Examkin

Soru

Zorluk: OrtaKarstik Şekiller

Türkiye'de kalker (kireç taşı), jips (alçı taşı) ve kaya tuzu gibi suda kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlarda suların kimyasal etkisiyle karstik topoğrafya gelişmiştir. Bu arazilerin en geniş yer kapladığı alanlar Toros Dağları kuşağı ile Teke ve Taşeli platoları (kalker araziler) olmakla birlikte, İç Anadolu'da Sivas ve Çankırı çevresinde (jips ve kaya tuzu) de karstik aşınım ve birikim şekillerine rastlanmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen yer şekli, yaygın olarak görüldüğü litolojik alan ve oluşum türü eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

  1. A
    Lapya — Teke ve Taşeli Platoları (Kalker) — Karstik aşınım şekli
  2. B
    Dolin ve Uvala — Sivas ve Çankırı çevresi (Jips ve Kaya tuzu) — Karstik aşınım şekli
  3. Sirk çanakları — Toros Dağları'nın yüksek kesimleri (Kalker) — Karstik aşınım şekliCevap
  4. D
    Sarkıt ve Dikit — Toros Dağları'ndaki mağaralar (Kalker) — Karstik birikim şekli
  5. E
    Traverten basamakları — Denizli ve çevresi (Kalkerli sıcak sular) — Karstik birikim şekli

Cevap

Sirk çanaklarının Toros Dağları'nın yüksek kesimlerinde görülmesine rağmen karstik bir aşınım şekli değil, buzul aşınım şekli olduğunu belirten seçenektir.
Sirk çanakları, kalıcı karların ve buzulların dağların yüksek kesimlerini aşındırmasıyla oluşan çukurluklardır. Toros Dağları'nın yüksek kesimlerinde (örneğin Aladağlar, Bolkarlar) sirk göllerine rastlanması, bu alanın kalkerli yapısıyla değil, yüksekliğe bağlı iklim özellikleriyle (buzullaşma) ilgilidir. Dolayısıyla sirk çanakları karstik bir aşınım şekli değil, buzul aşınım şeklidir. Bu nedenle verilen eşleştirme yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Öncülde verilen aşınım ve birikim şekillerinin oluşum mekanizmalarını değerlendirmek.
Karstik şekillerin suların kayaları eritmesi (aşınım) veya içindeki minerallerin tortulanması (birikim) ile oluştuğu tespit edilir.
Seçeneklerdeki yer şekillerinin doğru sınıflandırılabilmesi için temel oluşum prensiplerini hatırlamak gereklidir.
2
Seçeneklerdeki yer şekillerini dış kuvvetlere (karstik, buzul, akarsu vb.) göre sınıflandırmak.
Lapya, dolin, uvala, sarkıt, dikit ve travertenin karstik kökenli olduğu; sirk çanağının ise buzullara ait olduğu belirlenir.
Farklı dış kuvvetlere ait şekilleri ayırt ederek yanlış eşleştirmeyi bulmak için.
3
Toros Dağları'nın litolojik (kalker) ve iklimsel (yükseklerde buzullaşma) özelliklerini sentezlemek.
Toroslarda kalker arazi yaygın olsa da, 2500 metreden yüksek kesimlerde iklim nedeniyle buzul aşınım şekillerinin (sirk) oluştuğu sonucuna varılır.
Aynı dağ sırası üzerinde farklı dış kuvvetlerin etkili olabileceğini doğrulamak için.

Anahtar Kavram

Karstik yer şekillerinin aşınım ve birikim olarak sınıflandırılması ve bunların buzul yer şekilleri (sirk çanağı vb.) gibi farklı dış kuvvetlerle karıştırılmaması.

İpuçları

1
Karstik şekiller suların kayaları eritmesi (aşınım) veya suların içindeki minerallerin çökelmesi (birikim) ile meydana gelir.
2
Seçeneklerdeki yer şekillerinden dördü suların kimyasal etkisiyle oluşurken, biri dağların yüksek kesimlerinde buz kütlelerinin etkisiyle oluşur.
3
Bir yer şeklinin Toros Dağları'nda bulunması onun kesinlikle karstik olduğunu göstermez; 'sirk' adı verilen yapılar buzullara ait aşınım yataklarıdır.

Daha Fazla Pratik

Karstik birikim ve aşınım şekillerini listelediğiniz bir tablo oluşturarak Türkiye haritası üzerindeki dağılışlarını incelemeniz konuyu pekiştirecektir.

Alternatif Yöntem

Yer şekillerini oluşturan dış kuvvetlere (akarsu, rüzgar, buzul, dalga, karstik) göre gruplandırma yapmak çözümü hızlandırır. Sirk, hörgüç kaya ve moren buzullara aittir.
Tahmini Süre:1m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Karstik Şekiller

Bu konudan daha fazla soru