Osmanlı Devleti Kültür ve Medeniyeti

Osmanlı Devleti'nde hukuk sistemi, İslam hukukunun esas alındığı "şer’i hukuk" ve eski Türk gelenekleri ile padişah emirlerinden oluşan "örfi hukuk" olmak üzere iki temel unsura dayanmaktadır. Padişahlar, devletin ve toplumun değişen ihtiyaçları doğrultusunda ferman ve kanunnameler çıkararak örfi hukuku şekillendirme yetkisine sahiptirler. Buna göre, Osmanlı hukuk düzeninde padişahın yasama yetkisini kullanarak örfi hukuk alanında bir düzenleme yapabilmesi için aranan en temel şart aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde $XVIII.$ yüzyılda artan savaş masraflarını karşılamak ve hazineye nakit akışı sağlamak amacıyla uygulamaya konulan, devletin yıllık vergi gelirlerinin paylara (hisselere) bölünerek kişilere ömür boyu kiralanması esasına dayanan ve Türk mali tarihinde "ilk iç borçlanma" sistemi olarak kabul edilen düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı klasik dönem taşra idaresinde, eyalet ve sancakların başında mülki ve askerî yönetici olarak Beylerbeyi ve Sancakbeyi bulunurken; bu görevlilerin suç işleyen kişilere yönelik cezalandırma yetkisi bölge kadısının mahkeme kararına (ilam) bağlanmıştır. Bu yönetim modeli ile devletin taşrada ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde maliye yönetimi, hazine düzeni ve vergi çeşitliliği devletin güçlü bir merkezi yapı kurmasında belirleyici olmuştur. Bu sistemin işleyişinde Defterdar’dan mültezime, şer’i vergilerden örfi uygulamalara kadar geniş bir hiyerarşi ve hukuksal temel mevcuttur.

Osmanlı mali teşkilatı, vergi sistemi ve temel ekonomik uygulamalarla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Osmanlı Devleti'nde toprakların büyük bir kısmını oluşturan mirî araziler; savunma, diplomasi ve bürokrasi gibi alanlardaki giderlerin karşılanmasında temel kaynak olmuştur. Örneğin, sınır güvenliğini sağlayanlara 'Yurtluk', kale muhafızları ve tersane giderlerine ise 'Ocaklık' adı verilen toprakların vergi gelirleri tahsis edilmiştir. Bu uygulama ile Osmanlı yönetimi; orduyu beslemek, güvenliği sağlamak ve üretimi denetlemek gibi temel fonksiyonları bir arada yürütmüştür. Buna göre, bahsedilen toprak tasarruf yöntemiyle Osmanlı Devleti'nin aşağıdakilerden hangisini amaçladığı savunulamaz?

Osmanlı Devleti'nde hukuk sisteminin merkez teşkilatındaki işleyişine dair aşağıdaki tablo verilmiştir:

Tabloda belirtilen bu görevleri yerine getiren İlmiye sınıfı mensupları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru eşleştirilmiştir?

Osmanlı Sarayı'nın devlet yönetim merkezi ve dış hizmetler alanı olan 'Birun' bölümünde toplanan Divan-ı Hümayun'da İlmiye sınıfını temsil eden en yüksek görevlilerden biri Kazaskerdir. Kazasker'in yetki alanı, yine İlmiye sınıfına mensup olan Şeyhülislam ile zaman zaman karıştırılmaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Kazasker'in Şeyhülislam'dan farklı olarak yürüttüğü temel görevlerden biridir?

Osmanlı Devleti'nde devlet hazinesinin (Hazine-i Amire) nakit ihtiyacını karşılamak amacıyla geliri doğrudan merkeze ayrılan toprakların vergi gelirleri, belirli bir ihale usulüyle şahıslara bırakılmıştır. Bu doğrultuda vergi toplama hakkının yıllık olarak devredilmesine 'iltizam', XVII. yüzyılın sonlarından itibaren bu hakkın ömür boyu devredilmesine ise 'malikâne' sistemi denilmiştir.

Sözü edilen bu mali ve idari birim aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde Şer'i (dini) vergilerin dışında, kamu yararını gözetmek ve karaborsayı önlemek amacıyla hükümdarın yetkisine dayanarak piyasadaki ürünlerin tavan fiyatlarının devlet eliyle belirlenmesi uygulamasına ne ad verilir?

Osmanlı klasik dönem taşra teşkilatında idari birimler eyalet, sancak, kaza ve köy şeklinde hiyerarşik bir düzene sahiptir. Bu birimlerde adli hizmetlerin yürütülmesi 'İlmiye' sınıfına mensup görevlilerin sorumluluğundadır. Buna göre, Osmanlı taşra idaresinde kadının görev yaptığı merkeze uzak bölgelerde veya köylerde kadı adına adli yetkileri kullanan görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde merkezi otoritenin taşradaki temsilcileri olan beylerbeyi, sancakbeyi ve kadı gibi görevlilerin halka yönelik kanun dışı uygulamalarını önlemek; halkın haklarını koruyarak adaleti tesis etmek amacıyla padişah tarafından doğrudan yayımlanan belgelere ne ad verilir?

Osmanlı Devleti’nin klasik dönem merkez teşkilatında bürokrasi, yazışma ve kayıt işlemlerinden sorumlu olan Kalemiye sınıfı, devletin idari işleyişinin sürekliliğini sağlamıştır. Bu sınıfın Divan-ı Hümayun'daki en önemli temsilcilerinden biri olan Nişancının görev ve yetkileri düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi bu görevlinin sorumlulukları arasında yer almaz?

Osmanlı Devleti'nde mirî arazilerin vergi gelirlerinin görev karşılığı olarak asker ve memurlara dağıtıldığı dirlik sisteminde; toprak sahipleri, kendilerine ayrılan yıllık gelirin (kılıç hakkı dışındaki) her bir dilimiyle (has ve zeametlerde her $5.000$ akçe, tımarlarda her $3.000$ akçe için) bir asker yetiştirmek zorundaydı.

Buna göre, dirlik sahiplerinin beslemek, donatmak ve savaşa hazır bulundurmakla yükümlü olduğu bu tam teçhizatlı atlı askerlere ne ad verilir?

Osmanlı klasik dönem taşra teşkilatında idari birimler hiyerarşik bir yapıya sahip olup, her birimin başında mülki ve askeri yetkileri kendisinde toplayan görevliler bulunmaktaydı. Ancak kaza birimi, yöneticisinin hem adli hem de mülki görevleri üstlenmesi bakımından diğer birimlerden ayrılmaktaydı.

Buna göre; eyalet, sancak ve kaza birimlerinin mülki yönetiminden sorumlu olan en üst düzey görevliler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Osmanlı Devleti’nin klasik döneminde hukuk sistemi; şer’i hükümlerin değişmezliği ile padişahın örfi düzenlemeleri arasındaki denge üzerine kurulmuştur. Bu sistemde yargı (kaza) yetkisi bağımsız mahkemeler ve bu mahkemelerin hiyerarşik amirleri tarafından yürütülürken, örfi hukukun kayıt altına alınması ve bürokratik tescil süreçleri farklı bir sınıfın yetki alanında kalmıştır.

Buna göre, Osmanlı hukuk sistemindeki görev ve yetki dağılımı dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi İlmiye sınıfına mensup bir görevli tarafından icra edilen "yargısal bir faaliyet" (kaza) olarak nitelendirilemez?

Osmanlı Devleti’nin askeri tarihinde XVI. yüzyılın sonlarından itibaren yaşanan 'Askeri Devrim' süreci, ordunun yapısında köklü değişimleri beraberinde getirmiştir. Tımar sistemindeki bozulmalar ve tüfekli piyade ihtiyacının artmasıyla, dirlik sahibi olmayan reayadan (köylü) toplanan ve sadece savaş zamanı ücret alan 'levent' grupları orduya dahil edilmiştir. Barış zamanında işsiz kalarak Anadolu'da toplumsal huzursuzluklara ve Celali İsyanları’na zemin hazırlayan bu askeri sınıflar aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde ekonomik hayatın düzenlenmesi, piyasa denetimi ve hazine gelirlerinin yönetilmesi amacıyla çeşitli idari ve mali sistemler uygulanmıştır. Bu sistemler ve açıklamaları ile ilgili aşağıda yapılan eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Osmanlı Devleti'nde ilmiye sınıfı mensuplarına ve bazı üst düzey devlet görevlilerine, görevleri başında ek gelir sağlamak ya da emekli olduklarında geçimlerini sürdürmek amacıyla tahsis edilen mirî arazi türü aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin Kapıkulu Piyadeleri içerisinde yer alan; havan topları dökmek, mermi hazırlamak ve el bombası imal etmekle görevli olan, $XVIII.$ yüzyılda $I. Mahmut$ döneminde Comte de Bonneval'in (Humbaracı Ahmed Paşa) çalışmalarıyla modernize edilen teknik askeri birim aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde XVII. yüzyıla kadar Nişancı’ya bağlı olarak bürokratik işlemleri yürüten kâtiplerin reisi konumunda olan, ancak bu tarihten itibaren devletin dış siyasetindeki ağırlığının artmasıyla birlikte dış ilişkilerden ve diplomasiden sorumlu bir bakan gibi görev yapmaya başlayan Divan-ı Hümayun üyesi aşağıdakilerden hangisidir?