İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

Kavimler Göçü'nün tetikleyicisi olan Hunların batı yönündeki hareketi, sadece büyük bir nüfus yer değiştirmesi değil, aynı zamanda Roma İmparatorluğu'nun yüzyıllardır sürdürdüğü 'Limes' (sınır) sisteminin ve idari yapısının kökten sarsılmasına neden olmuştur. Hun baskısıyla yerinden edilen kavimlerin Roma topraklarına kontrolsüz girişi, merkezi otoritenin taşradaki gücünü yitirmesine zemin hazırlamıştır. Bu süreçte Hunların ve beraberindeki kavimlerin yarattığı kaosun, Avrupa'nın siyasi yapısında meydana getirdiği en uzun soluklu ve dönüştürücü sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

I. Göktürk Devleti, 552 yılında Bumin Kağan liderliğinde Avar (Juan-Juan) hakimiyetine son vererek Ötüken merkezli kurulmuştur. Türk adını siyasi bir topluluk ismi olarak kullanan ilk devlet olan Göktürklerde; Bumin Kağan 'İl Kağan' unvanını alırken, kardeşi İstemi Yabgu ise devletin batı topraklarını yönetmekle görevlendirilmiştir.

Bu bilgilere ve I. Göktürk Devleti'nin genel özelliklerine bakıldığında, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

Asya Hun Devleti hükümdarı Mete Han'ın, Tunguzların (Donghu) kendisinden önce atını, sonra eşini istemesine "Kendi malımdır, veririm." diyerek rıza göstermesine rağmen; iki devlet arasındaki çorak bir toprak parçası istendiğinde "Toprak devletin temeli, milletin malıdır; kimseye verilemez." diyerek savaş kararı alması, aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

Orta Asya'da yapılan arkeolojik çalışmalar sonucunda ortaya çıkarılan; Yenisey Irmağı kıyısında gelişim gösteren, demir madeninin bölgede ilk kez işlenip kullanıldığı ve dört tekerlekli araba buluntuları ile tanınan kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Asya Hun Devleti'nde uygulanan "İkili Teşkilat" sistemine göre ülke toprakları yönetim bakımından doğu ve batı şeklinde ikiye ayrılmıştır. Güneşin doğduğu yön olan doğu, kutsal sayılarak "asıl merkez" kabul edilmiş ve hükümdar (Şanyü/Kağan) burada oturmuştur. Batı kanadı ise iç işlerinde serbest olmak üzere hanedan mensubu bir "Yabgu" tarafından yönetilmiştir.

Bu idari yapılanmanın, Türk devlet geleneği içerisindeki işleyişi dikkate alındığında, devletin merkeziyetçi yapısını zayıflatarak parçalanmasına zemin hazırlayan en temel yönü aşağıdakilerden hangisidir?

Uygurlar, Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini benimseyerek Türk tarihinde sosyal, ekonomik ve kültürel açıdan köklü bir dönüşüm süreci başlatmışlardır. Bu süreçte Türklerin geleneksel göçebe yaşam tarzı yerini yerleşik hayata bırakmaya başlamış; tarımsal üretim ve ticaret, hayvancılığın önüne geçmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygurların bu değişim süreciyle birlikte Türk kültür ve devlet geleneğine kazandırdığı yenilikler arasında yer almaz?

Asya Hun Devleti'nde (Büyük Hun Devleti) sosyal hayatı düzenleyen Töre kuralları çerçevesinde, suç işleyenlere verilen hapis cezalarının süresinin genellikle 10 günü aşmadığı görülmektedir. Buna karşın vatana ihanet, ordudan kaçma veya barış zamanı kılıç çekme gibi suçların cezası doğrudan ölümdür.

Asya Hun Devleti'nde hapis cezalarının bu kadar kısa süreli tutulmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya’nın tarih öncesi dönemlerine ait arkeolojik buluntular, bölgedeki medeniyetin gelişimini ve Türk kültürünün kökenlerini anlamada kritik rol oynar. Bu merkezler, belirli kronolojik sıralamalar ve tipolojik özelliklerle tanımlanmıştır.

Buna göre;
I. Orta Asya’nın arkeolojik açıdan tespit edilen en eski (yaklaşık $M.Ö. 4000$) yerleşim tabakasına sahip kültür merkezi olması,
II. Türklerin atalarına ait olduğu bilimsel çevrelerce kabul edilen en eski (yaklaşık $M.Ö. 2500-1700$) kültür bölgesi olması

özellikleri dikkate alındığında, bu merkezler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Uygur Devleti, Maniheizm’i resmi din olarak kabul ettikten sonra toplumsal, ekonomik ve kültürel alanlarda köklü bir değişim yaşamıştır. Ancak bu değişim süreci, devletin temel yönetim anlayışındaki tüm unsurların terk edildiği anlamına gelmemektedir. Buna göre, Uygurlarda görülen aşağıdaki özelliklerden hangisi, Maniheizm'in kabulüne rağmen geleneksel Türk devlet yönetim anlayışının korunduğunu doğrudan kanıtlar?

$I.$ Göktürk Devleti'nin Batı kanadı yöneticisi İstemi Yabgu, İpek Yolu ticaretini denetim altına almak amacıyla önce Sasanilerle iş birliği yaparak Akhun Devleti'ni ortadan kaldırmış, ardından Sasanilerin ipek ticaretini engellemesi üzerine Bizans İmparatorluğu ile diplomatik münasebetler kurarak Sasanilere karşı cephe almıştır.

**İstemi Yabgu'nun bu faaliyetleri, $I.$ Göktürk Devleti'nin dış politikası hakkında aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlar niteliktedir?**

$I.$ Göktürk Devleti'nin yıkılmasıyla başlayan 'Esaret Dönemi' ($630$-$682$), Türk boylarının bağımsızlık arzusunu kırmamış; aksine milli bilincin güçlenmesine zemin hazırlamıştır. Bu sürecin sonunda Kutluk Kağan önderliğinde kurulan $II.$ Göktürk Devleti'nde, hükümdara verilen 'İlteriş' unvanı devletin kuruluş karakterini doğrudan yansıtmaktadır.

Buna göre Kutluk Kağan'ın aşağıdaki faaliyetlerinden hangisi, ona 'İlteriş' unvanının verilmesinin temel nedenidir?

İslamiyet öncesi Türk tarihinde; Karadeniz'in kuzeyi ile Orta Asya arasında geniş bir sahada yaşamış olan, Türk sanatında 'hayvan üslubu'nun temellerini atan ve günümüz Yakut (Saha) Türklerinin ataları olarak kabul edilen ilk Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?

İslamiyet Öncesi Türk Tarihi incelendiğinde; merkezi ve teşkilatlı bir devlet yapısından ziyade boylar konfederasyonu şeklinde yaşayan, tarihte bilinen ilk Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?

Uygurların Maniheizm inancını benimseyerek yerleşik hayata geçmeleriyle birlikte; başkent Ordubalık gibi merkezlerin yüksek surlarla çevrildiği, şehirlerin içerisinde ise saray, kütüphane ve kalıcı tapınaklar gibi büyük ölçekli mimari yapıların inşa edildiği görülmektedir. Bu mimari ve sosyal dönüşüm, önceki Türk devletleriyle kıyaslandığında aşağıdakilerden hangisinin temel bir strateji değişikliğine uğradığının en somut kanıtıdır?

Asya Hun Devleti’nde her yılın belirli aylarında düzenlenen ve 'Toy' veya 'Kurultay' olarak adlandırılan toplantılar, devlet idaresinin en önemli unsurlarından biriydi. Çin kaynaklarına göre Hunlar; yılın birinci ayında, beşinci ayında (ilkbahar) ve dokuzuncu ayında (sonbahar) olmak üzere üç büyük meclis toplarlardı. Bu toplantılardan dokuzuncu ayda 'Dai-lin' bölgesinde gerçekleştirilen büyük kurultayda, devletin askerî ve ekonomik planlamasını somutlaştırmak adına yapılan temel uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

I. Göktürk Devleti döneminde hükümdar Tapo Kağan’ın Budizm’i halk arasında yayma ve bu dini resmi bir devlet politikası haline getirme girişimi, Kurultay üyeleri tarafından "Türklerin savaşçı ve hareketli karakterine zarar vereceği" gerekçesiyle sert bir şekilde reddedilmiştir.

Bu tarihi gelişme, I. Göktürk Devleti'nin siyasi ve toplumsal yapısı hakkında aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlar?

Asya Hun Devleti'nin kurucu merkezi olan Ötüken; Türk mitolojisinde ve devlet geleneğinde "Toprak Ana" olarak kabul edilmiş, Hunlardan sonra bölgeye hâkim olan Göktürkler ve Uygurlar tarafından da "Kutsal Başkent" kimliğiyle korunmuştur. Türk devlet felsefesinde Ötüken'e yüklenen bu merkezi anlam, aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

I. Göktürk Devleti'nin yıkılmasından sonra başlayan ve yaklaşık elli yıl süren Çin esareti dönemi, 682 yılında Kutluk Kağan'ın başlattığı bağımsızlık mücadelesiyle sona ermiştir. Dağınık haldeki Türk boylarını yeniden bir bayrak altında toplayarak Ötüken merkezli devleti yeniden ayağa kaldıran Kutluk Kağan'a, bu başarısından dolayı "İlteriş" unvanı verilmiştir.

Buna göre, "İlteriş" unvanının Kutluk Kağan'a verilmesinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Kutluk Kağan, $682$ yılında bağımsızlık mücadelesini başlattığında Çin esaretinde dağınık halde bulunan Türk boylarını yeniden bir araya getirmiş ve bu başarısından dolayı kendisine "İlteriş" (İli/devleti derleyip toplayan) unvanı verilmiştir. Bu tarihsel gelişme, II. Göktürk Devleti'nin kuruluş başarısının doğrudan aşağıdakilerden hangisine dayandığını kanıtlamaktadır?

İslamiyet öncesi Türk tarihinde; Pers hükümdarı Büyük Kiros (Cyrus) ile yaptıkları mücadelelerde kadın hükümdarları Tomris Hatun’un liderliğiyle ön plana çıkan, ordularında 'Amazon' adı verilen kadın savaşçılara yer vermeleriyle tanınan ve özellikle altın işleme sanatındaki estetik maharetleri nedeniyle 'Bozkırın Kuyumcuları' unvanıyla anılan topluluk aşağıdakilerden hangisidir?