İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

Uygur Devleti, Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini benimseyerek yerleşik hayata geçmiş ve bu durum Türk toplum yapısında, sanatında ve ekonomisinde köklü değişimlere yol açmıştır. Aşağıdakilerden hangisi, Uygurların bu yeni yaşam tarzı doğrultusunda gerçekleştirdikleri faaliyetlerden biridir?

II. Göktürk Devleti'nin kuruluş ve yükseliş sürecinde Türk milli kimliğinin korunması öncelikli bir devlet politikası haline getirilmiştir. Bu doğrultuda Vezir Tonyukuk, Bilge Kağan'ın şehirlerin etrafına sur çekme ve Budizm ile Taoizm gibi dinleri kabul etme önerilerine şiddetle karşı çıkmıştır.

Buna göre, Vezir Tonyukuk'un bu tutumunun temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

552 yılında Avar hakimiyetine son vererek Ötüken merkezli kurulan I. Göktürk Devleti, Türk adını resmi bir devlet ismi olarak kullanan ilk devlettir. Bu devlette yönetim işlerini kolaylaştırmak amacıyla "İkili Teşkilat" sistemi uygulanmış; kurucu hükümdar Bumin Kağan devletin doğu (merkez) kanadını yönetirken, batı kanadının yönetimini kardeşine bırakmıştır.

Buna göre, I. Göktürk Devleti'nin batı kanadını "Yabgu" unvanıyla yöneten hanedan üyesi aşağıdakilerden hangisidir?

I. Göktürk Devleti'nde 'ikili teşkilat' yapısı gereği devletin Batı kanadını yöneten İstemi Yabgu, İpek Yolu ticaretini denetim altına almak amacıyla dönemine göre oldukça ileri düzeyde bir 'konjonktürel diplomasi' izlemiştir. Bu doğrultuda, Sâsânîlerin Türk tüccarlara yönelik kısıtlamalarını aşmak için Bizans İmparatorluğu'na elçi heyeti göndererek tarihteki ilk Türk-Bizans ittifakının temellerini atmıştır.

Bu diplomatik hamlenin nedenleri ve tarihsel süreçteki sonuçları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu ittifakın bir sonucu veya özelliği olarak söylenemez?

Orta Asya’nın tarih öncesi devirlerine ışık tutan kültür merkezleri, bölgedeki toplumsal ve teknolojik gelişimin evrelerini yansıtmaktadır. Bu merkezler içerisinde; Yenisey Irmağı kıyısında gelişen, demir madeninin ilk kez işlendiği ve dört tekerlekli araba kalıntılarına rastlandığı tespit edilen kültür bölgesi aşağıdakilerden hangisidir?

İslamiyet öncesi Türk tarihinde Uygurlar, Maniheizm ve Budizm gibi inanç sistemlerini benimseyerek göçebe bozkır kültüründen yerleşik kent kültürüne geçişin öncüsü olmuşlardır. Bu köklü değişim, sadece dini bir dönüşümle sınırlı kalmamış; Türk toplum yapısında hukuki ilişkilerden sanatsal üretimlere kadar pek çok kurumsal yeniliği beraberinde getirmiştir. Buna göre, Uygurların yerleşik yaşama geçişiyle birlikte Türk kültür ve medeniyetine kazandırdığı, kendinden önceki Türk devletlerinde görülmeyen temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

$I.$ Göktürk Devleti'nin kuruluş sürecinde Bumin Kağan'ın Avar (Juan-Juan) hakanına yaptığı evlilik teklifinin 'Siz benim demirci kölelerimsiniz, bu cüreti nereden buluyorsunuz?' şeklinde sertçe reddedilmesi, Göktürklerin bağımsızlık mücadelesini tetiklemiştir. $552$ yılında kurulan bu devlet, Türk adını ilk kez resmi bir siyasi kimlik olarak kullanmış; İstemi Yabgu döneminde ise İpek Yolu ticaretine egemen olmak amacıyla Sasanilerle ittifak kurarak Ak Hun Devleti'ne son vermiştir.

Bu bilgiler ve $I.$ Göktürk Devleti'nin genel özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Asya Hun Devleti'nde Mete Han tarafından temelleri atılan "Onlu Sistem", sadece ordunun hiyerarşik bir düzene kavuşmasını sağlamamış, aynı zamanda "Boylar Federasyonu"ndan "Merkeziyetçi İmparatorluk" yapısına geçişte anahtar bir rol oynamıştır. Geleneksel yapıda boy beyleri, kendi kabileleri üzerinde doğrudan askeri ve siyasi bir güce sahipken; Mete Han bu yapıyı kökten değiştirecek bir düzenleme getirmiştir.

Buna göre, onlu sistemin aşağıdaki uygulama biçimlerinden hangisi, boy asabiyetinin (kabile bağlılığının) devletin merkezi otoritesini zayıflatmasını engelleme amacına doğrudan hizmet etmiştir?

Avrupa Hun Devleti'nin dış politikası Attila döneminde stratejik bir değişikliğe uğramıştır. Önce Doğu Roma (Bizans) üzerine seferler düzenleyerek bu imparatorluğu Margos ve Anatolius antlaşmalarıyla vergiye bağlayan Attila, ardından Batı Roma'yı etkisiz hale getirmeyi amaçlamıştır. Bu hedef doğrultusunda $451$ yılında Roma ordusuyla karşı karşıya gelinen ve her iki tarafın da kesin bir üstünlük sağlayamadığı büyük meydan muharebesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uygurların Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini benimsemesiyle birlikte Türk tarihinde sosyo-kültürel bir dönüm noktası yaşanmıştır. Bu yeni inanç sistemi; hayvansal gıdaların tüketilmesinin yasaklanması, savaşçılık özelliklerinin zayıflaması, kağıt ve matbaanın kullanılarak kütüphanelerin kurulması gibi köklü değişimleri beraberinde getirmiştir.

Buna göre, Maniheizm'in kabulüyle Uygur toplumunda meydana gelen değişimler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisinin bu süreçte bir 'süreklilik' gösterdiği ve önceki Türk devletlerindeki temel yapısını koruduğu söylenebilir?

Aşağıdaki tabloda Uygur Devleti döneminde görülen temel değişimler ve bu değişimlerin yansıdığı alanlar verilmiştir:

Tablodaki veriler bir bütün olarak değerlendirildiğinde Uygurlar hakkında ulaşılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Firdevsi'nin Şehname adlı eserinde 'Afrasiyab' adıyla geçen hükümdarları Alper Tunga ve maden işlemedeki ustalıkları nedeniyle 'Bozkırın Kuyumcuları' olarak tanınan Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya’da yapılan arkeolojik kazılarda, Yenisey Irmağı çevresinde gelişen, bölgede demir madeninin ilk kez işlendiği ve dört tekerlekli atlı arabaların kullanıldığı tespit edilen kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Bögü Kağan döneminde Maniheizm'in resmi din olarak kabul edilmesiyle birlikte Uygur toplumunda sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda büyük bir değişim süreci başlamıştır. Ancak bu radikal değişimlere rağmen, devletin bazı temel yönetim prensipleri eski Türk gelenekleriyle paralellik göstermeye devam etmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygurların yerleşik hayata geçişinin veya yeni dinî inançlarının bir getirisi olmayıp, Hun ve Göktürklerden tevarüs edilen geleneksel devlet anlayışının sürdürüldüğünün bir göstergesidir?

Yaklaşık $50$ yıl süren 'Matem Yılları' (Esaret Devri) sonrası Kutluk Kağan önderliğinde, Vezir Tonyukuk’un askeri ve idari dehasıyla kurulan II. Göktürk Devleti'nin Türk tarihi açısından en özgün ve I. Göktürk Devleti'nden ayrılan temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Çin esaretinde geçen $50$ yıllık fetret döneminin ardından Türk boylarını "İlteriş" unvanıyla birleştiren Kutluk Kağan’ın en büyük yardımcısı olan, hem askeri hem de idari dehasıyla devletin yeniden teşkilatlanmasında kilit rol oynayan ve tarihçiler tarafından "Türklerin Bismarck’ı" olarak nitelendirilen devlet adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Uygurlar, Maniheizm'i benimseyerek yerleşik hayata geçmeleriyle Türk tarihinde sosyal, ekonomik ve kültürel açıdan bir 'kırılma noktası' oluşturmuşlardır. Ancak bu köklü dönüşüm süreci, devletin temel yönetim paradigmasının ve kadim Türk devlet geleneğinin bazı unsurlarının tamamen terk edildiği anlamına gelmemektedir.

Buna göre, Uygur Devleti'nde görülen aşağıdaki uygulamalardan hangisi, Maniheizm'in veya yerleşik hayata geçişin bir sonucu olmayıp, eski Türk devlet geleneğinin (Asya Hun ve Göktürk) kesintisiz bir şekilde devam ettiğini kanıtlamaktadır?

Roma İmparatorluğu'nun $375$ yılındaki büyük göç dalgalarını durduramaması, sınır boylarındaki savunma hatlarının çökmesine ve eyaletlerdeki yerel soyluların kendi güvenliklerini sağlama mecburiyetine yol açmıştır. Merkezi otoritenin korumasından mahrum kalan halkın, can ve mal güvenliğini sağlamak amacıyla bu yerel güç odaklarının (senyörlerin) himayesine girmesiyle Avrupa'nın sosyal ve siyasi yapısı köklü bir değişim geçirmiştir. Bu parçada bahsedilen ve Kavimler Göçü'nün ardından Avrupa'da merkezi krallıkların zayıflamasıyla Orta Çağ boyunca etkili olan siyasi düzen aşağıdakilerden hangisidir?

Hunların $375$ yılından itibaren başlattığı batı yönlü hareketlilik, Avrupa'da feodalite gibi yeni kurumların doğmasına ve Roma İmparatorluğu'nun sarsılmasına yol açarken; bölgede kurulan Avrupa Hun Devleti de dönemin en etkili siyasi gücü haline gelmiştir. Bu tarihsel kesitte yaşanan gelişmeler ve kurulan siyasi yapılar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudan Avrupa Hun Devleti'nin siyasi faaliyetleri ve bölgedeki etkileri arasında gösterilebilir?

Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini benimseyerek yerleşik hayata geçen Uygurlar; kâğıt ve matbaayı kullanmış, şehirler kurarak kalıcı eserler bırakmışlardır. Bu köklü değişim, Türk sanat anlayışında da daha önce görülmeyen yeni uygulamaların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygurların yerleşik yaşam tarzına bağlı olarak Türk sanatına kazandırdığı bir unsurdur?