Türkiye'de karstlaşma süreci sadece kireç taşları (kalker) üzerinde değil, aynı zamanda alçı taşı (jips) ve kaya tuzu gibi kimyasal tortul kayaçlar üzerinde de gerçekleşmektedir. Kayaçların kimyasal yapısındaki farklılıklar, karstik şekillerin oluşum hızını, dayanıklılığını ve bölgesel dağılımını doğrudan etkilemektedir.
Buna göre, kayaçların çözünme özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki yörelerin hangisinde karstik şekillerin kireç taşı arazilerine oranla daha hızlı oluşması ancak kayaç direncinin düşüklüğü nedeniyle bu şekillerin daha dayanıksız ve kısa ömürlü olması beklenir?
- ATeke Platosu
- BTaşeli Platosu
- Sivas - Erzincan çevresiCevap
- DObruk Platosu
- EMenteşe Yöresi
Cevap
Sivas - Erzincan çevresi yöresi, alçı taşı (jips) karstının yaygınlığı nedeniyle karstik şekillerin en hızlı ama en dayanıksız oluştuğu bölgedir.
Sivas ve Erzincan çevresinde yaygın olan jips (alçı taşı) tabakaları, kimyasal olarak kireç taşına göre suya karşı çok daha hassastır. Bu durum, lapya ve dolin gibi şekillerin kireç taşına göre çok daha kısa sürede (bazen birkaç yılda) oluşmasına, ancak malzemenin yumuşaklığı nedeniyle bu şekillerin dış kuvvetlerle hızla bozulmasına neden olur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Jips (Alçı Taşı) Karstı ve Kalker Karstı Farkı
İpuçları
1
Karstik kayaçlar sadece Akdeniz'deki kireç taşlarından ibaret değildir; İç Anadolu'da daha 'eriyebilir' başka bir kayaç türü vardır.
2
Alçı taşı (jips) karstının Türkiye'deki en yaygın olduğu illeri (Sivas gibi) düşünün.
3
Jips, kalkere göre suyla temas ettiğinde saniyeler içinde çözünmeye başlayabilir; bu da oluşum hızını artırırken yapının sağlamlığını azaltır.
Daha Fazla Pratik
Jips karstı ve kalker karstının tarımsal verimlilik (terra rossa oluşumu) üzerindeki farklarını inceleyebilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Kayaçların kimyasal formüllerini hatırlamak çözünme hızını anlamaya yardımcı olabilir: Kireç taşı () daha stabil bir bağ yapısına sahipken, Jips () suyla daha hızlı etkileşime girer.
Tahmini Süre:1m 40s