İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

II. Göktürk (Kutluk) Devleti dönemine ait olan Orhun Abideleri'nde yer alan; "Aç milleti doyurdum, çıplak milleti giydirdim; fakir milleti zengin kıldım, az milleti çok kıldım." şeklindeki ifadeler, İslamiyet öncesi Türk devlet yönetimindeki aşağıdaki anlayışlardan hangisinin bir göstergesidir?

M.S. V. yüzyılın ilk yarısında Orta Avrupa'da siyasi bir güç merkezi haline gelen Hun Türkleri, Roma dünyası ile ilişkilerini farklı stratejik temeller üzerine oturtmuştur. Uldız ve Rua dönemlerinde Batı Roma ile iyi ilişkiler kurularak Doğu Roma (Bizans) üzerinde baskı kurma politikası izlenmişse de, Attila döneminde bu strateji değişmiş ve her iki Roma İmparatorluğu da Hunların hedefi haline gelmiştir.

Attila döneminde Bizans ile imzalanan Margus (434) ve Anatolius (447) antlaşmalarının genel hükümleri ve sonuçları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu antlaşmaların ortak özelliklerinden biri değildir?

Uygur Devleti'nde Maniheizm'in kabulüyle başlayan yerleşik yaşam süreci, Türk toplum yapısında sadece dinî bir değişim değil, aynı zamanda çok boyutlu bir transformasyona yol açmıştır.

Buna göre;
I. Ticari ve mülkiyet ilişkilerinin yazılı sözleşmelere bağlanması,
II. Sanat eserlerinde taşınabilir formlar yerine 'fresk' ve 'stupa' gibi kalıcı unsurların ön plana çıkması,
III. Maniheizm'in et yemeyi yasaklamasıyla hayvancılığın yerini sulu tarım ve bahçecilik faaliyetlerinin alması

yukarıdakilerden hangileri Uygurların yerleşik yaşama geçmelerinin Türk sosyal ve ekonomik hayatındaki doğrudan yansımaları arasındadır?

Kavimler Göçü'nün tetiklediği demografik ve siyasi dönüşüm, Avrupa Hun Devleti'nin stratejik hamleleriyle birleşerek antik dünyanın sonunu hazırlamıştır. Hun liderlerinin izlediği politikalar, Roma dünyasının hem askeri doktrinini hem de diplomatik dengelerini sarsarak Avrupa'nın yeni bir sosyo-politik yapıya evrilmesine neden olmuştur.

Buna göre, Kavimler Göçü ve Avrupa Hun Devleti ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi tarihsel açıdan doğrudur?

Asya Hun Devleti'nin zayıflama sürecinde ($MÖ$ I. yüzyıl) Kağan Hohanyeh'in ekonomik buhranı aşmak ve halkın geçimini sağlamak amacıyla Çin himayesine (vassallık) girmeyi teklif etmesi, kardeşi Çiçi tarafından "ataların töresine aykırılık" ve "bağımsızlık onurundan ödün verme" olarak sert bir şekilde reddedilmiştir.

Türk siyasi tarihinin ilk büyük "istiklal-himaye" tartışması olarak kabul edilen bu gelişme, Türk devlet geleneğiyle ilgili aşağıdaki temel yargılardan hangisini doğrudan desteklemektedir?

$630$-$681$ yılları arasında Çin egemenliğinde geçen 'Esaret Devri'nden sonra Türk boylarını 'İl' (devlet) ve 'Töre' (yasa) etrafında yeniden birleştiren Kutluk Kağan'ın, bu istiklal mücadelesini başarıya ulaştıran stratejik hamlelerinin arkasındaki isim 'Türklerin Bismarck’ı' olarak da bilinmektedir. Orhun Abideleri'nde kendi adına dikilen yazıtta bu süreci bizzat anlatan ve II. Göktürk Devleti'nin 'Apa Tarkan'lık görevini üstlenen bu tarihi şahsiyet aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya’nın tarih öncesi devirlerine ait arkeolojik araştırmalar, bölgedeki toplulukların coğrafi koşullara göre farklı yaşam modelleri geliştirdiğini göstermektedir. Bu bağlamda; Amu Derya (Ceyhun) deltası yakınlarında ortaya çıkarılan, geçimlerini büyük ölçüde avcılık ve balıkçılıkla sağlayan ve yerleşik yaşamın bir kanıtı olarak kamıştan barınaklar inşa eden kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Asya Hun Devleti (Büyük Hun Devleti) döneminde, devletin idari merkezi olmasının yanı sıra Türk boyları arasında siyasi birliğin ve egemenliğin sembolü sayılan, kaynaklarda "Türk memleketlerinin yüreği" veya "Toprak Ana" ifadeleriyle anılan kutsal yerleşim merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya tarih öncesi devirlerine ait kültür merkezleri üzerine yapılan araştırmalarda; bozkır hayatının teknolojik değişimini yansıtan Yenisey çevresindeki buluntular dikkat çekicidir. Afanesyevo ve Andronovo kültürlerinin birikimi üzerine inşa edilen, bölgede demir madenini ilk kez işleyerek bozkır savaşçılığında ve taşımacılığında bir dönüm noktası kabul edilen dört tekerlekli kağnıları kullanan kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

$II.$ Göktürk ($Kutluk$) Devleti’nin en önemli devlet adamlarından biri olan Vezir Tonyukuk; Türklerin Çin sınırına yerleşmesine, şehirlerin etrafına surlar örülmesine, Budizm ve Maniheizm gibi dinlerin benimsenmesine karşı çıkmıştır. Bu unsurların Türklerin savaşçı özelliklerini körelteceğini ve kalabalık Çin nüfusu içinde asimile olmalarına yol açacağını savunmuştur. Vezir Tonyukuk'un bu tutumu, aşağıdaki amaçlardan hangisine yöneliktir?

Asya Hun Devleti'nin en parlak dönemini yaşatan Mete Han, Çin'i askeri açıdan tam bir üstünlükle mağlup etmesine ve vergiye bağlamasına rağmen, bu ülkeyi topraklarına katıp Türk boylarını oraya yerleştirmekten kaçınmıştır.

Mete Han'ın bu stratejik tercihiyle aşağıdakilerden hangisini doğrudan amaçladığı savunulabilir?

Asya Hun Devleti'nde devlet işlerinin karara bağlandığı Kurultay; yılın ilk aylarında, yaz mevsiminde ve sonbaharda olmak üzere yılda $3$ kez toplanırdı. Bu toplantılarda dini törenler düzenlenir, hayvan sayıları kontrol edilir ve ordunun genel durumu gözden geçirilirdi.

Buna göre, Kurultay toplantılarının içeriği ve işleyişi dikkate alındığında Asya Hun Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

İslamiyet öncesi Türk tarihinin yaşandığı ve Türklerin ana yurdu olarak kabul edilen Orta Asya coğrafyasının batı sınırını oluşturan doğal engel aşağıdakilerden hangisidir?

İslamiyet Öncesi Türk tarihinde yerleşik hayata geçişin öncüsü olan Uygurlar, Maniheizm dinini benimsemeleriyle birlikte mimari, hukuk ve sanat anlayışlarında köklü değişiklikler yapmışlardır. Bu dönemde matbaayı kullanmaları ve kâğıt üretmeleri, Türk kültür hayatında kalıcı eserlerin ve yazılı belgelerin artmasını sağlamıştır. Bu bilgilere göre, Uygurların yerleşik yaşam tarzına geçmeleriyle birlikte geliştirdikleri aşağıdaki özelliklerden hangisinin, kendilerinden önceki Asya Hun ve Göktürk devletlerinde görülmesi beklenemez?

630 yılında I. Göktürk Devleti'nin yıkılmasıyla başlayan "Matem Devri" (Esaret Devri) sürecinde Türk boyları Çin egemenliğine girmiş ve siyasi birlik parçalanmıştır. 682 yılında Kutluk Kağan önderliğinde başlatılan bağımsızlık hareketi sonucunda devlet yeniden kurulduğunda, Kutluk Kağan'a "İlteriş" unvanı verilmiştir.

Orhun Kitabeleri'nde bu sürecin anlatımı ve unvanın etimolojik yapısı dikkate alındığında; "İlteriş" unvanı, Kutluk Kağan'ın aşağıdaki başarılarından hangisini doğrudan ve en kapsamlı şekilde simgelemektedir?

Uygur Devleti'nin Maniheizm dinini benimsemesinin bir sonucu olarak hayvansal gıdaların tüketilmesinin yasaklanması, toplumsal yapıda konar-göçerlikten yerleşik hayata geçişi zorunlu kılmıştır. Bu durum, Türk tarihinde kültürel bir dönüşüme yol açarak daha önce görülmeyen kurumsal yapıların oluşmasını sağlamıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu dönüşümün eğitim ve entelektüel alandaki doğrudan bir kanıtıdır?

Tarihçiler, Asya Hun Devleti'nin 'merkeziyetçi bir imparatorluk' ile 'boylar federasyonu' arasındaki hassas bir dengede durduğunu belirtir. Bozkır kültüründe boyların kendi iç işlerinde bağımsız olma arzusu ve boy beylerinin siyasi ağırlığı, devletin siyasi birliğini ve merkezi otoritesini her zaman tehdit eden bir unsur olmuştur.

Bu yapısal sorunu aşmak ve boyları tek bir siyasi kimlik altında eritebilmek amacıyla Mete Han'ın gerçekleştirdiği en temel hamle aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya’da yapılan arkeolojik araştırmalar sonucunda ortaya çıkarılan, bölgedeki kültür merkezleri içerisinde kronolojik olarak en sonda yer alan, en gelişmiş ve modern kültür evresi olarak kabul edilen merkez aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya'da Tunç Çağı'na ait en parlak dönemleri temsil eden, Altay Dağları'ndan Ural Nehri'ne kadar uzanan oldukça geniş bir coğrafyada etkili olan ve Afanesyevo kültürünün daha gelişmiş bir devamı olarak kabul edilen kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Asya Hun Devleti’nde ülke, yönetim kolaylığı ve Türk hakimiyet anlayışı gereği 'Sol' (Doğu) ve 'Sağ' (Batı) olmak üzere iki ana idari bölgeye ayrılmıştır. Bu bölgelerin başında bulunan ve hanedan üyesi olan 'Bilge Prensler' kendi topraklarında geniş yetkilere sahip olsalar da, yılın belirli dönemlerinde Ötüken’deki merkeze gelerek kurultaylara katılmak, sayımlarda hazır bulunmak ve hükümdara bağlılıklarını sunmak zorundaydılar.

Bu idari düzenleme ve beraberindeki denetim mekanizmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?