Ekonomi Alanında Yapılan İnkılaplar

Atatürk döneminde, 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın olumsuz etkilerini azaltmak ve özel sermayenin yetersiz kaldığı alanlarda büyük sanayi yatırımlarını devlet eliyle gerçekleştirmek amacıyla 1933 yılında 'Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı' hazırlanmıştır. Bu plan kapsamında açılan fabrikaların işletilmesini sağlamak ve sanayi yatırımlarının finansmanını yürütmek amacıyla kurulan temel kurum aşağıdakilerden hangisidir?

$1923$ yılında toplanan İzmir İktisat Kongresi'nde kabul edilen Misak-ı İktisadi (Ekonomi Yemini), yeni Türk devletinin ekonomik kalkınma rotasını "Milli Ekonomi" ve "Tam Bağımsızlık" ilkeleri çerçevesinde çizmiştir. Ancak bu belgelerde, ekonomik bağımsızlığın yabancı sermayeye tamamen kapı kapatmak anlamına gelmediği de vurgulanmıştır.

Buna göre Misak-ı İktisadi'de, yabancı sermayenin Türkiye'de yatırım yapabilmesi için öngörülen temel şart aşağıdakilerden hangisidir?

$1927$ yılında çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu’ndan beklenen sonucun alınamaması, özel teşebbüsün elinde yeterli sermaye birikiminin olmaması ve $1929$ Dünya Ekonomik Bunalımı’nın olumsuz etkileri, Türkiye’yi $1930$’lu yıllardan itibaren planlı bir ekonomi modeline yöneltmiştir. Bu bilgiler doğrultusunda, aşağıdakilerden hangisi $1930$-$1939$ yılları arasında uygulanan devletçi ekonomi politikasının doğrudan bir yansıması veya sonucu olarak gösterilemez?

Cumhuriyetin ilk yıllarında özel teşebbüsü destekleyen politikalara rağmen sermaye birikiminin yetersiz olması ve $1929$ Dünya Ekonomik Bunalımı'nın etkileri, Türkiye'yi $1930$'lu yıllarda "Devletçilik" ilkesini aktif olarak uygulamaya sevk etmiştir.

Bu süreçte, Türkiye'nin planlı ekonomi dönemine geçişini başlatan ve devlet eliyle büyük sanayi tesislerinin kurulmasını öngören temel uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürk, "Demiryolları bir ülkeyi uygarlaştıran, refaha kavuşturun en önemli araçtır." diyerek ulaşım altyapısına büyük önem vermiştir. Bu doğrultuda Cumhuriyet’in ilk yıllarında "demir ağlarla ördük ana yurdu dört baştan" marşına da konu olan yoğun bir demiryolu inşası ve millileştirme süreci başlatılmıştır.

Aşağıdakilerden hangisinin bu dönemde izlenen demiryolu politikasının temel amaçlarından biri olduğu savunulamaz?

Atatürk döneminde 1923-1929 yılları arasında özel teşebbüse dayalı liberal bir ekonomi modeli izlenmiş; ancak beklenen kalkınmanın tam olarak sağlanamaması ve dış etkenler sonucunda 1930’lu yıllardan itibaren "Devletçilik" ilkesi doğrultusunda planlı ekonomi dönemine geçilmiştir.

Aşağıdakilerden hangisi, 1930’lu yıllarda Türkiye’nin devletçi bir ekonomi politikasına yönelmesinin temel nedenleri arasında gösterilemez?

$1923$ yılında imzalanan Lozan Barış Antlaşması'na ekli ticaret sözleşmesiyle Türkiye, gümrük tarifelerini $1916$ yılındaki seviyede tutmayı ve $1929$ yılına kadar değiştirmemeyi kabul etmiştir. Bu kısıtlayıcı sürenin dolmasının ardından $1929$ yılında yeni bir "Gümrük Tarife Kanunu" çıkarılarak gümrük vergileri önemli oranda yükseltilmiştir.

Türkiye'nin $1929$ yılında gümrük vergilerini yükselterek izlediği bu politikanın öncelikli amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürk döneminde milli ekonomi politikalarının bir parçası olarak yer altı kaynaklarının bilimsel yöntemlerle araştırılması ve bu kaynakların sanayiye kazandırılması hedeflenmiştir. Bu amaçla $1935$ yılında maden yataklarını tespit etmek ve bu madenleri işletmek için gerekli sermayeyi sağlamak üzere iki önemli kurum kurulmuştur.

Buna göre, $1935$ yılında kurulan bu kurumlar aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Osmanlı Devleti döneminde para basma ve piyasadaki para arzını kontrol etme imtiyazı, İngiliz ve Fransız sermayeli olan Osmanlı Bankası'na (Bank-ı Osmanî-i Şahane) verilmişti. Yeni Türk Devleti'nde ise tam ekonomik bağımsızlığın sağlanabilmesi için para politikasının milli bir merkezden yönetilmesi kararlaştırılmış ve 1930 yılında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kurulmuştur.

Buna göre, Merkez Bankası'nın kurulmasıyla ulaşılmak istenen temel hedef aşağıdakilerden hangisidir?

$1925$ yılında çıkarılan bir kanunla, Osmanlı Devleti'nden devralınan ve bütçe gelirlerinin yaklaşık $\%40$ gibi önemli bir kısmını oluşturan Aşar (Öşür) vergisi kaldırılmıştır. Devletin bu denli büyük bir mali kaynaktan vazgeçmesi, yeni Cumhuriyet yönetiminin öncelikleri hakkında önemli bir ipucu vermektedir.

Buna göre, Aşar vergisinin kaldırılmasıyla ulaşılmak istenen temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

Cumhuriyet’in ilk yıllarında, yeni Türk devletinin ekonomik bağımsızlık hedeflerini belirlemek ve milli bir ekonomi modeli oluşturmak amacıyla 1923 yılında toplanan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Yeni Türk Devleti’nin ekonomik bağımsızlık ve milli egemenlik hedefleri doğrultusunda $1$ Temmuz $1926$ tarihinde kabul edilen Kabotaj Kanunu ile Türk karasularında yolcu ve yük taşıma hakkı yalnızca Türk gemilerine ve Türk vatandaşlarına tanınmıştır. Bu düzenlemenin temel amacı ve doğrudan ilgili olduğu Atatürk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

$1929$ yılında başlayan Dünya Ekonomik Bunalımı'nın Türkiye üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirmek, yerli üretimi teşvik etmek ve toplumu israftan kaçınarak tasarrufa yönlendirmek amacıyla aynı yılın sonunda "Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti" kurulmuştur.

TBMM Başkanı Kazım Özalp'in başkanlığında faaliyet gösteren bu cemiyetin temel görev ve çalışma alanları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisinin bu kapsamda gerçekleştirildiği söylenemez?

Cumhuriyet'in ilk yıllarında milli bir ekonomi modeli oluşturmak ve toplumsal refahı artırmak amacıyla çeşitli alanlarda düzenlemeler yapılmıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi ekonomi alanında yapılan inkılaplardan biri değildir?

Cumhuriyet’in ilk yıllarında milli ekonomiyi güçlendirmek adına tarım, ticaret ve sanayi gibi pek çok alanda köklü düzenlemelere gidilmiştir. Bu kapsamda, özel teşebbüsün sanayi yatırımlarına katılımını artırmak, yerli üretimi teşvik etmek ve yatırımcılara vergi muafiyeti ile ucuz arazi gibi imkânlar sunmak amacıyla 1927 yılında yürürlüğe giren yasal düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

$1923$ yılında imzalanan Lozan Barış Antlaşması ile kapitülasyonların kaldırılması Türk ekonomisi için büyük bir dönüm noktası olmuştur. Ancak denizlerdeki ekonomik egemenliğin tam anlamıyla sağlanması, $1$ Temmuz $1926$ tarihinde yürürlüğe giren Kabotaj Kanunu ile mümkün olabilmiştir.

Bu düzenleme ile Türk karasularında yolcu ve yük taşıma hakkının yalnızca Türk gemilerine ve vatandaşlarına tanınmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

$1924$ yılında Mustafa Kemal Atatürk'ün talimatıyla kurulan ve Cumhuriyet döneminin ilk milli bankası olma özelliğini taşıyan Türkiye İş Bankası'nın temel kuruluş amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürk Dönemi ekonomi politikalarında $1930$ yılı bir dönüm noktası olarak kabul edilir. Bu tarihten itibaren "Devletçilik" ilkesi doğrultusunda devlet, ekonomiye bizzat yatırımcı olarak katılan ve büyük sanayi hamlelerini gerçekleştiren temel aktör haline gelmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'yi $1930$'lu yıllardan itibaren "Devletçilik" modeline yönelten gerekçelerden biri değildir?

$1923$ yılında toplanan İzmir İktisat Kongresi'nde "Milli Ekonomi" ilkeleri benimsenmiş ve yerli sanayinin dış rekabete karşı korunması gerektiği vurgulanmıştır. Ancak Cumhuriyet’in ilanından $1929$ yılına kadar geçen süreçte, yerli üreticileri korumaya yönelik gümrük tarifelerinin artırılması ve korumacı bir ticaret politikasının tam anlamıyla uygulanması noktasında hukuki bir engel ile karşılaşılmıştır.

Bu durumun temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Lozan Barış Antlaşması’na eklenen Ticaret Sözleşmesi gereğince Türkiye; beş yıl süreyle ($1929$ yılına kadar) gümrük tarifelerini yükseltmeme ve Osmanlı dönemindeki düşük gümrük oranlarını uygulama taahhüdünde bulunmuştur.

Bu durumun Atatürk Dönemi’nde gerçekleştirilen aşağıdaki ekonomik girişimlerden hangisinin başarısını $1929$ yılına kadar doğrudan ve olumsuz etkilediği savunulabilir?