli çevresinde dikey çukurluklar olan obruklar daha karakteristik bir görünüm sunar.

Batı Toroslar ile Konya çevresindeki bu morfolojik farklılığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de özellikle kalker ve jips gibi çözünebilen kayaçların bulunduğu sahalarda yeraltı ve yerüstü sularının etkisiyle oluşan şekiller, oluşum süreçlerine göre aşınım ve birikim şekilleri olarak ikiye ayrılmaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi karstik birikim şekillerine örnek olarak gösterilebilir?

Türkiye'nin jeomorfolojik gelişiminde litolojik yapının etkisiyle şekillenen karstik araziler, farklı bölgelerde çeşitli mikro ve makro yer şekillerine ev sahipliği yapmaktadır. Bu arazilerde suların kimyasal etkisiyle meydana gelen aşınım ve birikim süreçleri, bölgenin kayaç yapısına göre farklılıklar gösterir.

Buna göre, Türkiye'deki karstik yer şekilleri ve bu şekillerin dağılışı ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de karstlaşma süreçleri litolojik yapı, iklim ve hidrografik özelliklerin etkileşimiyle şekillenir. Batı Toroslar'daki klasik kireç taşı (kalker) karstı ile İç Anadolu'daki (özellikle Konya Havzası ve çevresi) güncel karstik süreçler karşılaştırıldığında, oluşum dinamikleri ve çevresel etkiler bakımından belirgin farklar gözlenmektedir. Son yıllarda Konya çevresinde sayıları hızla artan obruk oluşumlarının karakteri, Toroslar'daki doğal süreçlerle oluşmuş obruklardan ayrılmaktadır.

Buna göre, Konya Havzası'ndaki güncel obruk oluşumlarını Toroslar'daki obruklardan ayıran temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de özellikle Batı Toroslar'da geniş yer kaplayan, kalker tabakalarının kimyasal çözünmesiyle oluşan ve tabanında alüvyonların birikmesi sayesinde tarım yapılabilen en büyük karstik aşınım şekli aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de özellikle Batı Toroslar kuşağında yer alan Manavgat ve Köprüçayı gibi akarsuların, yaz mevsimindeki şiddetli kuraklığa rağmen debilerinin çok fazla düşmemesi ve akış sürekliliğinin korunması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Türkiye'de karstik arazilerde yer altı ve yer üstü sularının etkisiyle çözünebilen kayaçlar üzerinde aşınım ve birikim şekilleri meydana gelmektedir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi karstik birikim şekilleri arasında yer alır?

Türkiye'de çözünebilen kayaçlar üzerinde oluşan yer şekilleri, arazideki kayaç türüne göre farklılıklar göstermektedir. Özellikle İç Anadolu Bölgesi'nde "alçı taşı" olarak da bilinen kayaçlar üzerinde yaygın bir karstlaşma süreci görülür. Buna göre, Türkiye'de bu kayaç türüne bağlı olarak gelişen yer şekillerinin en yoğun bulunduğu il aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de karstik yer şekillerinin oluşumu ve dağılışı üzerinde litolojik yapı (kayaç türü) belirleyici bir rol oynamaktadır. Ülkemizde karstik aşınım süreçleri sadece kireç taşları ($CaCO_3$) üzerinde değil, aynı zamanda çözünme hızı çok daha yüksek olan jips (alçı taşı - $CaSO_4 \cdot 2H_2O$) tabakaları üzerinde de gerçekleşmektedir. Bu durum, bölgeye özgü hızlı gelişen obruk, dolin ve mağara gibi şekillerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Buna göre, jips karstına bağlı olarak gelişen yer şekillerine aşağıdaki illerin hangisinde en yaygın şekilde rastlanır?

Türkiye'de karstik şekiller; kayaç türüne (litoloji), yer altı sularının hareketine ve aşınım-birikim süreçlerine bağlı olarak gelişim gösterir. Akdeniz Bölgesi'nde kalker (kireç taşı), İç Anadolu'da ise jips (alçı taşı) üzerinde farklı büyüklükte ve karakterde karstik yapılar mevcuttur.

Buna göre, Türkiye’deki karstik yer şekilleriyle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de kalkerli (kireç taşı) arazilerde yer üstü sularının kimyasal aşındırması sonucu farklı boyutlarda erime çukurlukları meydana gelir. Bu çukurluklar, aşınma sürecinin ilerlemesine bağlı olarak zamanla genişleyip birleşerek daha büyük yer şekillerine dönüşür. Buna göre; dolinlerin birleşmesiyle oluşan, dolinden daha geniş ancak polyeden daha küçük olan karstik aşınım şekli aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de karst topoğrafyası; kayaç yapısı, iklim koşulları ve tektonik süreçlerin karmaşık etkileşimiyle şekillenmektedir. Bu süreçlerin sonucunda oluşan yer şekillerinin bölgesel özellikleri ve bu alanlardaki ekonomik faaliyetlere etkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de karst topoğrafyası; Batı Toroslar'da kireç taşı (kalker), İç Anadolu'da (Sivas, Erzincan, Çankırı çevresi) ise alçı taşı (jips) ve kaya tuzu üzerinde gelişmiştir. Batı Toroslar'da polye, obruk ve devasa mağara sistemleri gibi çok büyük boyutlu yer şekilleri oluşurken, Sivas çevresindeki jips karstında oluşan şekillerin genellikle daha küçük ölçekli (mikro karst) kaldığı ve yer şekillerinin daha dayanıksız (kısa ömürlü) olduğu gözlenmektedir.

Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin yer şekillerinin oluşumunda karstlaşma süreci; litolojik yapı, iklim ve yer şekillerinin etkileşimiyle önemli bir rol oynar. Özellikle kimyasal tortul kayaçların yaygın olduğu sahalarda farklı boyutlarda aşınım ve birikim şekilleri meydana gelmiştir.

Buna göre, Türkiye'deki karstik şekiller ve bu şekillerin dağılışları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Doğadaki bazı kayaçlar su ile temas ettiğinde kimyasal olarak kolayca çözünebilme özelliğine sahiptir. Bu erime süreci sonucunda arazi yüzeyinde lapyalar (küçük kaya oyukları), dolinler (erime çanakları) ve obruklar (çökmüş derin kuyular) gibi aşınım şekilleri meydana gelir. Aynı zamanda, yer altı sularının içindeki eriyik minerallerin çökelmesiyle mağaralarda sarkıt ve dikit gibi birikim şekilleri oluşur.

Temel özellikleri ve oluşum biçimleri verilen bu karstik şekillerin Türkiye'deki dağılışı dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de karstik yer şekillerinin oluşum süreci ve morfolojik özellikleri üzerinde kayaçların kimyasal çözünme hızı belirleyici bir faktördür. Batı Toroslar'da kireç taşı (kalker) üzerinde gelişen karstik şekiller çok daha büyük boyutlara (polye, geniş obruklar vb.) ulaşabilirken; Sivas, Erzincan ve Çankırı çevresinde alçı taşı (jips) üzerinde oluşan şekillerin genellikle daha küçük boyutlu olduğu ve yer şekillerinin çok daha kısa sürede morfolojik değişikliğe uğradığı gözlemlenmektedir.

Sivas ve çevresindeki karstik şekillerin Akdeniz'deki örneklere göre daha küçük boyutlu ve değişken olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de kalker (kireç taşı), jips (alçı taşı) ve kaya tuzu gibi suda kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlarda suların kimyasal etkisiyle karstik topoğrafya gelişmiştir. Bu arazilerin en geniş yer kapladığı alanlar Toros Dağları kuşağı ile Teke ve Taşeli platoları (kalker araziler) olmakla birlikte, İç Anadolu'da Sivas ve Çankırı çevresinde (jips ve kaya tuzu) de karstik aşınım ve birikim şekillerine rastlanmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen yer şekli, yaygın olarak görüldüğü litolojik alan ve oluşum türü eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de karstlaşma süreci sadece kireç taşları (kalker) üzerinde değil, aynı zamanda alçı taşı (jips) ve kaya tuzu gibi kimyasal tortul kayaçlar üzerinde de gerçekleşmektedir. Kayaçların kimyasal yapısındaki farklılıklar, karstik şekillerin oluşum hızını, dayanıklılığını ve bölgesel dağılımını doğrudan etkilemektedir.

Buna göre, kayaçların çözünme özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki yörelerin hangisinde karstik şekillerin kireç taşı arazilerine oranla daha hızlı oluşması ancak kayaç direncinin düşüklüğü nedeniyle bu şekillerin daha dayanıksız ve kısa ömürlü olması beklenir?

Türkiye'de karstik arazilerde yer altı sularının içindeki kalsiyum karbonatın ($CaCO_3$) suyun buharlaşması veya basıncın azalmasıyla yüzeyde çökelmesi sonucu oluşan, basamaklı yapıdaki birikim şekli aşağıdakilerden hangisidir?